Кіріспе

Афина, Грекия қаласында өткен көп түрлі спорттық жарыс

2004 жылғы Олимпиада ойындарын сол кездегі ХОК президенті Жак Рогге "ұмытылмас арман ойындары" деп атады, және Афина қаласына жаңа әуежай, сақина тәрізді айналма жол және метро жүйесі сияқты инфрақұрылымы айтарлықтай жақсартылған күйде қалды. Алайда, Ойындардың құны және олардың 2010-2018 жылдардағы Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысына тигізген ықпалы туралы пікірталас болды, бірақ мұндай байланысты қолдайтын нақты дәлелдер жоқ. 2004 жылғы Ойындар жалпы алғанда сәтті деп есептелді, әлем елдері арасындағы бәсекелестік деңгейінің артуы байқалды. Медальдар бойынша АҚШ көшбасшылық етті, одан кейін Қытай мен Ресей келеді, ал Грекия 15-орынды иеленді. Бұл Ойындар барысында бірнеше әлемдік және Олимпиадалық рекордтар жаңаланды. Чили, Қытай Тайбэйі, Доминикан Республикасы, Грузия және Израиль алғашқы Олимпиада алтын медальдарын жеңіп алды. Эритрея мен Парагвай алғашқы Олимпиада медальдарын ұтып алды. Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) бұл жарыста өздерінің алғашқы Олимпиада медалін және алтын медалін жеңіп алды.

Шығындар

2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізу Грекия үкіметіне шамамен 9 миллиард еуроға жуық шығын келтірді. Грекияның қаржы министрі Г.Джаннис Стоунаррастың 2013 жылғы қаңтарда Грекия Парламентіне ұсынған Афина-2004 Олимпиада ойындарының пайда-зардапты бағалауына сәйкес, Грекия үшін жалпы таза экономикалық пайда оң болды. Ойындарды дайындау және ұйымдастыруға жауапты «Афина-2004» ұйымдастыру комитеті (ATHOC) 2005 жылы 130,6 миллион еуролық артық табыспен қызметін аяқтады. Мемлекеттік үлесі ATHOC-тың жалпы бюджетіне жұмсалған шығындардың 8%-ын құрады, ал бастапқыда 14% деп күтілген. ATHOC-тың жалпы кірісі, оның ішінде билеттерден, демеушілерден, теледидар және радио хабарларын тарату құқығынан, тауар сатудан және басқа да кірістерден шамамен 2,1 миллион еуроны құрады. Бұл кірістің ең үлкен үлесі (38%) медиа құқықтарынан түсті. Осыған байланысты 2013 жылы Грекияның Қаржы министрлігі Афина-2004 Олимпиада және Паралимпиада ойындарына Грекия мемлекетінің жұмсалған шығындары, инфрақұрылым мен ұйымдастыру шығындарын қоса алғанда, 8,5 миллиард еуроға жеткенін хабарлады. Осы есепте көрсетілгендей, бұл соманың 2 миллиард еуросы ATHOC-тың кірісі (билеттер, демеушілер, теледидар және радио хабарларын тарату құқықтары, тауар сату және т.б.) есебінен қаржыландырылды. Тағы 2 миллиард еуро ауруханаларды жаңартуға және археологиялық ескерткіштерді сақтауға тікелей жұмсалды. Сондықтан Афина-2004 Олимпиада ойындарын дайындауға байланысты таза инфрақұрылымдық шығындар 4,5 миллиард еуроны құрады, бұл күтілген бағалаулардан әлдеқайда төмен, және негізінен көптеген қалалық және көлік инфрақұрылымдарына жасалған ұзақ мерзімді инвестицияларды қамтиды. Кіріс жағынан, сол есепте 2000-2004 жылдар аралығында Афина-2004 Олимпиада ойындарының нәтижесінде экономикалық белсенділіктің артуына байланысты шамамен 3,5 миллиард еуроға жуық қосымша салық түсімдері түсті деп есептелді. Бұл салық түсімдері тікелей Грекия мемлекетіне төленді, оның ішінде әлеуметтік қамсыздандыруға қосымша жарналар, табыс салығы және Олимпиада ойындарына тікелей қатысқан барлық компаниялар, мамандар мен қызмет көрсетушілер төлеген ҚҚС салықтары кірді. Сонымен қатар, Афина-2004 Олимпиада ойындары Грекия экономикасына үлкен экономикалық өсім әсерін тигізді, Грекияның қаржы министрінің сөзіне сәйкес, «пайда-зардапты талдау нәтижесінде Олимпиада ойындарынан таза экономикалық пайда болғанына көз жеткіздік».

Басқа Олимпиада ойындарымен салыстыру

2004 жылы Афинада өткен әрбір спорттық жарысқа жұмсалған шығын 9,8 миллион АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткіш Рио-2016 үшін 14,9 миллион АҚШ доллары, Лондон-2012 үшін 49,5 миллион АҚШ доллары және Пекин-2008 үшін 22,5 миллион АҚШ долларымен салыстырылады. 1960 жылдан бері жазғы ойындардағы әрбір жарысқа жұмсалатын орташа шығын 19,9 миллион АҚШ долларын құрайды. 2004 жылғы Афинада әрбір спортшыға жұмсалған шығын 0,3 миллион АҚШ доллары болды. Бұл көрсеткіш Рио-2016 үшін 0,4 миллион АҚШ доллары, Лондон-2012 үшін 1,4 миллион АҚШ доллары және Пекин-2008 үшін 0,6 миллион АҚШ долларымен салыстырылады. 1960 жылдан бері жазғы ойындарда әрбір спортшыға жұмсалатын орташа шығын 0,6 миллион АҚШ долларын құрайды. Афина-2004 Олимпиадасын өткізуге ұсынылған бюджеттен шығын 49%-ға асып түсті, бұл нақты шамада есептелді. Рио-2016 үшін бұл көрсеткіш 51%, ал Лондон-2012 үшін 76% болды. 1960 жылдан бері жазғы Олимпиада ойындарының орташа шығынның артуы 176% құрайды.

Құрылыс

2004 жылдың наурыз айының соңына қарай, кейбір Олимпиада жобалары әлі де кестеден қалып қойды, ал грек билігі бастапқыда Су спорты орталығы үшін міндетті емес қосымша ретінде ұсынған шатыр енді салынбайтынын мәлімдеді. Олимпиаданың негізгі стадионы, ашылу және жабылу салтанаттарын өткізуге арналған ғимарат, ойындар басталғанға дейін екі ай бұрын ғана аяқталды. Бұл стадион испандық архитектор Сантьяго Калатрава жобалаған, ашылып-жабылатын шыныдан жасалған шатырмен жабдықталған. Сол архитектор Велодром және басқа да нысандарды да жобалады. Инфрақұрылым, мысалы, Оңтүстік Афиныдағы ареналарды қала орталығымен байланыстыратын трамвай желісі және көптеген ареналар ойындар басталғанға дейін екі ай бұрын жоспардан айтарлықтай қалып қойды. Дегенмен, дайындық қарқыны Афинадағы Олимпиада ареналарын аяқтау жұмысын Олимпиада тарихындағы ең қиынға соққандардың біріне айналдырды. Гректер алаңдамай, олардың бәрін жеңе алатындарына сенді. 2004 жылдың шілде/тамыз айларында барлық ареналар тапсырылды: тамыз айында Олимпиада стадионы ресми түрде аяқталып, ашылды, ал оған Афина Олимпиадалық спорт кешені (OAKA) және Фалиро мен Геллиникодағы спорт кешендерінің басқа ареналарының ресми аяқталуы мен ашылуы қосылды. Шілде айының соңы мен тамыздың басында Афина трамвайы іске қосылды, бұл жүйе Афина қаласының орталығы мен Сарон шығанағының жағалау қауымдастықтары арасындағы бұрынғы байланыстарға қосымша мүмкіндіктер ұсынды. Бұл қауымдастықтарға Пирей порты, Агиос Космас (желкен спорты аренасы), Геллинико (ескі халықаралық әуежай орны, онда фехтование аренасы, каноэ/каяк слаломы трассасы, 15 000 орындық Геллинико Олимпиадалық баскетбол аренасы, софтбол және бейсбол стадиондары орналасқан), және Фалиро жағалау аймағы Олимпиада кешені (теквондо, гандбол, жабық волейбол және жағажай волейбол ареналары, сондай-ақ жаңадан қайта жаңартылған Караискаки футбол стадионы) кірді. Афина айналма жолының жаңартулары да уақтылы аяқталды, сондай-ақ Афина орталығын шеткі аймақтармен байланыстыратын тас жолдардың жаңартулары да аяқталды. Маркопуло (ату және ат спорты ареналары), жаңадан салынған Элефтериос Венизелос халықаралық әуежайы, Шиниас (есу спорты аренасы), Марусси (OAKA орны), Парнита (Олимпиада ауылы орны), Галаци (ритмикалық гимнастика және үстел теннисі аренасы) және Волиагмени (триатлон аренасы) да жаңартылды. Афина метросының жаңартулары да аяқталды, ал жаңа желілер жаздың ортасында іске қосылды. EMI Олимпиадаға дейін Афина Олимпиадасының ресми поп-альбомы Unity-ді шығарды. Құрылыс жұмыстары кезінде кем дегенде 14 адам қаза тапты. Олардың көпшілігі Грекиядан емес еді. Ойындар басталғанға дейін грек қонақ үй қызметкерлері жалақы таластары бойынша бір күндік ереуілге шықты. Олар бұл іс-шара өткізілетін кезеңге айтарлықтай жалақыны көтеруді сұрап отырды. Жедел жәрдем қызметкерлері мен жүргізушілері де наразылық білдірді, олар өздеріне де қауіпсіздік күштеріне берілгендей Олимпиадалық бонус алуға құқылы екендерін мәлімдеді.

Шам релесі

Олимпиада алауының тұтану рәсімі 2004 жылдың 25 наурызында Ежелгі Олимпиадада өтті. Бірінші рет тарихында, Жалын әлемді аралап, жазғы Олимпиада ойындарын өткізген (өткен және болашақ) қалалар мен басқа да ірі қалаларға жетіп, содан кейін Грекияға қайтып келді.

Маскоттар

Олимпиада ойындарындағы талисмандар 1968 жылы Францияның Гренобль қаласында өткен қысқы Олимпиададан бері дәстүрге айналған. 2004 жылғы Олимпиаданың екі ресми талисманы болды: Афина және Февос (грекше айтылуы: Афина және Фивос). Олар – апа мен іні, сәйкесінше даналық, стратегия және соғыс құдайы Афина мен жарық және музыка құдайы Фёбтың есімдерімен аталды. Олардың шабыты ежелгі дайдаладан келді, ол діни мағынасы бар ойыншық қуыршақтар болатын.

Хабар тарату

Афина Олимпиадалық телерадиокомпаниясы Ойындардың ресми хабар таратушысы болды және әлемнің 300-ден астам телеарнасына 35 000 сағаттан астам хабарлама берді. Ойындардың жергілікті құқықтарына ие болған ERT өз арналарының үшеуін (ET1, NET және ET3) 24 сағаттан астам Олимпиадалық хабар таратуға жұмсады.

Онлайн-хабарландыру

Бірінші рет ірі телерадиокомпанияларға Олимпиада ойындарын бейнежазба арқылы Интернет желісінде көрсетуге рұқсат берілді, бірақ басқа аймақтардағы телехабар тарату шартындарын сақтау үшін осы қызметті географиялық тұрғыдан шектеу шартымен. Халықаралық Олимпиада комитеті Олимпиада спортшыларына, жаттықтырушыларына, көмекші персоналға және басқа да лауазымды тұлғаларға Ойындар туралы жеке пікірлерін жариялау үшін арнайы блогтар мен/немесе басқа да веб-сайттар құруға тыйым салды. Олар өздері түсірген аудио, бейне немесе фотосуреттерді жариялауға құқылы емес еді. Бірақ, егер спортшының бұрыннан жеке веб-сайты болса, онда ерекшелік жасалды. NBC өзінің NBCOlympics.com Олимпиадалық веб-сайтын іске қосты. Ол Ойындардың теледидарлық көрсетіліміне баса назар беріп, видеоклиптер, медальдар тізімі және тікелей нәтижелерді ұсынды. Дегенмен, оның басты мақсаты NBC Universal телеарналарында көрсетілетін спорт түрлерінің кестесін беру болды. Ойындар бірнеше телеарналар арқылы тәулігіне 24 сағат көрсетілді.

Технология

Кез келген іс-шара сияқты, Ұйымдастыру комитеті мен оған қатысқан барлық адамдар сәтті іс-шара өткізу үшін технологияға көп жүктеме салды. ATHOC екі жеке дерек желісін қолдады: біреуі Ойындарға дайындық үшін (Әкімшілік желісі деп аталды), екіншісі – Ойындардың өзі үшін (Ойындар желісі). Техникалық инфрақұрылымға 11 000-нан астам компьютер, 600-дан астам сервер, 2 000 принтер, 23 000 стационарлық телефон, 9 000 ұялы телефон, 12 000 TETRA құрылғысы, 16 000 теле- және бейне құрылғысы және 6 000 километрден астам кабель (оптикалық талшық және жұп өрме кабель) арқылы байланыстырылған 17 видео қабырға кірді. Бұл инфрақұрылым 150 000-нан астам ATHOC қызметкерлеріне, еріктілеріне, Олимпиада отбасының мүшелеріне (ХОК, ҰОК, федерациялар), серіктестер мен демеушілерге, сондай-ақ БАҚ өкілдеріне тікелей қызмет көрсету үшін құрылды және күтіліп келді. Одан бөлек, Ойындарға дейін және олар барысында әлемнің барлық көрермендері, теледидар көрермендері, веб-сайтқа кірушілер мен жаңалықтарды оқып жүргендер үшін де ақпарат ағыны қамтамасыз етілді. Медиа орталығы грек ұлттық көрме орталығы – Заппейон ішінде орналасқан. 2004 жылдың маусым және тамыз айлары аралығында технологиялық қызметкерлер Технологиялық операциялар орталығында (ТОО) жұмыс істеді, онда барлық құрылғылар мен ақпарат ағыны орталықтандырылып бақыланып, басқарылды, сондай-ақ Ойындар кезінде туындаған кез келген мәселелер шешілді. ТОО директор және тиісті команда жетекшілерінің (смена басқарушыларының) басшылығымен жүйелер, телекоммуникациялар, ақпараттық қауіпсіздік, деректер желісі, персонал және т.б. сияқты командаларға бөлінді. ТОО тәулік бойы, 24/7 режимінде жұмыс істеді, персонал 12 сағаттық сменаларға бөлінді.

Ашылу рәсімі

Ойындардың ашылу салтанаты 2004 жылғы 13 тамызда өтті. Ол жиырма сегіз секундтық (соңғы Олимпиадалардың саны) кері санаумен басталды, оның ырғағы күшейтілген жүрек соғысының үнімен ұсынылды. Кері санау аяқталғанда, әсем фейерверктер аспанды жарықпен толтырды. Барабаншылар мен бузукишілер алғашқы шеруге қосылғаннан кейін, бейнеэкранда Афинадан оңтүстік-батысқа қарай, грек аймақтары арқылы ежелгі Олимпияға ұшып бара жатқан көріністер көрсетілді. Содан кейін ежелгі стадиондағы бір барабаншы, Афинаның басты стадионындағы бір барабаншымен дуэт орындады, осылайша ежелгі Олимпиада ойындары мен қазіргі Олимпиада ойындарын символды түрде біріктірді. Домбыра дуэті аяқталғаннан кейін, бейнеэкраннан (символдық түрде ежелгі Олимпиядан) отты жебе ұшырылып, отты бассейнге түсті, нәтижесінде стадион ортасында от тұтанып, бассейннен Олимпиада сақиналарының жалындаған бейнесі көтерілді. Ашылу салтанаты грек мәдениеті мен тарихының мифологиялық бастауларына толы шара болды. Бағдарлама жас грек баласының "қағаз қайығымен" стадионға кіргенімен басталды, ол Хаджидакидің әуезді музыкасымен бірге үйір елдің туын желбіретіп, содан кейін кентавр пайда болды, одан кейін грек аралдарын бейнелейтін Киклад мүсінінің алып басы пайда болып, көптеген бөліктерге бөлінді. Киклад бас астында грек өнеріндегі кемелділік концепциясын бейнелейтін адам денесінің эллиндік суреті орналасқан. Бір адам құмарлық пен ақыл-ой арасындағы мәңгілік "қайшылықты" бейнелейтін, аспанда тіліп тұрған текшеде теңгерілген күйде көрінді, одан кейін жас ғашықтар әзілдесіп қуаласқанда, олардың үстінде Эрос құдайы қалықтап тұрды. Содан кейін грек тарихын ежелгі Миной цивилизациясынан қазіргі заманға дейін көрсететін түрлі-түсті шеру өтті. АҚШ-тағы NBC ашылу салтанатын басынан соңына дейін көрсеткенімен, Миной діни қызметкерінің бейнесі тек қысқа ғана уақытқа көрсетілді, оның кеудесі "Nipplegate" оқиғасы әлі де көрермендердің есінде болғандықтан және Федералды байланыс комиссиясының ықтимал айыптарынан сақтау үшін цифрлық түрде пикселдендірілді. Сондай-ақ, ежелгі грек мүсіндері сияқты киінген ер адамдардың төменгі жалаңаш бөлігі экранның төменгі жағымен кесілген күйде көрсетілді. Жалпы алғанда, NBC-нің Олимпиада ойындарын жариялауы жоғары бағаланды және компания Ойындарды және техникалық өндірісті жариялағаны үшін 6 Эмми сыйлығымен марапатталды. Сонымен қатар, NBC 2004 жылғы Олимпиада ойындарының барлық 28 спорт түрін көрсетті, бұл алғашқы телеарна болды. Көркем өнер бағдарламасынан кейін, 201 елдің тулары астында 10 500-ден астам спортшы жүрген стадионға елдер шеруі өтті. Елдер грек әліпбиі бойынша орналастырылды, Филиппин, Финляндия, Фиджи, Чили және Гонконг грек делегациясынан бұрын стадионға кіретін соңғы бес ел болды. Бұл ретте Грекия делегациясы шеруді ашады және үйір ел жабады деген дәстүрді сақтай отырып, шеруді грек туын ұстаған спортшы ашты және грек делегациясы оны жапты. Көрермендердің реакциясына сүйенсек, шерудің ең эмоционалды сәті Олимпиадаға ұзақ жылдар бойы қатыспаған Ауғанстан делегациясының кіруі болды, сондай-ақ олардың құрамында әйел спортшылар да болды. Ирак делегациясы да эмоцияларды оятып, жаңалықтарға ие болды. Сонымен қатар, Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея спортшыларының Кореяның бірігу туы астындағы символдық біріктірілген шеруі де ерекше атап өтілді. Кирибати елі бұл Олимпиадада алғаш рет қатысты, ал Шығыс Тимор өз туымен дебют жасады. Ұлттар шеруінен кейін, голланд ди-джей Тиэсто музыканы ұсынды, исланд әншісі Бьорк осы шара үшін оның және ақын Сьонның бірлесіп жазған "Океания" әнін орындады. Ашылу салтанаты 1996 жылғы Олимпиада ойындарының алтын жүлдегері, жел серфері Николаос Какламанакис Олимпиада қазандығын жағумен аяқталды. Салтанаттың көптеген маңызды сәттері, Олимпиада қазандығын жағуды қоса алғанда, Жаңа Зеландия композиторы Джон Псатас жазған және аранжировкалаған музыкамен сүйемелдеді. 2004 жылғы Афина Олимпиадасының алауының стилінде жасалған алып қазан 35 жастағы спортшының жарық беруі үшін төменге иілді, содан кейін баяу жоғары көтеріліп, отты стадионның үстіне көтерді. Бұдан кейін салтанатты аяқтау үшін әсем фейерверк көрсетілісі өтті.