Кіріспе
Ирландиялық саясаткер Джордж Генри Мур (1 наурыз 1810 – 19 сәуір 1870) – 1850 жылдары «Жалға алушы құқығы» лигасының, Католик қорғаныс қауымдастығының және Ұлыбритания Парламентіне Майо округінен депутат ретінде «Тәуелсіз Ирландия партиясының» құрылуына бірлесіп атсалысқан ирландиялық саясаткер. Жалға алушылардың құқықтарын жақтаған және Ұлы ашаршылық кезіндегі көмек көрсетуімен танымал болғанымен, 1870 жылы қайтыс болған кезде Мур ант берген жалға алушылар қоғамы – «Ленталықтарға» қарсы жер иесі ретіндегі өз құқықтарын қорғап жатты. Ол романшы Джордж Август Мурдың және «Фианна Фейл» сенаторы Морис Джордж Мурдың әкесі болды.
George Henry Moore (1 March 1810 – 19 April 1870) was an Irish politician who, in the 1850s, was a co founder of the Tenant Right League, of the Catholic Defence Association and, as the Member for Mayo in the United Kingdom Parliament, of the Independent Irish Party. Although an advocate of tenant rights, and renowned for his relief efforts during the Great Famine, at the time of his death in 1870 Moore was defending his rights as a landowner against an oath bound tenant society, the Ribbonmen. He was the father of the novelist George Augustus Moore and of the Fianna Fáil Senator Maurice George Moore.
Отбасы
Джордж Генри Мур 1810 жылдың 1 наурызында Мур Холл, Бэллигласс, Майо округінде дүниеге келді. Ол Луиза Мурдың (құрметті Браун) үш ұлының үлкені, Джон Браунның немересі, Алтамонттың 1-ші графы және Джордж Мурдың (1770-1840), жер иесі және тарихшы, бай саудагердің ұлы болды. 1798 жылғы көтеріліс жылында оның туысы Джон Мур генерал Хамберт тарапынан француздардың қысқа мерзімдік басып алу кезінде Кастлбардағы Коннахт провинциясының үкімет басшысы болып тағайындалды. Мурлар бастапқыда ағылшын протестант ақсүйектері болған, бірақ Джон Мур Галвейлік Джейн Линч Атиге үйленгенде және олардың ұлы Джордж 1765 жылы ирланд-испандық католик Кэтрин де Киликеллиге (сондай-ақ Келли деп те аталады) үйленгенде католик дініне ауысты.
Ат жарысы әулеттері
Мур 1827 жылы Кембридждегі Крайст колледжіне түсуге дейін Англияда, Бирмингемге жақын Оскоттегі Сент-Мэри католиктік дайындық мектебінде білім алған. Католик болғандықтан диплом алу мүмкіншілігі болмады, сондықтан уақытының көп бөлігін құмар ойнау мен бильярдқа арнады. 1830 жылы заң оқу үшін Лондонға жіберілді, бірақ құмар ойындарға қарызға батып, 12 000 акрлық отбасылық иелікке қайта шақырылды. 1834 жылдан бастап ол шетелге сапар шегіп, Ресей, Сирия және Палестинаны аралады. 1840 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, оны Майоға қайта шақырып, табысты жарыс шаруашылығын құрды. 1845 жылы Айнтридегі Англияның Ұлттық жарысында ағасы Август қаза тапқаннан кейін, аттарын сатуға бұрын Мур соңғы үлкен тігіс жасады. Ол 1846 жылы Честер кубогында өз атына 10 000 фунт стерлинг ұтып алды. Ол ұтқан ақшаның бір бөлігін Ирландиядағы ашаршылықтан зардап шеккендерге көмектесу үшін жұмсауды жоспарлаған.
Аштықпен күресуді ұйымдастырушы
Ұлы ашаршылық кезінде (1845 – 1852) Мейо округі аштық пен аурудан ең көп зардап шеккендердің бірі болды, бірақ Мурдың жалға алушыларының ешқайсысы аштықтан өлмеді, ешкім де шығарылмады – бұл факт ол «The Times» газетіне қарсы сот ісінде екі рет оның мінез-құлқы мен жалға алушыларға қатысты айыптауларды жоққа шығарды. Мур жалдау ақысын төмендетті: жылына 5 фунт төлейтін жалға алушыға толық жеңілдік, ал жылына 10 фунттан аз төлейтіндерге – 75% жеңілдік берді. Слайго графы және сэр Роберт Линч Блоссемен бірге ол АҚШ-тан 1000 тонна ұн импорттап, жалға алушыларға бағасының жартысына сатты. Аштық ушыққан сайын Мур халыққа жайылымдық жерлер берді және басқаларын өз иелігіндегі Мур Холлде тікелей өзінің қамқорлығына алды. Оның иелігі біртіндеп қарызға батып, 1854 жылы мүлкінің жартысын 5900 фунтқа сатуға мәжбүр болды. Ол Дублинде өткен конвенцияда Уигтермен бірге Вестминстердегі басшылығына, лорд Джон Расселл үкіметіне қарсы шығуға және қазынашылық хатшысы Чарльз Тревелянның аграрлық дағдарысқа қатысты бейтараптық саясатына наразылық білдіруге тырысты, бірақ сәтті болмады. 1851 жылы Мур Ирландиядағы католиктердің шіркеулік лауазымдар туралы заңға қарсылығының парламенттік өкілі болды, бұл заң Ұлыбританияда Рим-католик епископаттарын қайта орнатуға кедергі келтіруге бағытталған. Туам архиепискобы Джон МакХейлдің жақын досы Мур католиктерді қорғау қауымдастығын (CDA) құруға жетекшілік етті (1851 жылдың тамызы). 1852 жылдың 28 қазанында Мур жиырма алты депутаттың қолдауымен Дублинде Ирландия шіркеуінің мәртебесін жоюды талап ету үшін қысқа ғұмырлы «Діни еркіндік және теңдік достары» қоғамын құрды. Олстерден тек бір оң жақты депутат сайланды: Ньюридегі Уильям Кирк. Алты ай ішінде Мурдың екі әріптесі – Уильям Кёгх және Джон Сэдлер – партиядан шықты. Олар, CDA мүшелерінің көпшілігімен бірге, Парламентте билік тепе-теңдігін ұстап тұрды және жаңа Уиг-Пилит министрлігінде тек шіркеу мәселесі бойынша міндеттеме алғандықтары үшін мандаттарды қабылдады. Даффи және либералды католик журналы «The Tablet» редакторы Фредерик Лукаспен бірге Мур халықтың наразылығын қоздырды, бірақ Рим-католик шіркеуінің бас архиепископы Пол Каллен бұған қарсы болды. Мур 1856 жылы төрағалық еткен «Жалға алушылар лигасының» ықпалын пайдаланып, депутаттарға тәуелсіз оппозициялық саясатты қабылдауға қысым жасады. 1850-ші жылдардың соңында ол «Жас Ирландия» ардагері Уильям Смит О’Брайенді Ирландия саясатына қайта оралып, тәуелсіз партияны басқаруға көндіруге бірнеше рет әрекеттенді, бірақ сәтті болмады. Ол мандатын жойып, қосымша сайлауда қарсылықсыз лорд Джон Браунмен ауыстырылды. (Мур 1853 және 1892 жылдар аралығында дін қызметкерлерінің артық ықпалына байланысты мандатынан айырылған тоғыз ирландиялық депутаттың бірі болды). Мур Каллен ұсынған тәуелсіз оппозицияға балама – Ирландияның Ұлттық қауымдастығына (1864 жылдың 29 желтоқсанында құрылған) қолдау көрсетуден бас тартты. Оның орнына, архиепископ МакХейлдің ынталандыруымен 1868 жылы Мур Мейо округінен либерал ретінде парламентке қайта сайланды, оның бағдарламасында жалға алушылардың құқығы және фениан тұтқындарына рақымшылық туралы мәселелер көтерілді. Джон Девойдың айтуынша, 1864 жылы Джеймс Стивенс оны Ирландиялық республикалық бауырластығына қабылдамағанмен, ол IRB жетекшілерімен үнемі кеңесе бастады. Джон О’Коннор Пауэр және басқа да орташа республикашылдар сияқты Мур, фениандар мен жалға алушылардың құқығын қорғайтын депутаттар арасында жаңа саяси қозғалысты құру мақсатында одақ құруға ұмтылды.
Мақсатты үй иесі
Мур 1870 жылғы 19 сәуірде Мур Холлде қайтыс болды. Ол осыған дейін отбасын Лондоннан тек төрт күн бұрын ғана тастап кеткен еді. Кейінірек жазылған өмірбаянында оның ұлы Морис, әкесін үйге қайтарған себептің, сол кездегі газеттерде жазылғандай, жергілікті басшылармен кеңесу қажеттілігі емес, үй өкіметі туралы заң жобасын ұсыну екенін айтты. Керісінше, Мур мен оның шаруаларына жергілікті «Ленташылардың» назары ауды. Ирландияға қайтудан бірнеше ай бұрын Мурға оның 12 481 акрлық жерінің шетіндегі Баллинтаббер иелігіндегі шаруаларға таратылып жатқан қызыл сиямен жазылған хабарламаның көшірмесі жіберілді: «ЕСКЕРТУ. Осымен хабарланады, егер кім жер иелеріне, агенттерге немесе сот орындаушыларына жер кадастрының бағасынан артық жалдау ақысын төлесе, оның жауапкершілігі өзінде болады. Бұйрық бойынша, Рори».