Кіріспе
Джан Карло Меноттидің радио операсы "Қарт қыз және ұры" – итальян-американдық композитор Джан Карло Меноттидің бір актілі радио операсы. Бұл туындыда композитордың ағылшын тіліндегі либреттосы қолданылған, ол адамгершілік пен әйел залымдығы туралы бұрмаланған әңгімені баяндайды. Менотти либреттода: «Шайтанның қолынан келмейтін нәрсені әйел істей алады – адал адамды ұрыға айналдыру» деп жазады. NBC тапсырысымен жазылған "Қарт қыз және ұры" радиода орындау үшін арнайы жазылған алғашқы опералардың бірі болды. Менотти "Қарт қыз және ұры" либреттосын өзі жазды, бастапқыда итальян тілінде, бірақ премьера үшін туындының ағылшын тіліне аударылатынын көздеді. Опера алғаш рет 1941 жылдың 11 ақпанында Филадельфия опера компаниясының қойылымында, Филадельфиядағы Музыка академиясында, Эмил фон Резничектың "Spiel oder Ernst?" операсының АҚШ премьерасымен бірге, сәл өңделген нұсқада сахналанды. 1942 жылы Нью-Йорк филармониясы дирижер Фриц Буш басқаруымен операдан үзінділерді орындауды ұсынды. Нью-Йорктегі алғашқы сахналық қойылым 1948 жылдың сәуір айында Нью-Йорк Сити Операсы ұйымдастырды, қойылымды композитор өзі қойды, ал рөлдерді Мари Пауэрс (Мисс Тодд), Вирджиния МакВоттерс (Летиция), Эллен Фолл (Мисс Пинкертон) және Норман Янг (Боб) сомдады. Операның алғашқы сахналық қойылымдары Бостондағы Нью-Ингланд опера театрында (1947), Форт-Уорт операсында (1947) және Чаутауква операсында (1951) өтті. Опера алғаш рет 1947 жылдың ақпанында Мангеймдегі Ұлттық театрда Мария Пинацци жасаған неміс тіліне аудармасымен Еуропада сахналанды. Кейіннен оны Дальмштадт штатт-театры (1951) және Пармадағы Регио театры (1966) және басқа да опералық компаниялар қойды. Соңғы кезде опера 2008 жылы Гримборн фестивалі аясында Лондонның Аркола театрында орындалды. Ағылшын тіліндегі либреттосы, ойнауға қиындық тудырмайтын рөлдері (бір актілі болғандықтан) және жоғары музыкалық құндылығының арқасында бұл опера АҚШ-та колледждер мен шеберханаларда танымал. Оның сюжеті мен юморы қазіргі американдық көрермендерге ұнайды.
The Old Maid and the Thief is a radio opera in one act by Italian American composer Gian Carlo Menotti. The work uses an English language libretto by the composer which tells a twisted tale of morals and evil womanly power. Menotti writes in the libretto "The devil couldn't do what a woman can – Make a thief out of an honest man." Commissioned by NBC, The Old Maid and the Thief was one of the earliest operas composed specifically for performance on the radio. Menotti wrote the libretto to The Old Maid and the Thief himself; initially in Italian but with the intention of having the work translated into English for its premiere. The opera was first staged in a slightly revised version by the Philadelphia Opera Company at the Academy of Music in Philadelphia on February 11, 1941, in a double bill with the United States premiere of Emil von Reznicek's Spiel oder Ernst?. The New York Philharmonic chose to program portions of the opera in 1942 with conductor Fritz Busch leading the ensemble. The first staged production in New York was presented by the New York City Opera in April 1948 in a double bill with Amelia Goes to the Ball, both operas directed by the composer, with Marie Powers as Miss Todd, Virginia MacWatters as Laetitia, Ellen Faull as Miss Pinkerton, and Norman Young as Bob. Other early stagings of the opera were given by the New England Opera Theater in Boston (1947), the Fort Worth Opera (1947), and the Chautauqua Opera (1951). The opera was first staged in Europe at the National Theatre Mannheim in February 1947 using a German language translation by Maria Pinazzi. It was subsequently mounted by the Staatstheater Darmstadt (1951) and the Teatro Regio di Parma (1966) among other opera companies. More recently the opera was performed at London's Arcola Theatre as part of the 2008 Grimeborn Festival. This opera is popular in the United States for colleges and workshop productions due to its English libretto, untaxing roles (since it is only in one act), and high musical value. The story and humor appeal to the modern American audience.
Қысқаша мазмұны
Бұл бір актілі опера 14 сахнаға бөлінген, ол кішкентай қаласында тыңшылыққа бой берген Тодд ханым туралы. Ол қауымдастығында жоғары мәртебелі болғанымен, оның махаббат өмірі қырық жылдан астам уақыттан бері бос. Оның үй қызметшісі Лэтиция – жас, өсекшіл, естігенін қайталайтын қыз, ол жұмыс берушісі сияқты қарт қызға айналудан қорқады. Бір күні қалалық өсекқор Пинкертон ханым келгенде, Боб есік алдына келіп түседі. Оның сұлулығына ғашық болған Лэтиция Мисс Тоддты оны қалуға рұқсат беруге оңай көндіреді. Кейін Лэтиция Бобқа тамақ пен баспананы тегін беруге уәде етіп, оны қалуға көндіреді, ал Боб үйде қалады, сұраған әркімге Мисс Тоддтың «інісі Стив» деп таныстырады. Келесі күні Мисс Тодд Мисс Пинкертонмен көшеде кездеседі, ал соңғысы оған осы аймақта қашқан сотталған бар екенін айтады. Қылмыскер Бобтың сипаттамасына сәйкес келеді, ал Мисс Тодд үйге жүгіріп барып, Лэтицияға олар ұрыны жасырып отырғанын және одан құтылуға тиіс екенін ескертеді. Тағы бір рет Лэтиция Бобтың өзіне ғашық екенін айтып, Мисс Тоддты қалуға көндіреді. Бобтың қашып кетуіне жол бермеу үшін, Мисс Тодд оған ақша қалдырады. Бірақ көп ұзамай оған көбірек ақша қажет болады, сондықтан ол көршілерінен ұрлық жасауға мәжбүр болады. Осы уақытта Лэтиция саяхатшыға ғашық болып, «Маған да ұрлық жаса, сұмсақ ұры» деп ән салады, ол оған деген махаббатының ариясы, уақыт оны құртпастан және келбетін солғындатпастан бұрын оны алып қашуын сұрайды. Пинкертон ханым көп ұзамай Тодд ханымды қайтадан кездестіреді және оған «Барлық есіктерді және терезелерді жабық ұстаңыз» деп ескертеді, өйткені ұры (әдетте, Тодд ханым) қалада және көршілерден ұрлық жасады. Мисс Тодд құпия қылмыстар ұрының бар екеніне көз жеткізеді. Үйде Боб тұтқындалудан шаршап, келесі күні кетуге жоспарлайды. Ол «Жазғы ауа ән салғанда» («Бобтың жатын бөлмесі ариясы») әнін шырқайды. Лэтиция оны жинап жатқанда таптайды және оны сол жерде ұстап тұру үшін не істеу керектігін сұрайды. Боб: «Бір ішуге бола ма?» - дейді. Тодд ханымның айтуынша, үйде алкоголь жоқ, сондықтан оны сатып алып жүргенін көргенде, жанжал туар еді. Лэтиция оны ұрлық пен ішімдіктің екеуі де күнә екендігін еске салып, арақ дүкеніне («күнәға қарсы күнә») кіру қиындық тудырмайды деп ақылмен сендіреді және олар сол түні дүкенді тонауды жоспарлайды. Келесі күні Пинкертон ханым Тодд ханымның үйіне келіп, дәмхананың бұзылғанын және иесіне шабуыл жасалғанын айтады. Мас Боб олардың әңгімесін үзіп, жоғарыда қатты ән шырқайды, бұл ақылды Пинкертон ханымды полиция ұрыны табу үшін әр үйді іздестіретінін қосуға мәжбүр етеді. Мисс Тодд Пинкертон ханымды есіктен қуып шығады, содан кейін ол Лэтициямен Бобтың кім екенін анықтап алады. Олар әрқайсысы оны полициядан қашу үшін қашып кетуіне көндіруге тырысады, бірақ Боб қашып кетуден бас тартады, өйткені ол ештеңе істеген жоқ. Мисс Тодд: «Сен мені түрмеде көргің келетінше жақсы көресің бе?» - деп сұрайды. Боб: «Шығын?» - деп жауап береді. Мен сені мүлдем сүймеймін!» Мисс Тодд ашуға бой алдырып, полиция шақырып, ұрлық үшін оны кінәлайтынын айтып, қашып кетеді. Боб пен Лэтиция айыптауларға қарсы тұрып, кету немесе қалу туралы дуэт орындайды, ал сендіретін Лэтиция ақырында дауды жеңеді. Олар қайырымдылықпен Тодд ханымның барлық құнды заттарын, соның ішінде оның машинасынан ұрлап, бірге кетіп қалады. Мисс Тодд үйін бос тауып, өмірінің қирағанын білгенде, соңғы ариядан кейін қайғыдан құлайды.
Жазбалар
Жыл
Орындаушылар: Мисс Тодд, Боб, Лаэтиция, Мисс Пинкертон, дирижер, оркестр
Лейбл
22 сәуір 1939
Мэри Хоппл, Роберт Уид, Маргарет Даум, Дороти Сарнофф
Альберто Эреде, NBC Симфониялық оркестрі (тікелей премьера)
Unique Opera Records UORC 141 (LP); Premiere Opera 1633 1 (CD); Omega Opera Archive 469 (CD)
1964
Элизабет Хёнген, Эберхард Вехтер, Олив Мурфилд, Хильде Конетцни
Вольфганг Реннерт, Вена халық операсының оркестрі, режиссер: Отто Шенк (неміс тілінде) (Бавариялық радио үшін)
2010 жылы жарық көрген, Arthaus Musik Cat: 101515 (DVD)
1970
Анна Рейнольдс, Джон Реарон, Джудит Блжен, Маргарет Бейкер
Хорхе Местер, Триест қаласының Верди театрының оркестрі
Mercury Records
2007
Натали Ардино, Блейк Дэвидсон, Николь Франклин, Линн Парр Мок
Виктория Бонд, Lone Spring Arts Orchestra
Albany Records
CD: Cat. TROY990