Халықтық Қытайдың Батыс Хань әулетінің саяхатшысы Сяо Хэ
Xiao He
Шаң династиясының саяхатшысы Сяо Хэ (б.з.д. 257-193 жж.) – Лю Банның сенімді серігі, Хан империясын құруға зор үлес қосып, «Ханның үш батыры» қатарына енген тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай Хан әулетінің саясаткері (б.з.д. 257–193 ж.)
Chinese Han dynasty politician (257–193 BC)
Сяо Хэ (б.з.д. 257 – б.з.д. 193 тамыз) – ерте Батыс Хан әулетінің қытай каллиграфы және саясаткері. Ол Цинь әулетіне қарсы көтеріліс кезінде Хан әулетінің негізін қалаушы Лю Банға (Гао императоры) қызмет етті және Людің қарсыласы Сян Юға қарсы Чу-Хань таласында Людің жағында күресті. Хан әулеті құрылғаннан кейін Сяо Хэ канцлер болды және өліміне дейін осы лауазымды атқарды. Еңбегі үшін ол Хан Син және Чжан Лянмен бірге "Ерте Хан әулетінің үш қаһарманы" (漢初三傑) деп белгілі.
Xiao He (257 BC – 16 August 193 BC) was a Chinese calligrapher and politician of the early Western Han dynasty. He served Liu Bang (Emperor Gao), the founder of the Han dynasty, during the insurrection against the Qin dynasty, and fought on Liu's side in the Chu–Han Contention against Liu's rival, Xiang Yu. After the founding of the Han dynasty, Xiao He became the chancellor and held office until his death. For his contributions, he is also known as one of the "Three Heroes of the early Han dynasty" (漢初三傑), along with Han Xin and Zhang Liang.
Ерте өмір
Сяо Хэ Сишуй қолбасшылығының Фэньи округінде (қазіргі Фэнь округі, Цзянсу) дүниеге келген. Жастық шағында Пей округінің әкімшілік кеңсесінде гончао (功曹; магистраттың хатшысы) қызметін атқарды. Ол білімді, салмақты және жағымды мінезді адам болды. Заңды жақсы білді және Лю Бан, Цао Шен, Фан Куай, Сяохоу Ин және Чжоу Бо сияқты көптеген достары мен таныстары болды.
Xiao He was born in Fengyi County, Sishui Commandery (present day Feng County, Jiangsu). In his early days, he served as a gongcao (功曹; magistrate's secretary) in the administrative office of Pei County. He was studious, tactful and amiable. He was well versed in law and had a wide network of friends and acquaintances, among whom include Liu Bang, Cao Shen, Fan Kuai, Xiahou Ying and Zhou Bo.
Цинь әулетіне қарсы көтеріліс
Бірде Лю Банг Ли тауына жұмысшы ретінде алып бара жатқан тұтқындарды босатып, қашқынға айналды. Ол Мангдан тауындағы заңсыз бекіністе (қазіргі Хэньнен провинциясы, Йонгчен қаласы) жасырынған және Сяо Хэ мен Цао Шенмен құпия байланыс жасаған. 209 жылы Чэнь Шэнь мен Ву Гуан Цинь әулетін құлату үшін Дацзяң көтерілісін бастады, содан кейін бүкіл Қытайда көптеген басқа көтерілістер болды. Пей округінің билеушісі де көтеріліс жасауды ойлады, сондықтан ол Сяо Хэ мен Цао Шеннің кеңесін тыңдап, Лю Бангті өзіне қолдау көрсету үшін шақырды. Алайда, ол кейінірек ойын өзгертіп, Лю Бангтің тобына қалаға кіруіне тыйым салды. Ол Сяо Хэ мен Цао Шен Лю Бангке қақпаны ашады деп қорыққандықтан, оларды өлтіруді жоспарлады, бірақ Сяо мен Цао қашып, Лю Бангке қосылды. Сяо Хэнің ұсынысы бойынша Лю Банг қала тұрғындарына хаттар жіберіп, оларға қосылуға шақырып, қалаға жебелермен атқан. Халық Лю Бангтің шақыруына жауап беріп, билеушіні өлтіріп, оны қалаға қайтарып алды. Пей округіне оралғаннан кейін қала тұрғындары Лю Бангтің Цинь әулетін құлатуды бастауын қалады. Алайда Лю Банг көшбасшылық лауазымға ұмтылмауын білдірді, ал халық өз басшысын сәттілікпен таңдауға келісті. Сяо Хэ процеске басшылық етті және қаладағы он абыройлы адамның, соның ішінде Лю Бангтің есімдерін бөлек қағаз беттеріне жазып, араластырды. Сяо Хэ Лю Бангке үймеден кез келген кескінді таңдап алуды сұрады, бірақ ол атымен таныспады, және Лю Банг кездейсоқ өзінің атын таңдады. Лю Банг Сяо Хэге қарап, тағы да бас тартқысы келді. Сяо Хэ дереу қалған қағаздарды аузына салып, оларды шаша-шаша жуып тастады, содан кейін Лю Бангті олардың басшысы деп жариялады. Лю Банг "Пей герцогы" ретінде танылды және Пей округінде өзінің көтерілісші армиясын құрды, оны Сяо Хэ және оның достары қолдады. Лю Банг кейіннен Сяо Хэден он қағаздың бәрінде оның есімі бар екенін білді, ал Сяо Хэ оған көмектесу үшін жүйеге қасақана араласты. 206 жылы Цинь әулеті соңғы Цинь билеушісі Цзиинь Лю Бангке берілсе құлдырады. Лю Банг әскері Цинь астанасы Сянянды басып алды. Епанг сарайына кіргеннен кейін Лю Банг және оның адамдарының көпшілігі қазыналар мен әйелдерді өздеріне алды, ал Сяо Хэ канцлер кеңсесіне асығып барып, оны қатты күзетуді бұйырды. Содан соң Сяо Хэ бірнеше адамды өзімен бірге алып келіп, кеңседегі барлық ресми құжаттарды жинап, қауіпсіз алып шықты. Сяо Хэ кейінірек бұл құжаттар байлық пен әйелдерден гөрі құнды екенін түсіндірді, өйткені оларда Цинь империясы туралы маңызды ақпарат бар және олар барлауда пайдалы болады.
Once, Liu Bang released some prisoners he was escorting to Mount Li to be labourers, and became a fugitive. He hid in an outlaw stronghold on Mount Mangdang (in present day Yongcheng, Henan) and maintained secret contact with Xiao He and Cao Shen. In 209 BC, Chen Sheng and Wu Guang started the Dazexiang Uprising to overthrow the Qin dynasty, and was followed by numerous other rebellions throughout China. The magistrate of Pei County considered rebelling as well, so he heeded Xiao He and Cao Shen's advice to invite Liu Bang back to support him. However, he changed his mind later and denied Liu Bang's party entry into the city. As he was afraid that Xiao He and Cao Shen might open the gates for Liu Bang, he intended to have them executed, but Xiao and Cao escaped and joined Liu. As suggested by Xiao He, Liu Bang had letters sent to the townsfolk, fired into the city on arrows, urging them to join him. The people responded to Liu Bang's call and killed the magistrate and welcomed him back into the city. After returning to Pei County, the townsfolk wanted Liu Bang to lead them to overthrow the Qin dynasty. However, Liu Bang expressed reluctance in taking up the leadership position and the people agreed to decide their leader by luck. Xiao He was in charge of the process and he had the names of ten respectable men in town, including Liu Bang, written on separate pieces of paper and shuffled. Xiao He then asked Liu Bang to pick any piece from the pile, without seeing the name on it, and Liu picked his own name by chance. Liu Bang looked at Xiao He and wanted to decline again. Xiao He immediately grabbed the remaining pieces of paper, put them into his mouth and chewed them to shreds, after which he proclaimed Liu Bang as their leader. Liu Bang became known as the "Duke of Pei" and built his rebel army in Pei County, with Xiao He and his friends supporting him. Liu Bang learnt from Xiao He later that actually all the ten pieces of paper contained his name, and Xiao had deliberately tampered with the system to help him. In 206 BC, the Qin dynasty collapsed after the last Qin ruler, Ziying, surrendered to Liu Bang. Liu Bang's army occupied the Qin capital Xianyang. Upon entering the Epang Palace, Liu Bang and most of his men seized treasures and women for themselves, while Xiao He rushed to the chancellor's office and ordered it to be heavily guarded. Xiao He then brought a few men with him to collect all official documents in the office and bring them out safely. Xiao He later explained that the documents were more valuable than riches and women, because they contained crucial information about the Qin Empire and would be useful in intelligence.
Хан Синнің ұсынысы
Лю Банг кейіннен Сян Ю әскері келіп қаланы басып алғандықтан Сияньяннан кері шегінуге мәжбүр болды. Сяньянды тонап, сарайды қиратқаннан кейін Сян Ю бұрынғы Цинь империясын Он сегіз патшалыққа бөлді. Лю Банг "Хан патшасы" атағын алып, Сяо Хэ мен оның ізбасарларымен бірге алыс Башу аймағына (қазіргі Сычуань) көшірілді. Лю Бан қанағаттанбады және Сян Юға шабуыл жасағысы келді, өйткені Гуанчжун жері оған тиесілі еді, бұл Чу императоры И берген бұрынғы уәдесіне сәйкес келетін, бірақ Сян оны үш қарсылас Цинь генералына берді. Дегенмен, Сяо Хэ және басқалар Лю Банды Башуда уақытша қалып, Сян Юмен билік үшін күресуге дайындалу үшін күштерін жинауға көндірді. Сяо Хэ Лю Бангтың Хан патшалығының канцлері болып тағайындалды. Осы кезде Сяо Хэ Лю Банг әскеріне жаңадан қосылған Хан Синмен кездесіп, оның әскери стратегиядағы шеберлігін таныды. Біраз уақыттан соң Лю Бангтың көптеген әскерлері алыс Башуда өмір сүруге шыдамағандықтан дезертирлік жасады, ал Хан Син де өз таланты Лю Бангтың лагерінде босқа кетеді деп ойлап көңілі қалды. Сяо Хэ Хан Синнің кеткенін білгенде, дереу оны іздеп, қайтаруға асықты, бірақ Лю Банға уақтылы хабарлай алмады. Сяо Хэ бірнеше күн бойы, тіпті түнде де Хан Синді қуа отырып, оны жете алды және қайта оралуға көндірді. Осы уақытта Лю Банг Сяо Хэ де оны тастап кетті деп ойлап қорқып, бірақ Сяо Хэ бірнеше күннен кейін Хан Синмен бірге қайтып келгенін көргенде, тынышталды. Лю Банг Сяо Хеден: "Дезертирлік жасағандардың арасында неліктен тек Хан Синді ғана қайта әкелдің?" деп сұрады. Сяо Хэ Лю Банға Хан Синді ынталандырып, оның таланты теңдессіз екенін айтты. Лю Банг Сяо Хэнің ұсынысын қабылдап, Хан Синді генерал етіп тағайындады.
Liu Bang was forced to retreat from Xianyang later as Xiang Yu's army arrived and occupied the city. After plundering Xianyang and destroying the palace, Xiang Yu divided the former Qin Empire into the Eighteen Kingdoms. Liu Bang received the title of "King of Han" and was relocated to the remote Bashu region (in present day Sichuan), with Xiao He and his followers accompanying him. Liu Bang was unhappy and wanted to attack Xiang Yu because the land of Guanzhong rightfully belonged to him, according to an earlier promise by Emperor Yi of Chu, but was granted by Xiang to three surrendered Qin generals instead. However, Xiao He and others managed to persuade Liu Bang to temporarily remain in Bashu and build up his forces in preparation for a battle for supremacy with Xiang Yu later. Xiao He was appointed by Liu Bang as the chancellor of the Han kingdom. During that time, Xiao He met Han Xin, who had recently joined Liu Bang's army and was serving as a low ranking soldier, and recognised Han Xin's brilliance in military strategy. Not long later, many of Liu Bang's men deserted as they were unable to cope with living in remote Bashu, and Han Xin also left as he was disappointed because he felt his talent would go to waste in Liu Bang's camp. When Xiao He learnt that Han Xin had left, he immediately rushed to find Han and bring him back, without managing to inform Liu Bang in time. Xiao He caught up with Han Xin after trailing him for a few days, even at night, and succeeded in persuading Han to return. Meanwhile, Liu Bang thought that Xiao He had also deserted him and was shocked, but was relieved when he saw Xiao returning with Han Xin days later. Liu Bang asked Xiao He, "Of all those who deserted, why did you choose to bring back Han Xin only?" Xiao He then strongly recommended Han Xin to Liu Bang, saying that Han's talent was unmatched. Liu Bang heeded Xiao He's suggestion and appointed Han Xin as a general.
Үш Циньді жаулап алу
206 ж.б.д. Лю Банг Үш Циньді жеңіп, Сяо Хэге Гуанчжун мен Башуды қалдырды, ал өзі Шиан Юдың Батыс Чу мемлекетіне қарсы әскерін шығысқа қарай жетеледі. Сяо Хэ сол аймақтарды тиімді басқарып, Лю Бан әскерін майданнан жарақ-жабдық, азық-түлік және қосымша күштермен қамтамасыз етті. Гуанчжунда Сяо Хэ жаңа басқару жүйесін енгізіп, қираған ғимараттарды қайта жаңартып, бейбітшілік пен тәртіп орнатты. Жаңа жүйе бойынша, кедейлердің салық жүктемесі жеңілдетілді; бұрын Цинь аристократиясына тиесілі болған жерлер шаруаларға беріліп, осылайша ауыл шаруашылығы өнімділігі арттырылды; әкімшілік жұмыста мемлекеттік қызметкерлерге көмектесу үшін қарапайым халықтан қабілетті және беделді адамдар іріктелді.
In 206 BC, Liu Bang conquered the Three Qins and left Xiao He in charge of Guanzhong and Bashu, while he led his army eastward to attack Xiang Yu's Western Chu kingdom. Xiao He governed those territories effectively and provided support to Liu Bang's army at the warfront in the form of supplies, provisions and reinforcements. While in Guanzhong, Xiao He restored peace and order by implementing a new system of governance and reconstructing destroyed buildings. Under the new system, taxes were readjusted to reduce the burden on the poor; land that used to belong to the Qin aristocracy was redistributed to peasants, in order to increase agricultural output; capable and respectable men were selected from among commoners to assist government officials in administration.
Гайксия шайқасы
Б.з.д. 202 жылы Гайсия шайқасында Лю Банг Шың Юді жеңіп, Қытайды өзінің билігімен біріктірді. Ол "Император" деп жарияланып, тарихи түрде "Хан императоры Гаозу" деп аталды. Келесі жылы Гаозу өзінің қызметкерлерін олардың еңбегіне қарай марапаттағанда, Сяо Хэ канцлер қызметіне тағайындалғаннан бөлек, "Зан маркизі" (酇侯) атағын алды. Бұған қоса, Гаозу Сяо Хэге сирек кездесетін ерекше құқық берді: Сяоеге семсерімен және аяқ киімімен император сарайына кіруге рұқсат берілді, ал басқалары кіргенде жылдамдап жүруге міндетті болмады.
Liu Bang eventually defeated Xiang Yu at the Battle of Gaixia in 202 BC and unified China under his rule. He was proclaimed "Emperor" and became historically known as "Emperor Gaozu of Han". The following year, when Gaozu rewarded his subjects according to their contributions, Xiao He received the title of "Marquis of Zan" (酇侯) in addition to his appointment as chancellor. Besides, Gaozu also granted Xiao He a rare special privilege: Xiao was allowed to enter the imperial court carrying a sword and with his shoes on, and not required to walk in briskly while others had to.
Батыс Хан әулеті кезінде қызметте болған
201 жылы император Гаодзу астанасын Луоянға салмақшы болды, бірақ Чжан Лянг оның орнына Сианьянды ұсынды, себебі ол тау өткелдері сияқты табиғи қорғаныстармен қоршалған және егін шаруалығы үшін құнарлы жерге ие болды. Гаодзу Сианьяндағы құрылыс жұмыстарын Сяо Хэге тапсырды. Екі жылдан кейін жоба аяқталып, Сяо Хэ Гаодзуды Сианьянға саяхатқа алып шықты. Жаңа сарай Вэйян сарайы деп аталды және Батыс Хан және Син әулеттері кезеңінде орталық императорлық сарай ретінде қызмет етті. Гаодзу Сианьян қаласын "Чанъань" деп атады, яғни "ұзаққа созылатын бейбітшілік" деген мағынаны білдіреді.
In 201 BC, Emperor Gaozu wanted to build his capital in Luoyang but Zhang Liang suggested Xianyang instead, because it was surrounded by natural defences such as mountain passes, and had fertile land for agriculture. Gaozu put Xiao He in charge of the constructions in Xianyang. Two years later, the project was completed and Xiao He took Gaozu on a tour of Xianyang. The new palace was called Weiyang Palace and served as the central imperial palace throughout the Western Han dynasty and Xin dynasty. Gaozu also renamed Xianyang to "Chang'an", which meant "long lasting peace".
Хан Синнің құлдырауындағы рөлі
196 жылы, Гаодзу Чэнь Сидің көтерілісін басу үшін әскери жорыққа кеткен кезде, Хан Синьдің бір құлы император Лю Чжиге оның мырзасының Чэнь Симен құлық жасап, Чанъаньда төңкеріс ұйымдастыруды жоспарлап отырғаны туралы хабарлады. Император Лю Сяо Хэге көмек сұрады, және олар Хан Синьді тұзаққа салу жоспарын жасады. Сяо Хэ Хан Синьге императорлық жарлық жіберіп, Гаодзудің Чэнь Сиді жеңгені туралы жариялады, Ханнан императормен кездесіп, құттықтауын білдіруін сұрады. Хан Синь Чанле сарайына келген соң дереу тұтқындалды және мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен қиналып өлтірілді.
In 196 BC, while Gaozu was away on a military campaign to suppress a rebellion by Chen Xi, one of Han Xin's servants reported to Empress Lü Zhi that his master was involved in a conspiracy with Chen Xi and was planning a coup in Chang'an. Empress Lü approached Xiao He for help and they formulated a plan to lure Han Xin into a trap. Xiao He had an imperial edict sent to Han Xin, announcing news of Gaozu's victory over Chen Xi, asking Han to meet the emperor and offer his congratulations. As soon as Han Xin arrived in Changle Palace, he was arrested and executed in a torturous manner for alleged treason.
Кейінгі өмір және өлім
Б.з.д. 195 жылы Сяо Хэ Чанъаньның тығырыққа толы бола бастағанын және император бағында өңделмеген жер көп екенін көрді, сондықтан ол Гаодзуға бақтың бір бөлігін кесіп, шаруаларға егістік үшін беруді ұсынды. Гаодзу оған наразы болып, Сяо Хені пара алғандықтан және императорлық биліктің қадірін түсіргендікпен айыптады. Сяо Хэ тұтқындалып, түрмеге қамалды, бірақ Гаодзу Сяо Хенің халықтың мүддесін ойлап жүргеніне көз жеткізген соң босатып жіберді. Гаодзу Сяо Хені шақырып алып, мазасыздық пен ұялумен: "Канцлер император бағындағы жерді халық үшін сұрады, бірақ мен келіспедім. Бұл менің Цзе мен Чжоу (Ся және Шан әулеттерінің императорлары) сияқты екенімді, ал сені ең түсінікті канцлер екеніңді көрсетті. Сондықтан мен сені қасақана түрмеге жаптым, халыққа өзімнің зәлім екенімді көрсету үшін" деді. Гаодзу қайтыс болғаннан кейін, Сяо Хэ император Хуэйдің билігінде б.з.д. 193 жылы қайтыс болғанға дейін канцлер қызметін атқаруын жалғастырды. Өлер алдында Сяо Хэ Цао Шенді өзінің орнына тағайындауды ұсынды. Цао Шен Сяо Хенің қалдырған басқару жүйесін мұра етіп алды және оны жақсы сақтап, жаңа өзгерістер енгізбеді.
In 195 BC, Xiao He saw that Chang'an was becoming more congested and the imperial garden was full of uncultivated land, hence he suggested to Gaozu to carve out parts of the garden and grant them to peasants as farmland. Gaozu was unhappy and accused Xiao He of accepting bribes and dishonouring imperial authority. Xiao He was arrested and imprisoned, but was released later after Gaozu was convinced that Xiao He had the people's interests at heart. Gaozu summoned Xiao He to see him and he said with jest and embarrassment, "The chancellor was asking for the fields in the imperial garden out of interest for the people, but I did not approve. This showed that I'm only like Jie and Zhou (Emperors of the Xia and Shang dynasties), and that you're the most understanding chancellor. Therefore, I intentionally imprisoned you to show the people that I'm a tyrant." After the death of Gaozu, Xiao He continued serving Gaozu's successor Emperor Hui as chancellor until he died in 193 BC. Before his death, Xiao He recommended Cao Shen to succeed him. Cao Shen inherited the system of governance left behind by Xiao He and maintained it well but did not implement any new changes.
Ұрпақтар
Сяо Хэнің шөбересі Сяо Бяо (蕭彪) Ланлингке (қазіргі Заоцзюан, Шандунға жақын) көшіп, шұғыл өмір сүрді. Оның екі ұрпағы кейін Оңтүстік және Солтүстік династиялар дәуірінде императорлық династиялар құрды. Сяо Даоченг Оңтүстік Циді (齊) құрды, ал оның қашық туысы Сяо Ян одан кейін Лян (梁) әулетін құрды.
Xiao He's great grandson, Xiao Biao (蕭彪), moved to Lanling (near present day Zaozhuang, Shandong) and led a reclusive life there. Two of his descendants would later found imperial dynasties during the Southern and Northern Dynasties period. Xiao Daocheng would found the Southern Qi, while his distant cousin Xiao Yan would found the subsequent Liang dynasty.
Қазіргі заманғы сілтемелер
Сяо Хэ – Koei компаниясының "Үш патшалықтың романсы XI" видео ойынындағы ерекше кейіпкерлердің бірі, олардың саны 32 тарихи тұлғаны құрайды. Ол сонымен қатар "Цинь патшасының ұлы" әрекеттік RPG ойынында ойнамайтын кейіпкер ретінде де кездеседі.
Xiao He is one of the 32 historical figures who appear as special characters in the video game Romance of the Three Kingdoms XI by Koei. He also appears as a non playable character in the action RPG Prince of Qin.