Токио Олимпиадасы: Тарих және жетістіктер

Кіріспе

Токиодағы көптүрлі спорттық іс-шара.

1964 жылғы Ойындар халықаралық телеарнаға таспаларды шетелге жіберу қажеттілігі болмай, алғаш рет тікелей эфирде көрсетілді, бұрынғы 1960 жылғы Олимпиада ойындары сияқты. Ойындар Syncom 3 – алғашқы геостационарлық байланыс спутнигі арқылы АҚШ-қа, ал одан Relay 1 арқылы Еуропаға таратылды. Бұл сондай-ақ, толық емес болғанымен, түсті теледидар трансляциясы бар алғашқы Олимпиада ойындары болды. Жапонияда танымал спорт түрлері – сумо күресі және дзюдо сияқты белгілі бір жарыстар Toshiba-ның жаңа түсті тарату жүйесімен сынақтан өтті, бірақ тек ішкі нарықта қолданылды. 1964 жылғы Олимпиада ойындарының толық хроникасы Кон Ичикава режиссерлік еткен, 1965 жылғы «Токио Олимпиадасы» атты жаңашыл спорттық деректі фильмінде бейнеленді. Ойындар қаланың жазғы ыстығы мен ылғалдылығынан және қыркүйектегі тайфун маусымынан аулақ болу үшін қазан айының ортасына жоспарланды. 1960 жылы Римде өткен бұрынғы Олимпиада ойындары тамыздың соңында басталды және ыстық ауа-райына тап болды. 1968 жылы Мексика қаласында өткен келесі ойындар да қазан айында басталды. 1964 жылғы Олимпиада ойындары жеңіл атлетика жарыстары үшін дәстүрлі шұңғыт жол қолданған соңғы ойындар болды. 1968 жылдан бері жылтыраған, синтетикалық, кез келген ауа-райына төтеп беретін жол пайдаланылуда. АҚШ ең көп алтын медальді, ал КСРО ең көп жалпы медальді жеңіп алды. 2021 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан кешігіп өткен 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын Токио қабылдады, бұл Азияда жазғы Олимпиада ойындарын екі рет өткізген алғашқы қала болды. Жапония 1972 жылы Саппорода және 1998 жылы Наганода қысқы Олимпиада ойындарын да қабылдады.

Басты беттер

Юдзи Косеки ашылу салтанатының негізгі әнін жазды. Олимпиада отын тұтандырған Йосинори Сакай 1945 жылғы 6 тамызда Хиросимада дүниеге келді, сол күні қалаға атом бомбасы түсті. Ол Жапонияның соғыстан кейінгі қайта құруы мен бейбітшіліктің символы ретінде таңдалды. Куми дайко алғаш рет бүкіл әлемге Өнер фестивалінде көрсетілді. Жапонияда танымал спорт түрлері – дзюдо мен волейбол Олимпиада бағдарламасына енгізілді. Жапония үш дзюдо салмақ дәрежесінде алтын медаль жеңіп алды, ал голландиялық Антон Геесинк ашық салмақта жеңіске жетті. Жапон әйелдер волейбол командасы алтын медальді жеңіп алды, финал тікелей эфирде көрсетілді. Жеңіл атлетикаға әйелдер арасында бесқырлы (допты лақтыру, биікке секіру, кедергілі жүгіру, жүгіру және қашықтыққа секіру) жарысы қосылды. Әлем чемпионы Осаму Ватанабе еркін күресте Жапония үшін алтын медальмен мансабын аяқтады, бірде-бір ұпай жоғалтпады және 189-0 есебімен жеңіліссіз Олимпиада чемпионы ретінде жарыстан шықты. Кеңес гимнасткасы Лариса Латынина екі алтын, бір күміс және екі қола медаль жеңіп алды. Ол 18 жасында Олимпиада медальдарының саны бойынша рекордты (тоғыз алтын, бес күміс, төрт қола) 2012 жылға дейін сақтап тұрды, содан кейін американдық жүзуші Майкл Фелпс бұл көрсеткішті жаңартты. Чехословакиялық гимнаст Вера Чаславска үш алтын медаль жеңіп алды, оның ішінде жеке көпқырлы бәйгеде жеңіске жетіп, биліктегі чемпион Лариса Латынинадан басымдық алды. Австралиялық жүзуші Доун Фрейзер 100 метрге еркін жүзуде үшінші рет қатарынан жеңіске жетті, осы көрсеткішке кеңестік ескекші Вячеслав Иванов да қол жеткізді. Дон Шолландер жүзуден төрт алтын медаль жеңіп алды. Абебе Бикила (Эфиопия) Олимпиада марафонында екі рет жеңіске жеткен алғашқы спортшы болды. 15 жасар Шарон Стоудер әйелдер жүзуден төрт медаль жеңіп алды, оның үшеуі алтын. Жаңа Зеландиялық Питер Снелл 800 метр және 1500 метр қашықтықта алтын медаль жеңіп алған үшінші спортшы болды (1920 жылы британдық Альберт Хилл және 1896 жылы австралиялық Эдвин Флэктан кейін). Билли Миллс, күтпеген жүгірші, ерлер арасындағы 10 000 метрде алтын медаль жеңіп алған жалғыз америкалық болды. Боб Хейс 100 метрлік жарысты 10,06 секундта аяқтады, бұл көрсеткіш әлемдік рекордқа теңесті, сондай-ақ 4x100 метрлік эстафетадағы ең жылдам кезеңнің қазіргі рекордын орнатты. Болашақ ауыр салмақтағы әлем чемпионы Джо Фрейзер саусағы сынған күйі ауыр салмақтағы бокста алтын медаль жеңіп алды. Бұл жазғы Олимпиаданың шайырдан жасалған жүгіру жолы қолданылған соңғы ойындары болды, ал тұңғыш рет секіру таяқтарына шыны талшық қолданылды. Замбия 1964 жылғы жазғы Олимпиаданың жабылу салтанаты күні тәуелсіздігін жариялады, осылайша Олимпиада ойындарына бір ел ретінде қатысып, басқа ел ретінде шыққан алғашқы ел атанды. Бұл мереке салтанатта команда ашылу салтанатындағы «Солтүстік Родезия» деген жазу орнына «Замбия» деген жазуы бар плакатты көрсету арқылы атап өтілді. Замбия командасы жабылу салтанатында плакат қолданған жалғыз команда болды. Токио станциясы мен Шин-Осака станциясы арасындағы алғашқы жапондық «оқ пойыздың» (Токайдо Шинкансен) іске қосылуы Олимпиада ойындарымен сәйкес келуі жоспарланған. Бірінші ресми пойыз 1964 жылғы 1 қазанда, ойындардың ашылуына тоғыз күн бұрын, жолаушыларды шамамен төрт сағат ішінде тасымалдап, Токио, Нагоя және Осака қалаларын байланыстырды. Сейлон атынан 10 000 метрлік қашықтықта жүгірген Ранатунге Карунананда басқалар жарысты аяқтағаннан кейін де жалғыз жүгіруді жалғастырды. Көрермендер алдымен оны ұрысып, мазақтады. Бірақ екінші айналымда үнсіздік орнады. Соңында ол жарысты шулы қол соғулар мен ықыласпен аяқтады. Карунананданың Олимпиададағы оқиғасы «Керемет нөмір 67», «Төменгі сапының батыры» деген тақырыптармен жапондық оқулықтарға енгізілді.

Yūji Koseki composed the theme song of the opening ceremony. Yoshinori Sakai, who lit the Olympic flame, was born in Hiroshima on 6 August 1945, the day an atomic bomb was dropped on that city. He was chosen for the role to symbolize Japan's postwar reconstruction and peace. Kumi daiko was first exhibited to a worldwide audience at the Festival of Arts presentation. Judo and volleyball, both popular sports in Japan, were introduced to the Olympics. Japan won gold medals in three judo events, but Dutchman Anton Geesink won the Open category. The Japanese women's volleyball team won the gold medal, with the final being broadcast live. The women's pentathlon (shot put, high jump, hurdling, sprint and long jump) was introduced to the athletics events. Reigning world champion Osamu Watanabe capped off his career with a gold medal for Japan in freestyle wrestling, surrendering no points and retiring from competition as the only undefeated Olympic champion to date at 189–0. Soviet gymnast Larisa Latynina won two gold medals, a silver medal and two bronze medals. She had held the record for most Olympic medals at 18 (nine gold, five silver, four bronze) which stood until broken by American swimmer Michael Phelps in 2012. Czechoslovakian gymnast Věra Čáslavská won three gold medals, including the individual all around competition, crowning her the new queen over the reigning champion Larisa Latynina. Australian swimmer Dawn Fraser won the 100 m freestyle event for the third time in a row, a feat matched by Soviet Vyacheslav Ivanov in rowing's single scull event. Don Schollander won four gold medals in swimming. Abebe Bikila (Ethiopia) became the first person to win the Olympic marathon twice. 15 year old Sharon Stouder won four medals in women's swimming, three of them gold. New Zealand's Peter Snell became the third person (after British Albert Hill in 1920 and Australian Edwin Flack in 1896) to win gold medals in both the 800 m and 1500 m in the same Olympics. Billy Mills, an unfancied runner, became the only American to win the gold in the men's 10,000 m.
Bob Hayes won the 100 metre title in a time of 10.06 seconds, equaling the world record, and set the current record for the fastest relay leg in the 4×100 m.
Joe Frazier, future heavyweight champion of the world, won a gold medal in heavyweight boxing while competing with a broken thumb. This was the last Summer Olympics to use a cinder running track for athletic events, and the first to use fiberglass poles for pole vaulting. Zambia declared its independence on the day of the closing ceremony of the 1964 Summer Olympics, thereby becoming the first country ever to have entered an Olympic games as one country, and left it as another. This was celebrated in the ceremony itself by the team using a placard with "Zambia" instead of the "Northern Rhodesia" placard from the opening ceremony. Zambia was the only team to use a placard in the closing ceremony. The start of operations for the first Japanese "bullet train" (the Tōkaidō Shinkansen) between Tokyo Station and Shin Ōsaka Station was scheduled to coincide with the Olympic games. The first regularly scheduled train ran on 1 October 1964, just nine days before the opening of the games, transporting passengers in about four hours, and connecting the three major metropolitan areas of Tokyo, Nagoya, and Osaka. Ranatunge Karunananda who represented Ceylon in men's 10,000 meters, continued to run alone even after the others had finished the race. Spectators first started to jeer at him. But when he came around a second time, there was silence. Finally he finished the race amid cheers and applause. Karunananda's Olympic story has been entered into Japanese school textbooks titled 'Uniform Number 67', 'Bottom Ranked Hero'.

Қатысушы ұлттық олимпиадалық комитеттер

1964 жылғы Олимпиада ойындарына 93 ел қатысты. Токиода 16 ел алғаш рет Олимпиада ойындарына қатысты: Алжир, Камерун, Чад, Конго, Кот-д'Ивуар (Бұрынғы Абижан жағалауы), Доминикан Республикасы, Ливия (бірақ ол жарысқа қатыспай, кері қайтты), Мадагаскар, Малайзия, Мали, Моңғолия, Непал, Нигер, Солтүстік Родезия, Сенегал және Танзания (Танганика). Солтүстік Родезия жабылу рәсімі күні Замбия мемлекеті ретінде толық тәуелсіздік алды. Оңтүстік Родезия спортшылары Родезия туы астында жарысты; бұл Родезия өкілдерінің жазғы Олимпиада ойындарындағы үшінші және соңғы қатысуы болды. Зимбабве 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына алғаш рет қатысты. Шығыс және Батыс Германия спортшылары 1956 және 1960 жылдары болғандай, Германияның біріккен командасы ретінде жарысты. 1968 жылғы қысқы Олимпиададан бастап елдер жеке командалармен қатыса бастады. Индонезия 1962 жылғы Азия ойындарында Израиль және Тайвань спортшыларына виза беруден бас тартқандықтан 1964 жылғы Олимпиада ойындарына қатысудан шеттетілді. Индонезияға алғашқы тыйым 1963 жылдың 7 ақпанында Лозаннада өткен отырыста салынды. 1964 жылдың 26 маусымында Индонезия үкіметінің Токио ойындарына қатысу бойынша ұстанымы өзгергендіктен бұл шешім қайта қарастырылды.

Көлік және байланыс

Бұл ойындар халықаралық телеарнада алғаш рет көрсетілді. Ойындар Syncom 3 – бірінші геостационарлық байланыс спутнигі арқылы Америка Құрама Штаттарына, ал одан Relay 1 – ескі спутникті пайдаланып Еуропаға таратылды. Relay 1 спутнигі әр айналысында 15–20 минуттық хабар таратуға мүмкіндік берді. Спутник арқылы берілген бағдарламалардың жалпы ұзақтығы АҚШ-та 5 сағат 41 минут, Еуропада 12 сағат 27 минут, ал Канадада 14 сағат 18 минутты құрады. Суреттер спутник арқылы АҚШ-қа, Канадаға және Еуропаның 21 еліне қабылданды. Көптеген телеарналар Жапониядан спорт түрлерін жазып алып, өз елдеріне жеткізді. Ойынды тікелей эфирде АҚШ-қа тарату үшін спутникті пайдалану туралы келісім американдық үкімет пен спутниктерді жасаған Hughes Corporation үшін үлкен жетістік болды, бірақ құқық иеленуші NBC бұл жобаға қызығушылық танытпады. NBC-нің қатысуы Саяси істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары Аверелл Харриманның ықпалымен болды, ал NBC тікелей эфирді кейін демеушілік бағдарламаларында пайдалану үшін жазуды жоспарлады. Сондай-ақ, 1964 жылдың маусым айында осы ойындарға орай Жапониядан Гавайиге дейінгі алғашқы транстихоокеандық байланыс кабельі – TRANSPAC 1 аяқталды. Бұрын Жапониядан басқа елдермен байланыс көбінесе қысқа толқын арқылы жүзеге асырылатын. Ойындарға келген шетелдік қонақтарға көмек ретінде бұл Олимпиадада алғаш рет Masasa Katzumie жасаған пиктограммалар қолданылды, олар әрбір жарысты визуальды түрде бейнеледі. Бұл заманауи Олимпиаданың тұрақты визуальды элементіне айналды.

Құны

Оксфорд Олимпиадасы зерттеуі Токиодағы 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының нақты құнын 2015 жылы 282 миллион доллар деп анықтады. Бұл тек спортқа қатысты шығындарды қамтиды, яғни (i) ұйымдастыру комитетінің Ойындарды өткізу мақсатымен жұмсаған операциялық шығындары, мысалы, технология, көлік, жұмыс күші, басқару, қауіпсіздік, тамақтандыру, салтанаттар және медициналық қызметтерге кеткен шығындар, және (ii) қабылдаушы қала мен ел немесе жеке инвесторлардың Ойындарды өткізу үшін қажетті жарыс алаңдарын, Олимпиада ауылын, халықаралық хабар тарату орталығын және медиа орталығын салуға жұмсаған тікелей капиталдық шығындар. Жол, теміржол немесе әуежай инфрақұрылымы, қонақүйлерді жаңарту немесе Ойындарға дайындық барысында жасалған, бірақ Ойындарды өткізумен тікелей байланысы жоқ басқа да бизнес инвестициялары сияқты тікелей емес капиталдық шығындар ескерілмейді. Токио-1964 Олимпиадасының құны Рио-2016 Олимпиадасының 4,6 миллиард долларымен, Пекин-2008 Олимпиадасының 40-44 миллиард долларымен және тарихындағы ең қымбат Олимпиада болып табылатын Сочи-2014 Олимпиадасының 51 миллиард долларымен салыстырылады. 1960 жылдан бері жазғы Ойындардың орташа құны 5,2 миллиард АҚШ долларын құрайды.

Мұра

1964 жылғы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындары Жапонияның әлемдік аренадағы қайта жандануын көрсетті. Жаңа Жапония соғыс кезіндегі қарсылас емес, ешкімге қауіп төндірмейтін бейбіт елге айналды, және бұл өркендеу 20 жылдан кем уақытта қол жеткізілді. Мұндай ірі шараны қабылдау үшін Токио инфрақұрылымын күтілетін көптеген туристерді қарсы алуға дайын ету қажет болды. Қаланың физикалық инфрақұрылымын жаңғыртуға, жаңа ғимараттар, тас жолдар, стадиондар, қонақүйлер, әуежайлар және пойыз жолдары құрылысына зор күш-жігер мен қаржы жұмсалды. Халықаралық тікелей эфирді қамтамасыз ету үшін жаңа спутниктік жүйе пайда болды. Көптеген пойыз және метро желілері, ірі тас жол құрылысы жобасы және әлемдегі ең жылдам пойыз – Токайдо Шинкансен аяқталды. Токио халықаралық әуежайы мен Токио порты жаңғыртылды. Халықаралық спутниктік хабар тарату басталды, және Жапония енді жаңа теңіз асты байланыс кабельі арқылы әлеммен байланысты. Жаңа жүйеде уақытты өлшеу стартердің тапаншасының дыбысымен басталып, сенсорлық панельдермен тоқтатылды. Спринттердің нәтижелерін анықтау үшін сызықтары бар фотосуретті пайдалану арқылы фотофиниш енгізілді. Бұл Жапонияның алдыңғы қатардағы елдердің қатарында екенін және технологиялық лидер екенін көрсетті, сонымен қатар басқа елдердің қалай жаңғыруға болатынын көрсетті. Дегенмен, құрылыс жобалары экологиялық зиян келтірді, тұрғындарды күштеп көшіруге әкеп соқты және өнеркәсіптің жоғалуына себеп болды. Сонымен қатар, саясаткерлер мен құрылыс компанияларының сыбайлас жемқорлығы шығындардың артуына және нашар сапалы жұмыстарға әкелді. Алайда, дүниежүзілік коронавирус пандемиясы ұйымдастырушыларды ойындарды 2021 жылдың жазына кейінге шегеруге мәжбүр етті – бұл бейбіт уақытта Олимпиада ойындарының алғаш рет тоқтатылуы немесе қайта жадбалануы болды. Japan Society 2019 жылғы күзгі көрмесі «Токиода жасалған: Архитектура және өмір, 1964/2020» – 1964 жылғы Токио Олимпиадасының Токио қаласының жаңғыруына (тұрғын үйлер, кеңселер, сауда орындары, спорт стадиондары, қонақүйлер және көлік станциялары) тигізген әлеуметтік, мәдени, экономикалық және саяси әсерін зерттейтін архитектуралық көрме. Көрмені жапондық Atelier Bow Wow архитектура фирмасы ұйымдастырды. Жапон қамалдарының көп бөлігі 19 ғасырдың соңында Мэйдзи реформасы кезінде Жапонияны жаңғырту және батыстық үлгіде дамыту және Даймё мен Сёгунның феодалдық дәуірінен үзіліс жасау мақсатымен жапон халқы мен үкіметі тарапынан қиратылды. 1964 жылғы Токио Олимпиадасына дайындық барысында ғана туристерге арналған арзан бетоннан жасалған қамалдардың көшірмелері салынды. Бүгінде Жапониядағы қамалдардың басым көпшілігі бетоннан жасалған жаңа көшірмелер. 1959 жылы Нагоя қамалы үшін бетоннан жасалған орталық мұнара салынды.

The 1964 Summer Olympics in Tokyo celebrated Japan's progress and reemergence on the world stage. The new Japan was no longer a wartime enemy, but a peaceful country that threatened no one, and this transformation was accomplished in fewer than 20 years. To host such a major event, Tokyo's infrastructure needed to be modernized in time for large numbers of expected tourists. Enormous energy and expense was devoted to upgrading the city's physical infrastructure, including new buildings, highways, stadiums, hotels, airports and trains. There was a new satellite to facilitate live international broadcast. Multiple train and subway lines, a large highway building project, and the Tokaido Shinkansen, the fastest train in the world, were completed. Tokyo International Airport and the Port of Tokyo were modernized. International satellite broadcasting was initiated, and Japan was now connected to the world with a new undersea communications cable. For swimming, a new timing system started the clock by the sound of the starter gun and stopped it with touchpads. The photo finish using a photograph with lines on it was introduced to determine the results of sprints. All of this demonstrated that Japan was now part of the first world and a technological leader, and at the same time demonstrated how other countries might modernize. However, the construction projects resulted in environmental damage, forced relocations for residents, and loss of industry. In addition, corruption by politicians and construction companies resulted in cost overruns and shoddy work. The worldwide coronavirus pandemic, however, forced the organizers to postpone the games to summer 2021, the first time that an Olympic Games was cancelled or rescheduled during peacetime. The Japan Society Fall 2019 exhibition, Made in Tokyo: Architecture and Living, 1964/2020, is an architectural exhibition that examines the social, cultural, economic, and political impacts of the 1964 Tokyo Olympics on the modernization of the Tokyo landscape (Homes, Offices, Retail Businesses, Athletic Stadiums, Hotels, and Transportation Stations). The exhibition was curated by the Japanese architectural firm Atelier Bow Wow. The majority of Japanese castles were smashed and destroyed in the late 19th century in the Meiji restoration by the Japanese people and government in order to modernize and westernize Japan and break from their past feudal era of the Daimyo and Shoguns. It was only due to the 1964 Olympics in Japan that cheap concrete replicas of those castles were built in preparation for tourists. The vast majority of castles in Japan today are new replicas made out of concrete. In 1959 a concrete keep was built for Nagoya castle.

Бойкотқа ұшыраған елдер

Солтүстік Корея 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындары басталуға аздай қалғанда өз спортшыларын шығарып алды, себебі ХОК 1963 жылы Индонезияның Джакарта қаласында өткен Жаңа өркендеген күштер ойындарына (GANEFO) қатысқан спортшыларды қабылдаудан бас тартқан болатын. Қытай мен Индонезия да GANEFO мәселесіне байланысты Токио ойындарына қатыспауды жөн көрді.