Теодор Рузвельтке жасалған қастандық әрекеті (1912)

Кіріспе

1912 жылы Милуокиде, Висконсин штатында АҚШ-тың бұрынғы президентіне жасалған қастандық

1912 жылдың 14 қазанында бұрынғы салон иесі Джон Шранк (1876–1943) АҚШ-тың бұрынғы президенті Теодор Рузвельтке қастандық жасауға тырысты. Рузвельт Висконсин штатының Милуоки қаласында президенттікке үміткер ретінде сайлау кампаниясын жүргізіп жатқан кезде Шранк оқ атып, оқ Рузвельттің көкірегіне тиді. Оқ, Рузвельттің болаттан жасалған көзәйнегінен өткен соң, оның жакетінің ішінде алып жүрген «Кешегіден үлкен прогрессивтік мақсат» атты 50 беттік қалың баяндамасы арқылы өтті. Шранк дереу қарусызданып, тұтқындалды. Егер Рузвельт Шранкке ешқандай зиян келтірмеуді бұйырмағанда, оны линчтеуі мүмкін еді. Рузвельт көпшілікке өзінің жақсы екенін хабарлады, содан кейін полицияға Шранкке күтім жасауды және оған зорлық-зомбылық көрсетілмеуін қамтамасыз етуді бұйырды. Тәжірибелі аңшы және анатомияны жақсы білуші Рузвельт, қан құсып жатқан жоқ екенін ескере отырып, оқтың өкпесіне жетпегенін дұрыс болжады. Ол дереу ауруханаға бару ұсыныстарын қабылдамады. Оның орнына ол жоспарланған сөйлеуін сөйледі. Көпшілік алдындағы алғашқы сөздері: «Достар, сіздерден мүмкіндігінше тыныш болуларыңызды сұраймын. Мен қазір ғана атылғанымды толық түсінген-түсінбегендеріңізді білмеймін, бірақ бұқа елігін өлтіру үшін мұнан да көп керек». Кейіннен жасалған тексерулер мен рентген суреті көрсеткендей, оқ Рузвельттің көкірек бұлшық етіне кірген, бірақ плевраны тесіп өтпеген. Дәрігерлер оқты алып тастауға тырысудан гөрі, оны орнында қалдырудың қауіпсіздігіне келісті. Сондықтан Рузвельт өмірінің соңына дейін оқпен бірге өмір сүрді. Рузвельт президент болып, Маккинлидің қастандыққа ұшырауынан кейін осы лауазымға келді, онда оқ жарасы гангренаға айналды. Президент Уильям Говард Тафт және Демократтардан үміткер Вудро Вильсон Рузвельт сауығып, сайлау кампаниясын қайта бастағанға дейін өздерінің кампанияларын тоқтатты. «Оқ ату сайлау кампаниясына әсер ете ме?» деген сұраққа ол тілшіге: «Мен бұқа еліктей күштімін», - деді. Бұқа елік Рузвельт пен Прогрессивтік партияның символына айналды және көбінесе «Бұқа елік партиясы» деп аталды. Ол екі апта бойы сауығып, сайлау кампаниясына қайта оралды. Кейінірек ол досына ішіндегі оқ туралы: «Мен оны күймем, тіпті белдемшеде болғандай сезінбеймін», - деп жазды. Атыс жасаған Джон Шранк бастапқыда қастандық жасауға талпынғаны үшін кінәлі деп мойындады, бірақ сот төрешісі Шранктің ақыл-есінің толыққанды еместігіне көз жеткізбегендіктен, оның мойындауын қабылдамады және іс сотқа жіберілді. Қазылар алқасы Шранкті ақылсыздық салдарынан кінәсіз деп таныды және оны белгісіз мерзімге психиатриялық емханаға жатқызуға бұйырды.

On October 14, 1912, former saloonkeeper John Schrank (1876–1943) attempted to assassinate former U. S. President Theodore Roosevelt while he was campaigning for the presidency in Milwaukee, Wisconsin. Schrank's bullet lodged in Roosevelt's chest after penetrating Roosevelt's steel eyeglass case and passing through a thick (50 pages) single folded copy of the speech titled "Progressive Cause Greater Than Any Individual", which he was carrying in his jacket. Schrank was immediately disarmed and captured; he might have been lynched had Roosevelt not shouted for Schrank to remain unharmed. Roosevelt assured the crowd he was all right, then ordered police to take charge of Schrank and to make sure no violence was done to him. As an experienced hunter and anatomist, Roosevelt correctly concluded that since he was not coughing blood, the bullet had not reached his lung; he declined suggestions to go to the hospital immediately. Instead, he delivered his scheduled speech. His opening comments to the gathered crowd were, "Friends, I shall ask you to be as quiet as possible. I don't know whether you fully understand that I have just been shot—but it takes more than that to kill a Bull Moose." Afterwards, probes and an x ray showed that the bullet had lodged in Roosevelt's chest muscle, but did not penetrate the pleura. As doctors concluded that it would be less dangerous to leave it in place than to attempt to remove it, Roosevelt carried the bullet with him for the rest of his life. Roosevelt had become President following McKinley's own assassination where the bullet wound turned gangrenous. Both President William Howard Taft and Democratic nominee Woodrow Wilson suspended their own campaigning until Roosevelt recovered and resumed his. When asked if the shooting would affect his election campaign, he said to the reporter "I'm fit as a bull moose." The bull moose became a symbol of both Roosevelt and the Progressive Party; it often was referred to as simply the Bull Moose Party. He spent two weeks recuperating before returning to the campaign trail. He later wrote a friend about the bullet inside him, "I do not mind it any more than if it were in my waistcoat pocket." The shooter, John Schrank, initially pleaded guilty to the charge of attempted murder, but the trial judge, unconvinced of Schrank's sanity, declined his plea and the case was brought to trial. Schrank was found not guilty by reason of insanity by the jury and was committed to indefinite institutionalization.

Өмірбаян

Теодор Рузвельт 1901 жылы Уильям МакКинлинің қазасынан кейін президенттікке көтеріліп, қалған 3 жыл 6 ай мерзімде қызмет етті, содан кейін 1904 жылғы президенттік сайлауда толық мерзімге сайланды. Ол Джордж Вашингтон қалыптасқан дәстүрге сәйкес, АҚШ президенті екі мерзімнен артық қызмет етуі тиіс емес деген қағиданы (кейін 22-ші түзетуде бекітілген) сақтап, 1908 жылы тағы бір мерзімге түсуден бас тартты. Рузвельт 1908 жылғы Республикалық Ұлттық конвенцияда өзінің соғыс министрі Уильям Говард Тафтті қолдады. Тафт Республикалық партияның үміткерлігін де, жалпы сайлауды да жеңіп алды, бірақ Рузвельт мұрагерінің жұмысына наразы болып, келесі сайлауда президенттікке қайта оралуға тырысты. 1912 жылғы президенттік сайлау кампаниясы Республикалық партияның консервативті қанаты (президент Тафт басшылығымен) мен либералдық/реформалық қанаты (бұрынғы президент Рузвельт басшылығымен) арасындағы қақтығыспен еректелді. 1912 жылғы Республикалық Ұлттық конвенциядағы қатал бәсекеден кейін Тафт қайтадан үміткер болып сайланды. Рузвельт өзінің жақтастарының тобын басқарып, өздерінің конвенциясын өткізіп, оны "Бұл Моос Партиясы" деген атпен белгілі Прогрессивтік партиядан президенттікке ұсынды. Тафт және оның қолдаушылары Рузвельт билікке құмарлық танытып, АҚШ президенттерінің қызмет мерзімі екіге шектелуі керек деген дәстүрді бұзуға тырысып жатыр деп айыптады.

Адам өлтіруге әрекеті

Шранк өлтіруге талпынғаннан кейін табылған құжаттарына сәйкес, Шранкқа түсінде Уильям МакКинлидің шайыры келгендігін, ол Шранкқа Теодор Рузвельттің суретін көрсетіп, оның өлімінен кек алуды бұйырғандығын айтқан. 1912 жылдың 14 қазанында Висконсин штатының Милуоки қаласында Рузвельт сайлау науқанын жүргізіп жатқанда Шранк оны өлтіруге талпынған. Рузвельт Гилпатрик қонақүйінде, қонақүй иесі – оның қолдаушысы ұсынған кешкі асқа қатысқан. Бұрынғы президент Милуоки аудиториясында сөз сөйлеуге жоспарлаған. Рузвельт қонақ үйде екендігі туралы хабар тарады, ал Шранк (Рузвельтті Нью-Орлеаннан Милуокиге дейін іздеп келген) қонақ үйге барды. Бұрынғы президент тамағын ішіп бітіріп, қонақ үйден шығып, ашық машинаға отырды. Рузвельт жиналған халықтың ықыласын қабылдау үшін тұрды, сол сәтте Шранк әрекет етті. Шранк Рузвельтке оқ атты, бірақ оқ, оның болаттан жасалған көзілдірігінің қаптамасына және жакетінің қалтасындағы «Кез келген жеке тұлғадан артық прогрессивті мақсат» деген 50 беттік сөзіне тигеннен кейін ғана кеудесіне кірді. Көрершілер ойып, айқайлағанда, Рузвельттің хатшыларының бірі, бұрынғы футболшы Элберт Э. Мартин бірінші болып әрекет етіп, Шранкқа секіріп, оны жерге құлатып, қаруын тартып алды. А.О. Жирар, бұрынғы Rough Rider және экс-президенттің күзетшісі, сондай-ақ бірнеше полицейлер сол бір уақытта Шранкқа жетті. Рузвельт шатқап, бірақ өзін жинап алып, қайтадан қолын көтеріп, бетінде жұбаныш күлімсіреуімен қарсы алды. Оның көмекшісі Гарри Кохемс Рузвельттен жарақаттанды ма екенін сұрады, ал Рузвельт қарапайым түрде: «Ол мені қысқасымен тікті, Гарри» деді. Шранк ұсталғанда және тік тұрғызылғанда, халық дүркіреп, шулап кетті. Шранкқа жақын тұрған бірнеше адамдар оны ұрып-сапалап, басқалары «Оны өлтіріңдер!» және «Аспаңдар!» деп айғайлады. Рузвельт болып жатқан жағдайды көріп, халыққа: «Оған зиян тигізбеңдер. Оны маған әкеліңдер. Мен оны көргім келеді» деп бұйырды. Халық Рузвельттің даусын естіп, оның тұрып сөйлеп жатқанын көріп, таң қалды. Бір адам: «Ол жақсы ма?» деп сұрады; Рузвельт жұбаныш күлімсіреуімен қолын көтеріп: «Мен жақсымын, мен жақсымын» деді. Халық жеңілдеп, қуанышпен айқайлады, соның арқасында төрт полицей Шранкты ұстап алуға мүмкіндік алды. Рузвельт: «Оны маған әкеліңдер!» деп бұйырды. Шранк Рузвельтке әкелінді, екеуі бір-бірінің көзіне қарады. Рузвельт оның басына қолын қойып, оны жақсырақ көру үшін және бұрын көрген-көрмегенін анықтау үшін Шранкқа: «Не үшін жасадың?» деді. Жауап алмаған соң, ол: «Ох, неге керек? Оны полицияға тапсырыңдар» деді. Полиция Шранкты ұстап тұрғанда, Рузвельт оған қарап: «Кедей жаратылыс» деді. Рузвельт: «Офицерлер, оны қабылдап алыңдар және оған ешқандай зорлық көрсетілмесін» деп бұйырды. Ол сөзін аяқтағаннан кейін және медициналық көмек алғаннан кейін 50 минут сөйледі. Ол жиналған халыққа: «Айымдар мен мырзалар, менің қазір ғана атып өлтірілгенімді толық түсінгендеріңізді білмеймін, бірақ бұқа елігін өлтіру үшін мұнан да көп нәрсе керек» деп бастады. Кейіннен жасалған зерттеулер мен рентген суреті көрсетті, оқ Рузвельттің кеуде бұлшық етіне кірген, бірақ плевраны тесіп өтпеген. Дәрігерлер оны алып тастауға тырысудан гөрі орнында қалдырудың қауіпсіздігіне келісті, бұл Рузвельттің тікелей ізашарының басынан өткен оқиғаны еске түсірді, ол оқ жарақаты жұққаннан кейін қайтыс болды, ал Рузвельт оқты өмірінің соңына дейін өзімен бірге алып жүрді. Кейінгі жылдары Рузвельттен оның ішіндегі оқ туралы сұрағанда, ол: «Мен оны белдемдегі қалтада болғандай сезінбеймін» деп жауап берді. Тафт және Демократтық партияның үміткері Вудро Вильсон да Рузвельт жазылғанға дейін және сайлауалды кампаниясын қайта бастағанға дейін өздерінің сайлауалды кампанияларын тоқтатты. Атыс оның сайлау науқанына әсер ететіні туралы сұрағанда, ол тілшіге: «Мен бұқа елігідей жақсымын» деді, бұл партияның эмблемасына шабыттандырды. Рузвельт сайлауалды кампанияда тағы екі рет ғана сөз сөйледі. Рузвельт Тафтан көбірек дауыс жинаса да, Вильсон екеуінен де басым түсіп, президенттікке жеңіске жетті.

According to documents found on Schrank after the attempted assassination, Schrank had written that the ghost of William McKinley came to him in a dream and told Schrank to avenge his death, pointing to a picture of Theodore Roosevelt. Ultimately, on October 14, 1912, while Roosevelt was campaigning in Milwaukee, Wisconsin, Schrank attempted to assassinate him. Roosevelt was at the Gilpatrick Hotel, at a dinner provided by the hotel's owner, a supporter. The ex President was scheduled to deliver a speech at the Milwaukee Auditorium. News had circulated that Roosevelt was at the hotel, and Schrank (who had been following Roosevelt from New Orleans to Milwaukee) went to the hotel. The ex president had finished his meal and left the hotel to enter an open car. Roosevelt stood to acknowledge the cheering of the assembled crowd, and Schrank acted. Schrank did shoot Roosevelt, but the bullet lodged in Roosevelt's chest only after hitting both his steel eyeglass case and a 50 page copy of his speech titled "Progressive Cause Greater Than Any Individual", which he was carrying in his jacket pocket. As onlookers gasped and screamed, Elbert E. Martin, one of Roosevelt's secretaries and an ex football player, was the first to react, leaping at Schrank, wrestling him to the ground and seizing his gun. A. O. Girard, a former Rough Rider and bodyguard of the ex president, and several policemen were upon Schrank at the same moment. Roosevelt stumbled, but straightened himself, and again raised his hat, with a reassuring smile upon his face. His aide, Harry Cochems, asked Roosevelt if he was hit, and Roosevelt simply said assuredly, "He pinked me, Harry." As Schrank was subdued and held up on his feet, the crowd went into a frenzy. Several of the closest men around Schrank began pummeling him, and others screamed "kill him! ", and "hang him!". Roosevelt, seeing what was happening, shouted to the crowd, "Don't hurt him. Bring him here. I want to see him." The crowd, hearing Roosevelt's voice, looked at Roosevelt, astonished to see him standing up and talking. A member asked, "Is he okay? "; Roosevelt, with a reassuring smile, waved his hat in the air and said, "I'm all right, I'm all right." In relief, the crowd erupted in cheers, enabling four policemen to gain their way into the crowd and hold Schrank. Roosevelt ordered, "Bring him to me." Schrank was led to Roosevelt, and the two men looked into each other's eyes. Putting his hands on Schrank's head so he could look at him, and to determine if he had seen him before, Roosevelt said to Schrank, "What did you do it for?" Getting no response, he said, "Oh, what's the use? Turn him over to the police." As police held Schrank, Roosevelt looked down at him, and said, "You poor creature." Roosevelt ordered, "Officers, take charge of him, and see that there is no violence done to him." He spoke for 50 minutes before completing his speech and accepting medical attention. His opening comments to the gathered crowd were, "Ladies and gentlemen, I don't know whether you fully understand that I have just been shot, but it takes more than that to kill a Bull Moose." Afterwards, probes and an x ray showed that the bullet had lodged in Roosevelt's chest muscle, but did not penetrate the pleura. Doctors concluded that it would be less dangerous to leave it in place than to attempt to remove it, probably remembering what had happened to Roosevelt's immediate predecessor who died after the bullet's wound got infected, and Roosevelt carried the bullet with him for the rest of his life. In later years, when asked about the bullet inside him, Roosevelt would say, "I do not mind it any more than if it were in my waistcoat pocket." Both Taft and Democratic nominee Woodrow Wilson suspended their own campaigning until Roosevelt recovered and resumed his. When asked if the shooting would affect his election campaign, he said to the reporter, "I'm fit as a bull moose", which inspired the party's emblem. Roosevelt made only two more speeches in the campaign. Although Roosevelt won more votes and electoral votes than Taft, Wilson bested both of them to win the presidency.

Қылмысты жасаған

Рузвельтке қастандық жасауды Нью-Йорктен шыққан бавариялық салон иесі Джон Шранк жасады. Шранк мүлкін сатып, жылдар бойы Шығыс жағалауында көшіп-қонып жүрді. Ол терең діндар болып, Киелі кітапты жақсы білетін, ауданындағы мәдени ошақтар мен саябақтардағы пікірсайыстарда шеберлік танытқан ғалымға айналды. Ол көркем, әсерлі өлеңдер жазды. Ол түндері қала көшелерінде көп серуендеді, бірақ ешқандай проблема тудырмады.

Соңы және себептері

Шранк тұтқындалып, кінәсін мойындады және 7500 АҚШ доллары көлемінде кепілдікпен ұсталды. Сержант Роберт Флуд одан не үшін мұндай іс жасағанын сұрады, ол: "Мен үшінші мерзімге қарсы болғаным үшін жасадым. Менімен сөйлеспеңіз, ертеңге дейін ештеңе айтпаймын, себебі ұйықтағым келеді", - деді. 1912 жылдың 15 қазанында «Милвоки Сентинель» газеті «Есінен жаңылысқан адам Рузвельтті атты» деген тақырыппен қосымша шығарылым жариялады. Рузвельтке жасалған қастандықтан кейін психологтар Шранкты тексеріп, оның «ұлы мінезге ие, ақылдан адасқан сандырақтары бар» екенін анықтады және оны ақылсыз деп жариялады. Сотта болашақ қаскөй Уильям МакКинлидің оған түс көріп, Рузвельтті өлтіру арқылы оның өлімінен кек алуды бұйырғанын айтты. 1914 жылы Шранк Висконсин штатының Ваупун қаласындағы қылмыстық ақылдан адасқандарға арналған орталық мемлекеттік ауруханасына жіберілді. Ол 1943 жылдың 15 қыркүйегінде бронхиальды пневмониядан қайтыс болғанға дейін онда тағы 29 жыл бойы қалды. Оның денесі анатомиялық зерттеулер үшін Маркет университетінің (қазір Висконсин медициналық колледжі) медициналық мектебіне тапсырылды. Теодор Рузвельт Шранктің ақылсыздығы туралы мәлімдемелеріне қарсы болды. Рузвельт Шранктің Луизианада оны ұстап, Висконсинге келгенше өлтіруге тырысуын күтіп отырғанын, себебі оңтүстік штатта өлтіруге тырысса, линчеленуі мүмкін еді (іс жүзінде, Висконсинде де осы жағдайға тап болар еді) және оңтүстік штатта линчеленбесе де, өлтірілуі мүмкін еді деп атап өтті. Қастандыққа 100 жыл толуына орай «Historic Milwaukee Inc.» компаниясы оқиғаны қайта қойды. Шараға қала әкімі Том Барретт қатысты және ол 14 қазан, жексенбі күні Hyatt Regency Milwaukee, 333 W. Kilbourn Ave. алдында өтті.

Мұрағат

Джон Ф. Шранк психиатриялық ауруханада жатқан кезінде, ол емделіп жүрген психиатриялық аурухананың дәрігері Адин Шерманға бірнеше хат жазды. Солтүстік Каролина университетінің Уилмингтон қаласындағы бөлімшесінде осы хаттардың жиырмасы сақталады. Хаттар 1914 және 1918 жылдар аралығында жазылған. Қолжазбалар жинағының тіркеу нөмірі – 148. Милуоки қалалық кітапханасында Шранк ісі бойынша сот материалдары мен сот транскрипттерінен тұратын жинақ бар. Бұл – 43 нөмірлі Жергілікті тарих қолжазбалар жинағы.