Кіріспе

Джон Кеннедидің қатылушысы (1939–1963)

Ли Харви Освальд (18 қазан 1939 – 24 қараша 1963) – 1963 жылдың 22 қарашасында АҚШ-тың 35-ші президенті Джон Кеннедиді өлтірген, АҚШ теңіз жаяу әскерінің бұрынғы сарбазы. Освальд 12 жасында сабақтан қалуы үшін кәмелетке толмағандар ұстау орталығына қамалды, сол кезде психиатр оны "эмоционалдық тұрақсыздыққа" ұшыраған деп бағалады, себебі ол қалыпты отбасылық өмірден айырылған. Жастығында 12 мектепке барып, оқуын бірнеше рет тастап, 17 жасында теңіз жаяу әскеріне қосылды. Освальд теңіз жаяу әскерінде қызмет еткен кезінде екі рет әскери сотқа берілді және түрмеге қамалды. Ол теңіз жаяу әскерінің қатарынан құрметпен босатылып, теңіз жаяу әскерінің резервіне жіберілді, содан кейін Еуропаға ұшып, 1959 жылдың қазан айында Кеңес Одағына қашып кетті. Ол Минскіде (Беларусь КСРО) тұрып, Марина есімді орыс әйеліне үйленді және қызы болды. 1962 жылдың маусым айында ол әйелімен бірге АҚШ-қа оралды және ақырында Техас штатының Даллас қаласына қоныстанды, онда олардың екінші қызы дүниеге келді. Освальд 1963 жылдың 22 қарашасында Кеннедиді Техас мектеп кітапханасының алтыншы қабатындағы терезеден атып өлтірді, Кеннеди Далластағы Дили Плаза арқылы автокөлікпен өтіп бара жатқанда. Кеннедиді өлтіргеннен шамамен 45 минут өткен соң, Освальд жергілікті көшеде Даллас полициясының офицері Дж.Д. Типпитті атып өлтірді. Содан кейін ол кинотеатрға кіріп кетті, онда Типпиттің өлімі үшін тұтқындалды. Освальд Кеннедиді өлтіруде айыпталды, бірақ ол өліміне жауапкершілікті мойындамай, өзін "бақа" деп атады. Екі күннен кейін Освальдты жергілікті түнгі клубтың иесі Джек Руби тікелей эфирде Даллас полиция бас штабының жертөлесінде атып өлтірді. 1964 жылдың қыркүйегінде Уоррен комиссиясы Освальдтың Кеннедиді өлтіруде жалғыз әрекет еткенін мәлімдеді. Бұл қорытынды, даулы болғанымен, Даллас полиция департаментінің, Федералдық тергеу бюросының (ФБР), АҚШ Құпия қызметінің және Палатаның кісі өлтіру жөніндегі арнайы комитетінің (HSCA) тергеулерімен расталды. Сот-медициналық сараптама, баллистикалық және куәгерлердің көрсетулері ресми тұжырымдарды растағанына қарамастан, қоғамдық пікір сауалнамалары көрсеткендей, көптеген американдықтар ресми нұсқаның оқиғаның барлық шындығын айтпайтынына сенбейді және бұл кісі өлтіруге байланысты көптеген теориялар пайда болды.

Ерте өмір

Освальд 1939 жылғы 18 қазанда Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы ескі француз ауруханасында дүниеге келді. Оның әкесі – MetLife компаниясында жұмыс істеген Роберт Эдвард Ли Освальд аға (1896–1939), анасы – заң кеңесшісі Маргарита Фрэнсис Клавэри (1907–1981) болды. Роберт Освальд президент Теодор Рузвельт пен Конфедерация армиясының генералы Роберт Лидің үшінші туысы еді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында сержант болып қызмет еткен. Роберт Ли, оның ұлы Ли дүниеге келгенге екі ай қалғанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Лидің үлкен ағасы Роберт Жүніор (1934–2017) Корея соғысы кезінде АҚШ теңіз жаяу әскерінің бұрынғы мүшесі болды. Маргаританың алғашқы некесі Эдвард Джон Пик кішімен болғандықтан, Ли мен Роберт Жүніор АҚШ Әуе күштерінің ветераны Джон Эдвард Пиктің (1932–2000) туған ағалары болды. 1952 жылдың тамызында Освальд 12 жасқа толғанда анасы оны Нью-Йорк қаласына алып келді, онда олар Освальдтың жартылай ағасы Джонмен бірге қысқа уақыт тұрды. Кейін Освальд пен оның анасы, Освальдтың анасына шабуыл жасап, Джонның әйеліне қалташа пышағымен қауіптенген даудан кейін кетіп қалуға мәжбүр болды. Освальд Нью-Йорк штатының Бронкс ауданындағы жетінші сыныпқа барды, бірақ көбінесе сабақтан қалып қойды, бұл оны жасөспірімдерді түзету мекемесінде психиатриялық сараптамадан өтуге мәжбүр етті. Түзету мекемесінің психиатры, доктор Ренатус Хартгогс, Освальдты "өзінің құдіреттілігі мен билігі туралы жарқын қиялдарға берілген, қазіргі кемшіліктері мен көңілсіздігін өтеуге тырысатын" адам ретінде сипаттады. Хартгогс мынадай қорытынды жасады: "Лидің тұлғалық ерекшеліктерінің бұзылуы, шизоидтық белгілері және пассивті-агрессивті бейімділіктері бар деп диагностикалау қажет. Ли эмоционалды жағынан ауыр күйзелістегі, эмоционалды оқшаулану мен жетіспеушілік, махаббаттың жоқтығы, отбасылық өмірдің болмауы және өзін-өзіне жұмылдырған және қайшылықты анасынан қабылдамаудан зардап шегетін жасөспірім ретінде қаралуы керек". Нью-Йорк отбасылық соты олардың ісін қарауға үлкермей, Освальдтар 1954 жылдың қаңтар айында Нью-Йорктен шығып, Нью-Орлеанға оралды. Мектепті бітіргеннен кейін Освальд Нью-Орлеанда бірнеше ай кеңсе кызметкері және хатшы болып жұмыс істеді. 1956 жылдың шілдесінде Освальдтың анасы отбасын Форт-Уорт қаласына көшірді, ал Освальд Форт-Уорт қаласындағы Арлингтон-Хайтс орта мектебінде қыркүйек сессиясына оныншы сыныпқа қайтадан оқуға түсті. Бірнеше аптадан кейін қазан айында Освальд 17 жасында мектепті тастап, теңіз жаяу әскеріне қосылды; ол ешқашан орта мектептің дипломын алмады. Осы уақытқа дейін ол 22 жерде тұрып, 12 мектепке барып оқыған. Жастық шағында әріптерді жазуда қиындықтарға тап болғанымен және "оқу-жазу қабілетінің бұзылуы" болғанымен, Освальд көп оқыды. 15 жасында ол өзін социалист деп есептеді. Оның күнделігінде: "Мен өз ортама кілт іздедім, содан кейін социалистік әдебиетті таптым. Мен кітаптарымды кітапханалардың шаң басқан сөрелерінен іздеуге мәжбүр болдым", - делінген. 16 жасында ол Америка Социалистік партиясына олардың Жастар Социалистік лигасы туралы ақпарат алу үшін хат жазып, социалистік принциптерді "он бес айдан астам уақыттан бері" зерттегенін айтты. Эдвард Вобель, "Уоррен комиссиясы Освальдтың Нью-Орлеандағы жасөспірімдік жылдарындағы ең жақын досы болғанын анықтады", - деді, "Освальдтың қазірдің өзінде "коммунизмді зерттейді" деген хабарлар "әңгімеге келмейді". Вобельдің айтуынша, "Освальд көбінесе "арзан кітаптарды оқиды". 1955 жылы Освальд Нью-Орлеандағы Азаматтық әуе патрулінің кадет мүшесі болды. Курстастары оның бір-үш ай ішінде "үш-төрт" рет немесе "10-12 рет" КАП жиналыстарына қатысқанын еске алды.

Теңіз әскерлері

Осуалд 1956 жылғы 24 қазанда, он жеті жасқа толғаннан бір апта өткен соң АҚШ Теңіз жауынгерлері корпусына қабылданып, әскери қызметке кірді. Жасының кішкентай болуына байланысты, оның інісі Роберт мүше болып, заңды қамқор ретінде қол қойды. Осуалд анасы мен жартылай ағасы Джонды да мұрагерлер ретінде көрсетті. Осуалд үлкен ағасы Робертті құдай санап, Теңіз жауынгерлері корпусының сақинасын тақты. Джон Пик (Осуалдтың жартылай ағасы) Уоррен комиссиясына куәлік беріп, Осуалдтың әскери қызметке түсуіне себеп – "анасының қысымынан құтылу" ниеті болғанын айтты. Осуалдтың әскери тіркелу құжаттарында оның бойы 5 фунт (2 метр) және салмағы көрсетілген, сондай-ақ көздерінің жасыл қоңыр түсті және шашы қоңыр болғаны жазылған. Миссисипи штатындағы Кислер әуе базасында Осуалд "ұшақтарды бақылау және ескерту операторы" курсын отыз оқушының арасында жетінші орында аяқтады, бұл курсқа "ұшақтарды қадағалау және радарды пайдалану бойынша оқыту" кірді. Оған авиациялық электроника операторы мамандығы берілді. 9 шілдеде ол Калифорниядағы Эль-Торо теңіз әуе базасына келді. Сол жерде ол Дискордиандық ілімді құрастырушы Керри Торнлимен танысты. Торнли 1962 жылы Осуалдтың өміріне негізделген "Бос жауынгерлер" атты көркем роман жазды. Бұл Кеннедиге жасалған қастандыққа дейін Осуалд туралы жазылған жалғыз кітап еді. Осуалд келесі айда Жапонияға аттанды, онда ол Токио маңындағы Ацуги теңіз әуе базасындағы 1-ші әскери-әуе бақылау эскадрильясына бекітілді. Барлық теңізшілер сияқты, Осуалд та оқ атудан жаттықты және сынақтан өтті. 1956 жылдың желтоқсанында ол 212 ұпай жинады, бұл мерген атағына ие болу үшін қажетті талаптан сәл жоғары болды. Осуалд рұқсатсыз .22 калибрлі тапаншамен кезікпе сәтке қолқа салғандықтан әскери сотқа берілді. Ол атыс оқиғасы үшін жазаланған сержантпен ұрыс салғаны үшін екінші рет әскери сотқа тартылды. Ол кіші сержанттан қарапайым жауынгерге төмендетілді және қысқа мерзімге түрмеге қамалды. Осуалд үшінші рет жазаланды: Филиппиндегі түнгі күзет кезінде ол түсіндірілмейтін себеппен мылтығынан джунглиге оқ атты. Жіңішке денелі Осуалдты мультфильм кейіпкерінің атымен Оззи Түйе деп атады; сонымен қатар, ол кеңестік көзқарастарды қолдағандықтан Освальдскович деп те аталды. 1958 жылдың қарашасында Осуалд Эль-Тороға қайта оралды, онда оның бөлімшесінің міндеті "ұшақтарды бақылау, бірақ негізінен әскерилер мен офицерлерді кейін шетелге тағайындау үшін даярлау" болды. Сол жердегі бір офицер Осуалдты "өте қабілетті" экипаж жетекшісі және "көптеген адамдардан ақылды" деп сипаттады. Осуалд Теңіз жауынгерлері корпусында қызмет еткен кезінде өзіне-өзі орыс тілін үйренді. Бұл ерекше еңбек болғанымен, 1959 жылдың 25 ақпанында ол жазбаша және ауызша орыс тілінен Теңіз жауынгерлерінің біліктілік емтиханына қатысуға шақырылды. Ол кезде оның орыс тілін түсіну деңгейі "нашар" деп бағаланды, бірақ оқу мен жазу бойынша сол кездегі қарапайым теңізшіге қарағанда жақсы нәтиже көрсетті. 1959 жылдың 11 қыркүйегінде ол анасының күтімге мұқтаж екенін айтып, белсенді қызметтен босатылды. Ол АҚШ Теңіз жауынгерлері корпусының резервіне жіберілді.

Кеңес Одағына аттану

Освальд 1959 жылғы қазан айында 20 жасқа толуға аздай қалғанда Кеңес Одағына сапар шекті. Ол орыс тілін өзіндік күшпен үйреніп, теңіз корпусының жалақысынан 1500 доллар жинаған (1969 жылғы 1500 доллар қазіргі шақта есептелген сомаға тең). Освальд екі күн анасымен Форт-Уорт қаласында болды, содан кейін 20 қыркүйекте Нью-Орлеаннан Ле-Хаврге (Франция) кемемен жол тартты, және бірден Ұлыбританияға бағыт алды. 9 қазанда Саутгемптонға келген ол шенеуніктерге 700 доллары бар екенін және Швейцариядағы мектепке барар алдында бір апта қалу жоспарлап отырғанын айтты. Сол күні ол Хельсинкиге ұшып, "Торни" қонақ үйінің 309-шы нөміріне орналасты, кейін "Клаус Курки" қонақ үйінің 429-шы нөміріне көшті. 14 қазанда оған кеңес визасы берілді. Освальд келесі күні Хельсинкиден пойызбен шығып, Вайниккаладан Кеңес шекарасын өтіп, 16 қазанда Мәскеуге келді. Оның визасының мерзімі бір аптаға ғана созылып, 21 қазанда аяқталуы тиіс еді. 21 қазанда, визасының мерзімі бітетін күні, оған азаматтық алу өтініші қабылданбағанын және сол күні кешке Кеңес Одағынан кетуі керектігін хабарлады. Күнделігінде айтылғандай, Освальд елден шығарып салу үшін келген жетекшіге дейін қонақ үйінің ваннасында сол қолына жеңіл, бірақ қанды жарақат келтірді, себебі ол оны қорқытатын тәсілмен өзін-өзі өлтіруді қалаған. Освальдтың сөзіне сүйенсек, сол күні ол тағы төрт кеңес шенеунігімен кездесіп, АҚШ-қа қайтуды қалайтынын сұрады. Освальд кеңес азаматы ретінде Кеңес Одағында өмір сүргісі келетінін жауап берді. Одан жеке куәлігін көрсетуді сұрағанда, ол теңіз корпусынан босатылған құжатын ұсынды. 31 қазанда Освальд Мәскеудегі АҚШ елшілігіне келіп, АҚШ азаматтығынан бас тарту ниетін білдірді. "Мен шешімімді қабылдадым", - деді ол; "Мен бәрінен арылдым". АҚШ елшілігінің сұхбаттасушы офицері Ричард Эдвард Снайдерге ол "теңіз корпусында радар операторы болғанын және аты-жөні аталмаған кеңес шенеуніктеріне кеңес азаматы ретінде теңіз корпусы және оның мамандығы туралы белгілі ақпаратты жеткізетінін ерікті түрде мәлімдегенін" айтты. Ол ерекше қызығушылық тудыратын бірдеңе білуі мүмкін екенін де білдірді. Мұндай мәлімдемелер Освальдтың қиын жағдайға байланысты / әскери резервтен құрметті босатылуына өзгеріс енгізді. Бұрынғы АҚШ теңіз жауынгерінің Кеңес Одағына қоныс аударуы туралы хабарды Associated Press және United Press International агенттіктері таратып берді. Освальд Мәскеу мемлекеттік университетінде оқығысы келсе де, 1960 жылдың қаңтар айында Белоруссияның Минск қаласына радио, теледидар, әскери және ғарыш техникасын шығаратын "Горизонт" электроника зауытына токарь болып жұмыс істеуге жіберілді. Кейіннен тәуелсіз Белоруссияның алғашқы мемлекет басшысы болған Станислав Шушкевич сол кезде "Горизонтта" жұмыс істеді және Освальдқа орыс тілін жетілдіруге көмектесуге тағайындалды. Освальд престижді ғимараттағы үкіметтік субсидиямен берілген, толық жабдықталған студиялық пәтерді және фабрикалық жалақысына қосымша төлем алды, бұл оған жұмысшы табының кеңес стандарттары бойынша жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді, бірақ ол үнемі бақылауда болды. 1960 жылдың ортасынан 1961 жылдың басына дейін Освальд 1937 жылы туған белоруссиялық әріптесі Элла Германмен қарым-қатынаста болды. Олар күн сайын фабриканың асханасында бірге тамақтанып, аптасына шамамен екі рет кездесіп тұратын. Кейінірек Герман Освальдты "осы жердегі жігіттер сияқты қатал емес, жақсы юмор сезіміне ие жағымды жігіт" деп сипаттады; ол оны сүймеді, бірақ ол жалғыздыққа ұшырап, оған аянып, кездесуді жалғастырды. Освальдтың көзқарасы бойынша, олардың қарым-қатынасы 1960 жылдың жазы мен күзінде одан да жақындады. 1961 жылдың наурыз айында Освальд 19 жасар фармакология студенті Марина Прусаковамен (1941 жылы туған) танысты; олар алты аптадан кейін үйленді. Освальдтардың тұңғыш баласы Джун 1962 жылдың 15 ақпанында дүниеге келді. 1962 жылдың 24 мамырында Освальд пен Марина АҚШ-тың Мәскеудегі елшілігіне оның АҚШ-қа көшіп келуіне мүмкіндік беретін құжаттар үшін өтініш білдірді. 1 маусымда АҚШ елшілігі Освальдқа 435,71 доллар көмек ақшасын берді. Освальд, Марина және олардың сәби қызы АҚШ-қа кетті, онда олар Освальд күткеннен гөрі баспасөз назарынан аз көңіл көрді.

Далас-Форт-Уорт

Осуалдтар көп ұзамай Лидің анасы мен ағасы тұратын Даллас / Форт-Уэрт аймағына қоныстанды. Ли кеңес өмірі туралы қолжазба жазуға кірісті, бірақ ақырында жобадан бас тартты. Освальдтар сондай-ақ аймақтағы коммунизмге қарсы ресейлік және Шығыс Еуропалық эмигранттармен танысты. Уоррен комиссиясына куәлік берген Александр Клейнлер орыс эмигранттарының Маринаға көңіл жасығандарын, ал Освальдқа тек төзімділікпен қарағанын, оны өрескел және мақтаншыл деп санағанын айтты. Орыс эмигранттары Марина күйеуін тастап кетуге ниет білдірмеген соң, оны тастап кеткенімен, Освальд 51 жастағы орыс эмигранты Джордж де Мореншильдтпен, халықаралық бизнес байланыстары бар, білімді мұнай геологымен күтпеген достық қарым-қатынас орнатты. Ресейлік Мореншильдт кейін Уоррен комиссиясына Освальдтың "орыс тілін өте жақсы білгенін" мәлімдеді. Ал Марина, орыс тілін үйренуге тырысып жүрген квакер Рут Пэйнмен және оның күйеуі Майкл Пэйнмен дос болып кетті, Майкл Пэйн «Белл Хеликоптер» компаниясында жұмыс істеді. 1962 жылдың шілдесінде Освальд Далластағы «Лесли Уэлдинг» компаниясына металл жұмысшысы болып жұмысқа қабылданды, бірақ жұмысты ұнатпай, үш айдан кейін жұмыстан кетіп қалды. 12 қазанда ол «Джаггарс Чайлз Стовалл» графикалық фирмасында фотокөшірме жасаушы стажер ретінде жұмыс істей бастады. «Джаггарс Чайлз Стовалл» компаниясының бір қызметкері Освальдтың жаңа жұмындағы өрескел мінезі ұрысқа ұласуы мүмкін екенін, сондай-ақ бір күні Освальдтың орыс тіліндегі басылымды оқығанын көргенін айтты. Освальд 1963 жылдың сәуір айының бірінші аптасында жұмыстан босатылды.

Эдвин Уокерді өлтіруге әрекеттену

1963 жылдың наурыз айында Освальд «А. Хиделл» деген лақап атын қолданып, 6,5 мм калибрлі Carcano винтовкасын 19,95 долларға, ал жеткізу құны 1,50 долларға сатып алды. Ол сондай-ақ пошта арқылы .38 Smith & Wesson Model 10 револьверін 29,95 долларға және 1,27 долларға сатып алды. Уоррен комиссиясы Освальдтың 1963 жылдың 10 сәуірінде зейнеткер АҚШ генерал-майоры Эдвин Уокерді өлтіруге талпынғанын анықтады. Оқ терезеге тиді, ал Уокердің жалғыз жарақаты – қолына түскен оқ сынықтары болды. Ассасинациялар жөніндегі АҚШ Палатасының арнайы комитеті «дәлелдер Освальдтың оқ атқанын күшті түрде көрсетті» деп мәлімдеді. Генерал Уокер коммунизмге қарсы, сегрегацияны қолдаушы және Джон Бёрч қоғамының мүшесі болды. 1961 жылы Уокер әскерлеріне оңшыл әдебиет таратуы үшін Батыс Германиядағы АҚШ армиясының 24-ші дивизиясының басшылығынан босатылды. Уокердің Миссисипи университетіндегі нәсілдік интеграцияға қарсы әрекеттері оны бүлік шығару, саботаж және басқа да қылмыстар бойынша тұтқындауға әкелді. Ол президент Кеннедидің інісі, Бас прокурор Роберт Ф. Кеннедидің бұйрығымен уақытша психиатриялық емханаға жатқызылды, бірақ үлкен жюри оны айыптаудан бас тартты. Марина Освальд күйеуінің оған генерал Уокердің үйіне автобуспен барып, мылтығымен оқ атқандығын айтқандығын мәлімдеді. Ол Освальдтың Уокерді «фашистік ұйымның» жетекшісі деп есептегенін айтты. Освальд Кеннедиге жасаған қастандығынан он күн бұрын Маринаға қалдырған хатында, егер ол қайтып келмесе не істеу керектігі жазылған еді. Кеннедиге жасалған қастандықтың алдында Даллас полициясы Уокерге жасалған оқ ату ісінде күдік таратқан жоқ, бірақ Освальдтың қатысы оның қастандығынан кейін бірнеше сағаттан кейін тұтқындалғаннан кейін күдік тудырды. Уокерге тиген оқ баллистикалық сараптама жүргізуге тым зақымдалған, бірақ кейінірек жүргізілген нейтрондық белсендіру талдауы оның сол өндірушіде жасалғаны және кейіннен Кеннедиге тиген екі оқпен бірдей мылтықтан атылғаны «өте мүмкін» екенін көрсетті. Джордж де Мореншильдт «Освальд генерал Уокерді ұнатпағанын білгенін» айтты. Осыған байланысты де Мореншильдт және оның әйелі Жанна Уокерге жасалған қастандығынан кейін өткен демалыс күндерін еске алды. Де Мореншильдттер 1963 жылдың 14 сәуірінде, Пасха жексенбісінен бір күн бұрын Освальдтарға жаңа пәтеріне қонаққа барып, балаларына сыйлық ретінде Пасхалық қоян әкелгенін айтты. Освальдтың әйелі Марина Жаннаны пәтер бойынша жүргізіп көрсетіп жатқанда, олар Освальдтың мылтығын шкафтың ішінде қабырғаға сүйеніп тұрғанын тапты. Жанна Джорджқа Освальдтың мылтығы бар екенін айтты, ал Джордж Освальдқа: «Генерал Уокерге оқ атқан сен бе едің?» деп әзілдеді. Осы сұраққа Освальдтың қалай реакция жасағаны туралы сұрағанда Джордж де Мореншильдт Уоррен комиссиясына Освальдтың «оған күлімсіреп» жауап бергенін айтты. Де Мореншильдттің әйелі Жаннадан Освальдтың реакциясы туралы сұрағанда, ол: «Мен ештеңе байқамадым», - деді. Ол жалғастырды: «Біз күліп, қатты күлдік, үлкен әзіл, Джорджтың үлкен әзілі». Жанна де Мореншильдт бұл олар Освальдтарды соңғы рет көрген кез екенін айтты.

Жаңа Орлеан

Освальд 1963 жылғы 24 сәуірде Нью-Орлеанға қайтып келді. Маринаның досы Рут Пэйн оны келесі айда Освальдпен кездесу үшін Далластан Нью-Орлеанға машинасымен алып келді. 10 мамырда Освальд "Рейли Кофе Компаниясы"-на машиналарды майлаушы болып жұмысқа орналасты. Ол шілде айында "жұмысы қанағаттандырмайтындықтан және Эдриан Альбаның жанындағы гаражында көп уақыт өткізіп, мылтық пен аң ауру туралы журналдар оқығандықтан" жұмыстан босатылды. 1988 жылы жарық көрген "Ассасиндердің іздерімен" атты кітабында Нью-Орлеан округінің прокуроры Джим Гаррисон Освальдтың сол уақытты 544 Камп-стрит мекенжайында өткізгенін мәлімдеді. Бұл – бұрынғы ФБР агенты, сегрегацияны жақтаушы және жергілікті саясаткер Гай Банистердің кеңсесі еді. Гаррисон 1963 жылдың жазында Гай Банистердің Нью-Орлеанда Куба үшін Әділ Ойын Комитетіне (Fair Play for Cuba Committee - FPCC) енуге қызығушылық танытқанын және Освальдты тыңшы ретінде пайдаланғанын айтты. 26 мамырда Освальд Фидель Кастроны қолдайтын FPCC-нің Нью-Йорк штаб-пәтеріне, "Нью-Орлеанда FPCC филиалын құру мақсатында, өз қаражатым есебінен шағын кеңсе жалдауға" ұсыныс жасады. Үш күннен кейін FPCC Освальдтың хатына, "кем дегенде, бастапқыда" Нью-Орлеанда кеңсе ашуға кеңес бермейтінін жауап берді. Освальд келесі хатында: "Сіздің кеңесіңізге қарамастан, бірден кеңсе ашуға шешім қабылдадым", - деп жауап берді. 29 мамырда Освальд жергілікті баспаханадан 500 өтініш нысаны, 300 мүшелік билет және "Кубаға қол тигізбеңдер" деген тақырыппен 1000 дана листовка тапсырыс берді. Маринаның сөзіне қарағанда, Ли одан мүшелік билетіне бөлім президенті ретінде "А. Дж. Хиделл" деген атпен қол қоюды өтінген. Кастроға қарсы күресші Карлос Брингиердің айтуынша, Освальд 5 және 6 тамызда Нью-Орлеандағы оның дүкеніне келген. Брингиер Кастроға қарсы "Directorio Revolucionario Estudantil" (DRE) ұйымының Нью-Орлеандағы өкілі болған. Брингиер кейін Уоррен комиссиясына Освальдтың оның тобына ену әрекеті деп сенгенін айтты. 9 тамызда Освальд Нью-Орлеанның орталық көшелерінде Кастроны қолдайтын листовкалар таратты. Брингиер Освальдты тоқтатып, оның листовкаларын тарату туралы достарынан естігенін мәлімдеді. Содан кейін жанжал шығып, Освальд, Брингиер және Брингиердің екі досы тәртіпсіздік жасағаны үшін тұтқындалды. Полиция бөлімшесінен шығар алдында Освальд ФБР агенімен сөйлесуді сұрады. Освальд агентке, ол Куба үшін Әділ Ойын Комитетінің Нью-Орлеан бөлімшесінің мүшесі екенін, оның 35 мүшесі бар екенін және оны А. Дж. Хиделл басқаратынын айтты. Шындығында, Освальд бөлімшенің жалғыз мүшесі болған және ұлттық ұйым оған ешқашан рұқсат бермеген. Бір аптадан кейін, 16 тамызда Освальд тағы да екі жалдамалы көмекшісімен бірге Халықаралық Сауда Орталығының алдында FPCC листовкаларын таратты. Оқиға WDSU телеарнасымен түсірілді. Келесі күні Освальдты радио комментаторы Уильям Стукки сұхбатқа алды, ол Освальдтың өміріне қатысты сұрақтар қойды. Бірнеше күннен кейін Освальд Стуккидің шақыруын қабылдап, Карлос Брингиер және Брингиердің әріптесі Эдвард Сканнелл Батлермен, оңшыл "Америка Ақпараттық Кеңесінің" (INCA) басшысымен радиодебатқа қатысты.

Мексика

1963 жылғы 23 қыркүйекте Маринаның досы Рут Пэйн оны баласымен бірге Нью-Орлеаннан Даласқа жақын жердегі Техас штатының Ирвинг қаласындағы Пэйндер үйіне көлікпен жеткізді. Освальд Нью-Орлеанда 33 долларлық жұмыссыздық көмегін алу үшін кем дегенде екі күн қалды. Ол Нью-Орлеаннан қашан кеткені белгісіз; 26 қыркүйекте Хьюстоннан Мексика шекарасына бағытталған автобусқа отырғаны белгілі, Далласқа емес, және басқа автобус жолаушыларына Мексика арқылы Кубаға бару жоспарлап отырғанын айтты. 27 қыркүйекте Мексика қаласына келді және Куба консулдығына транзиттік виза алуға өтініш берді. Куба консулдығының қызметкерлері Освальдқа кеңес тарапынан келісім алу қажеттігін айтты, бірақ ол кеңес консулдығынан дереу қолдау ала алмады. ЦРУ құжаттары Освальдтың Куба және Кеңес консулдығының өкілдерімен кездесу кезінде «жақсырақ емес, жай ғана орыс тілінде» сөйлегенін көрсетеді. Бес күн бойы консулдықтар арасында саяхаттап, Куба консулдығының қызметкерімен қызу пікір таласып, КГБ агенттеріне шұғыл өтініш білдіргеннен кейін, және ЦРУ-дың кем дегенде бірнеше тексерулерінен кейін, Куба консулдығының қызметкері Освальдқа виза беруге құлықсыз екенін айтты, «Освальд сияқты адам Куба революциясына көмектесудің орнына, оған зиян келтіреді» деді. Кейін, 18 қазан күні Куба елшілігі визаны мақұлдады, бірақ ол кезде Освальд АҚШ-қа оралған және Куба мен Кеңес Одағына бару жоспарларынан бас тарған еді. Президент Кеннедиге жасалған қастандылыққа он бір күн қалғанда Освальд Вашингтондағы Кеңес елшілігіне хат жазып: «Егер мен жоспарланғандай Гаванадағы Кеңес елшілігіне жетсем, онда елшілікке біздің мәселені аяқтау үшін уақыт болар еді» деді. Уоррен комиссиясы Освальдтың Мексика қаласына және Куба мен Кеңес консулдықтарына барғанын қорытындылады, бірақ Освальдтың орнына басқа біреу елшіліктерге келген-келмегені туралы сұрақтар Палатаның қастандықтар жөніндегі арнайы комитетінде тергеуге алынды. Кейіннен Комитет Уоррен комиссиясымен келісіп, Освальдтың Мексика қаласына барғаны туралы қорытындыға келді және «дәлелдің көп бөлігі Освальдтың консулдықтарға барғанын көрсетеді», бірақ Комитет оның атын басқа біреудің қолданғанын жоққа шығара алмады. 2017 жылы жарияланған ЦРУ құжатына сәйкес, Освальдтың қастандықтан кейін Кеңес Одағына тез қашу үшін елшіліктерден қажетті құжаттарды алуға тырысқаны мүмкін. Освальдтың басшысы Рой С. Трули (1907–1985) Освальдтың «жақсы жұмыс істегенін» және орташа еңбеккерден жоғары болғанын айтты. Апта бойы Освальд Далластағы жатақханада «О. Х. Ли» деген атпен тұрды, бірақ демалыс күндерін Ирвингтегі Пэйндер үйінде Маринамен өткізді. Освальд көлік жүргізбеді, бірақ ол Далласқа дүйсенбі және жұма күндері әріптесі Уэсли Фрейзермен бірге барып-келе жүрді. 20 қазанда (қастандыққа бір ай қалғанда) Освальдтардың екінші қызы Одри дүниеге келді. ФБР-дің Даллас бөлімшесі Освальдқа қызығушылық танытты, өйткені оның агенты ЦРУ Освальдтың Мексикадағы Кеңес елшілігімен байланыста болғанын анықтағаннан кейін, Освальдтың тыңшылық ісі болуы мүмкін. ФБР агенттері қарашаның басында Освальдтың жоқ болған кезде Пэйндер үйіне екі рет барып, Пэйн ханыммен сөйлесті. Освальд қастандыққа 2-3 апта бұрын ФБР-дің Даллас кеңсесіне арнайы агент Джеймс П. Хостимен кездесуді сұрады. Хости бос емес екенін білгенде, Освальд оның қолына хат қалдырды, онда «Егер сіздер әйелімді мазалауды тоқтатпасаңыз, ФБР мен Даллас полициясын жарылқамын» [қолтаңба] «Ли Харви Освальд» деп жазылған. Бұл жазбада қорқыту бар деп айтылады, бірақ Освальд «ФБР-ді жарылқамын» деп қорқытқан ба, әлде тек «осыны жоғары билік органдарына хабарлаймын» деп қорқытқан ба, бұл туралы мәліметтер әртүрлі. Хостидің айтуынша, жазбада: «Егер сіздер мен туралы білгіңіз келсе, тікелей маған хабарласыңыз. Егер сіздер әйелімді мазалауды тоқтатпасаңыздар, мен тиісті шаралар қабылдап, бұл туралы тиісті органдарға хабарлаймын» делінген. Агент Хости Освальдтың жазбасын оның бастығы Гордон Шенклиннің бұйрығы бойынша жойғанын айтты, ол Кеннедиге жасалған қастандықтың күдіктісі ретінде танылғаннан кейін.

Техас театрында тұтқындау

Аяқ киім дүкенінің басқарушысы Джонни Брюэр Освальдтың дүкенінің кіреберісіндегі ойысқа "кіріп кеткенін" көргенін айтты. Осы әрекетке күдіктенген Брюэр Освальдтың көше бойымен жүріп, жақын маңдағы Техас театрына төлемсіз кіргенін көрді, онда "Соғыс – тозақ" фильмі көрсетіліп жатты. Ол театрдың билет сатушысына хабарласып, ол сағат 13:40-та полицияға телефон соғып хабарлады. Полиция келген кезде жарықтар жанып, Брюэр Освальдты театрдың арт жағында отырғанын көрсетті. Полиция офицері Ник Макдональд өзінің куәлігінде Освальдқа бірінші болып жеткенін және Освальдтың "Енді бәрі бітті" деп, қарсылық көрсетпей ұстауға дайын болғандай көрінгенін айтты. Макдональд Освальдтың шалбарының алдынан тапаншасын шығарып, өзіне бағыттап, оқты атқандарын айтады. Макдональд пісталет атылмағанын, себебі тапаншаның иісі қолымен тапаншаны ұстағанда бас бармағы мен көрсету саусағының арасындағы етке тигенін мәлімдеді. Макдональд сондай-ақ Освальдтың өзіне соққы бергенін, бірақ ол де соққы беріп, Освальдты қарусыздандырғанын айтты. Театрдан шығарып жатқанда Освальд полицияның қатыгездігіне ұшырағанын айқайлады. Освальд офицер Типпитті өлтіргені үшін сағат 19:10-да ресми түрде айыпталды.

Тұтқындалғаннан кейін көп ұзамай Освальд дәлізde журналистермен кездесті. Освальд: "Мен ешкімді өлтірмедім" және "Мені Кеңес Одағында тұрғандықтан ұстады. Мен тек құрбанмын!" деді. Кейін өткен баспасөз мәслихатында бір журналист: "Президентті сен өлтірдің бе?" деп сұрады. Ол кезде Типпитті өлтіргені туралы хабарланған, бірақ Кеннедидің өліміне қатысты әлі айыпталмаған Освальд: "Жоқ, маған бұл туралы айып тағылмады. Шын мәнінде, маған әлі ешкім осылай демеді. Мен бұл туралы алғаш рет дәлізde отырған газет тілшілерінен естідім" деді. Оны бөлмеден шығарып жатқанда: "Ресейде не істедің?" және "Көзіңді қалай жарақаттадың?" деген сұрақтар қойылды. Освальд: "Полиция офицері маған ұрды" деп жауап берді.

Полиция тергеуі

Осуалд Даллас полиция бас штабында екі күн тұрғаннан кейін бірнеше рет сұраққа тартылды. Ол кітап қоймасынан шыққан соң, жатақханасына барғанын мойындады. Сондай-ақ, үйінен театрға барар алдында киімін ауыстырып, 38 калибрлі револьвермен қаруланғанын мойындады. Освальд Кеннеди мен Типпитты өлтіргенін, мылтығының болғанын жоққа шығарды және оның мылтық пен тапанша ұстаған суреттерінің жалған екенін айтты. Ол әріптесіне пәтері үшін перде тақталарын алуға көмектесуді сұрағанын жоққа шығарды (онымен пакетте оның түскі асы бар еді). Ол сондай-ақ, қастандық күні жұмысқа үлкен, ауыр пакетпен келгенін де жоққа шығарды. Освальд "А. Дж. Хиделл" деген адамды танымайтынын мәлімдеді. Освальдқа тұтқындалған кезде оның суреті және "Алек Джеймс Хиделл" деген лақап аты бар, жасалма "Селективтік әскери қызмет жүйесі" картасы көрсетілді. Освальд картаға қатысты сұрақтарға жауап беруден бас тартты, "Карта сізде бар, мен сияқты оның жайлы жақсы білесіз" деді. ФБР арнайы агенті Джеймс П. Хости және Даллас полициясының капитаны Уилл Фриц (адам өлтіру бөлімінің бастығы) 22 қараша күні Освальдты алғашқы рет сұраққа тартты. Освальдты қастандық кезінде қайда болғанын сұрағанда, ол бірінші қабаттағы лаунжда (оны "домино бөлмесі" деп атайды) түскі асын ішіп отырғанын айтты. Ол содан кейін екінші қабаттағы асханаға барып, сода автоматынан Кока-Кола сатып алып, ішіп жатқанда, ғимаратқа қаруын тартып кірген Даллас полициясының мотоциклшісі Марион Л. Бейкерге кездескенін айтты. Освальд домино бөлмесінде жүргенде екі "негр жұмыскерін" көрді, олардың біреуін "Юниор" деп таныды, ал екіншісінің кім екенін есіне түсіре алмады. Джуниор Джарман мен Гарольд Норман Уоррен комиссиясына түскі үзілісте домино бөлмесі арқылы өткендерін растады. Домино бөлмесінде басқа біреу болған ба деп сұрағанда, Норман басқа біреу болғанын айтты, бірақ ол кім екенін есіне түсіре алмады. Джарман Освальдтың ол бөлмеде болмағанын мәлімдеді. Уоррен комиссиясының алдында куәлік бергенде, қылмысқа қатысты тергеуші Джим Ливелл Освальдпен алғаш рет 1963 жылғы 24 қараша күні жексенбіде таңертең отырғанын айтты. Адвокат Джозеф Болл Ливелден осы тергеуге дейін Освальдпен сөйлескен-сөйлемегенін сұрағанда, ол: "Жоқ, мен бұрын онымен сөйлескен емеспін", - деді. Содан кейін Ливелл куәлік беру кезінде "Мен Освальдпен тек осы жексенбі күні таңертең [24 қараша 1963] ғана байланыста болдым. Мен ешқашан онымен сөйлесуге мүмкіндік алмадым" деді. 24 қарашадағы соңғы сұраққа тартылғанда, почта инспекторы Гарри Холмстің айтуынша, Освальдтан атыс кезінде қайда болғаны туралы тағы да сұралды. Холмс (капитан Уилл Фрицтің шақыруымен тергеуге қатысқан) Освальдтың атыс кезінде жоғарғы қабатта жұмыс істеп жатқанын, содан кейін төмен түсіп, Даллас полициясының мотоциклшісі Марион Л. Бейкерге кездескенін айтты. Освальд тергеу кезінде бірнеше рет заңгердің көмегін сұрады және журналистермен кездесу кезінде де көмек сұрады. Даллас адвокаттар қауымдастығының президенті Х. Луис Николс сенбі күні оны түрмеде кездестіргенде, ол олардың қызметінен бас тартып, АҚШ Коммунистік партиясының бас кеңесшісі Джон Абт немесе Америка азаматтық бостандықтар одағымен байланысты заңгерлердің өкілдігін қалады деді. Освальд пен Рут Пэйн сенбі және жексенбі күндері Абтқа телефон арқылы бірнеше рет қоңырау шалды, бірақ Абт демалыс күндері үйден кетіпті. Освальд сондай-ақ сенбі күні ағасы Роберттің жергілікті адвокатты табу туралы ұсынысынан бас тартты. Капитан Фрицпен сұраққа тартылғанда, "Сіз коммунистсіз бе?" деген сұраққа ол: "Жоқ, мен коммунист емеспін. Мен марксистпін", - деп жауап берді.

Өлтіру

24 қараша, жексенбі күні детективтер Освальдты Даллас полиция бас штабының жертөлесі арқылы қалалық түрмеден (полиция бас штабының төртінші қабатында орналасқан) жақын маңдағы округтік түрмеге апаратын бронекөлікке қарай сүйеп әкеліп жатыр. Сағат 11:21-де Даллас түнгі клубының иесі Джек Руби көпшіліктің арасынан Освальдқа жақындап, оған жақыннан бір рет ішкі жағына атып, жара берді. Оқ атылған сәтте полиция қызметкері Рубиді танып, "Жек, сен қатыгезсің!" - деп айғайлады. Полиция бас штабының сыртындағы көпшілік Освальдты атқандарын естіп, қол соқты. Есінен айрылған Освальдты жедел жәрдеммен екі күн бұрын Кеннедидің қайтыс болғаны расталған Паркленд мемориалдық ауруханасына жеткізді. Освальд сағат 1:07-де қайтыс болды; Роуздың сараптамасы оқтың Освальдтың ішкі жағының сол жағына еніп, оның көкбауыр безіне, асқазанына, аортасына, қуысартқасына, бүйрегіне, бауырына, диафрагмасына және он бірінші қабырғасына зақым келтіргенін, содан кейін оң жағында тоқтағанын көрсетті. 1964 жылы "Даллас Таймс Геральд" газетінің фототілшісі Роберт Х. Джексон Освальд ауырсынудан иілген сәтте түсірілген суреті үшін Пулитцер сыйлығымен марапатталды.

Рубидің ниеті

Кейінірек Руби Кеннедидің өліміне қатты қайғырғанын және Освальдты өлтіру себебінің "Кеннеди әйелдің қайта сотқа шақырылуының ыңғайсыздығынан құтқару" болғанын айтты. Басқалар Рубидің де бір құлақтан сыйғандықтарын болжады. 1977-1979 жылдары Өкілдер палатасының кісі өлтірулер жөніндегі арнайы комиссиясының бас кеңесшісі Г. Роберт Блэки былай деді: "Жек Рубидің Освальдты өлтіруіне ең ықтимал түсіндірме - Рубидің оны ұйымдасқан қылмыс атынан іздеп, оған кем дегенде қырық сегіз сағат ішінде үш рет жете алмаған, содан кейін оны мәңгіге үнсіз қылған".

Жерлеу

Миллер жерлеу үйі Освальдтың мәйітін қабылдауға келісетін зиратты табуда үлкен қиындыққа тап болды; Форт-Уорттағы Роуз-Хилл зираты соңында келісім берді. Бір лютеран пасторы діни қызмет атқаруға тартынса да келісті, бірақ содан кейін келе алмады. Форт-Уорт шіркеулер кеңесінің пасторы Луис Сондерс "біреу осы отбасыға көмектесуі керек" деп ерікті болып, 25 қарашада қатаң күзетпен қабір басында қысқа қызмет өткізді. Жерлеуге келген журналистерден табыт көтерушілердің қызметін атқару сұраныс жасалды. Освальдтың толық аты-жөні, туған және қайтыс болған күні жазылған түпнұсқа қабір тасы, кісі өлтірілгеннен кейін төрт жыл өткен соң ұрланды, ал анасы оны тек "Освальд" деп жазылған қарапайым тақтамен ауыстырды. Оның анасының денесі 1981 жылы оның қасына жерленді. Освальдтың орнына оған ұқсайтын орыс тыңшысы жерленген деген қауесет 1981 жылдың 4 қазанында мәйіттің қазба жұмыстарына (экскьюмацияға) әкелді. Тіс жазулары бұл Освальд екенін растады. Түпнұсқа табыт судан зақымданғандықтан, мәйіт жаңа табытқа қайта жерленді. 2010 жылы Миллер жерлеу үйі Лос-Анджелестегі аукцион үйін пайдаланып, түпнұсқа табытты анонимді саудагерге 87 468 долларға сатты және оны қайтарып алу үшін сотқа жүгінді.

Рамси Кларк панелі

1968 жылы Рамзи Кларк комиссиясы түрлі фотосуреттерді, рентген суреттерін, құжаттарды және басқа да дәлелдерді қарастырды. Олар Кеннедиге жоғарыдан және артынан екі оқ тигенін анықтады: біреуі мойынның оң жағынан өтіп, сүйекке тимеді, ал екіншісі бас сүйегіне артынан кіріп, оның оң жағын қиратты.

Палатаның арнайы комитеті

1979 жылы дәлелдерді және бұрынғы тергеулерді қарап шыққаннан кейін, АҚШ Өкілдер палатасының Кеннедині өлтіру жөніндегі арнайы комитеті (HSCA) Уоррен комиссиясымен көбінесе келісіп, Освальд Кеннедині өлтіруде жалғыз әрекет еткен деген қорытынды шығаруға дайындалды. Комитет отырысының соңында, Дили Плазасында оқ ату алдында, оқ ату кезінде және одан кейін естілген дыбыстарды жазды деп мәлімделген диктабельт жазбасы ұсынылды. Bolt, Beranek and Newman фирмасының талдауы үштен астам оқ атылғанын көрсеткеннен кейін, HSCA өзінің қорытындыларын қайта қарап, «Кеннедиге екі қарулы адам оқ атқан» және Кеннеди «вероятно, сөз байласу нәтижесінде өлтірілген» деп мәлімдеді. Комитет «басқа қарулы адамды немесе сөз байласудың ауқымын анықтай алмаса да», іске қатысқан болуы мүмкін белгілі бір топтар туралы бірқатар қосымша қорытындылар жасады. HSCA-ның он екі мүшесінің төртеуі осы қорытындымен келіспеді. Х. Б. Маклейн офицері, оның мотоциклінің радиосынан ХСКА акустикалық сарапшыларының айтуынша, диктабельт жазбасы алынған, кісі өлтіру кезінде Дили Плазасында болмағанын бірнеше рет мәлімдеді. Маклейн комитетке: «Егер бұл менің мотоциклімдегі радио болса, Паркленд ауруханасына дереу аттанғанда жоғары жылдамдықпен қозғалғанын және сиренаның дыбысын жазбаға алмауының себебі не?» деп сұрады. 1982 жылы Ұлттық ғылым академиясы тағайындаған, соның ішінде Нобель сыйлығының лауреаттары Норман Рамзи және Луис Альварес кірген он екі ғалымнан тұратын комиссия, ХСКА-ға ұсынылған акустикалық дәлелдердің «серьезді түрде бұрмаланған» екенін, олар оқ атылғаннан кейін жазылғанын және қосымша оқ атылғанын көрсетпейтінін бірауыздан мәлімдеді. Олардың қорытындылары Science журналында жарияланды. 2001 жылы Science & Justice журналында Д. Б. Томас NAS тергеуінің өзінде де кемшіліктер болғанын жазды. Ол Президент Кеннедиге кем дегенде екі қарулы адам оқ атқандығына және кем дегенде бір оқ шөптік төбеден атылғандығына 96,3 пайыз сенімділікпен қорытынды жасады. 2005 жылы Томас жасаған қорытындылар сол журналда жоққа шығарылды. Ральф Линскер және NAS командасының бірнеше мүшесі жазбалардың уақытын қайта талдап, NAS есебінің бұрынғы қорытындысын растады, яғни күдікті оқ ату дыбыстары кісі өлтіруден шамамен бір минут өткен соң жазылған. 2010 жылы Д. Б. Томас 2005 жылғы Science & Justice мақаласына қарсылық білдіріп, кем дегенде екі қарулы адам болғаны туралы қорытындысын қайталады.