Кіріспе

Саураштра (Saurashtra script: , Tamil script: சௌராட்டிர மொழி, Devanagari script: सौराष्ट्र भाषा) – Үндістанның оңтүстігіндегі саураштриандар сөйлейтін үнді-арий тілі. Олар орта ғасырларда қазіргі Гуджараттың Лата аймағынан Виндхия тауларының оңтүстігіне көшіп келген. Саураштра, Саурашени пракритінен тараған тіл, бұрын Гуджараттың Саураштра аймағында қолданылған, қазір негізінен Тамил Надудың түрлі аймақтарында, әсіресе Мадурай, Танджавур және Салем аудандарында таралған. Үндістанның халық санағы бұл тілді гужарати тіліне жатқызады. Ресми мәліметтер бойынша 2011 жылғы санақ бойынша 247 702 адам бұл тілде сөйлейді.

Жіктеу

Саураштра үнді-арий тілдерінің батыс тармағына жатады, бұл Үнді субконтинентіндегі басым тілдер отбасы. Ол үлкен үнді-еуропалық тілдер отбасының бір бөлігі болып табылады. Саураштра, сондай-ақ гужарати тілдерінің құрамына кіреді, оларға гужарати сияқты тілдер де жатады (SIL этнологын қараңыз).

Этимология

Саураштра халқының ауызша аңыздарына сәйкес, олар қазіргі Гуджараттың Саураштра аймағынан Оңтүстік Үндістанға көшіп келген. Алайда, ғалымдар бұл әңгіменің тарихи негізі жоқ екенін және Саураштралықтардың іс жүзінде Мандсаур аймағынан көшіп келгенін айтады. "Саураштра" атауы санскрит тіліндегі सौराष्ट्र (saurāṣṭra) сөзінен шыққан, ол Суराष्ट्र (surāṣṭra) сөзінің врдхи түрі, ал ол Су (su) + राष्ट्र (rāṣṭra) сөздерінен құралған. Осылайша, атаудың сөзбе-сөз мағынасы – "(жақсы/құрметті) елден (немесе) елдің жақсысы".

Саураштра жазуы

Саураштраның көп бөлігі ауызша тіл ретінде сақталған, және оның жеке жазуы болмаған. 17-18 ғасырларда оны телугу әрпімен жазуға әрекеттер жасалған. 19 ғасырға таяп, жазу жүйесі ойлап табылды. 19 ғасырдың соңында, көптеген күрделі қосымша әріптерді ескермей, осы жазуды қайта жандандыруға талпыныстар жасалды. Саураштра жазуы – абугида, яғни әр әріп бір буынды – дауысты және қосылған дыбысты көрсетеді. Мұндай әріптердің саны отыз төрт. Белгісіз әріп өзімен бірге [а] дауыстысын білдіретін буынды көрсетеді; әріпке басқа дауысты буынды көрсету үшін он бір дауысты белгісінің бірі қосылуы мүмкін. Дауысты белгілері негізгі әріптің жоғарғы оң жақ бұрышына немесе оның қасына жазылады. Сондай-ақ, жеке дауыстыларды (яғни сөз басындағы дауыстыларды) жазу үшін он екі әріп бар. Төрт дауысты сұйық әріп – r, ru, l және lu дауыстылар сияқты жұмыс істейді, сондықтан олар көбінесе дауыстылар тобына жатады. Деванагари әрпіндегі дауыстылар, буындар және қосымша әріптерді қамтитын әліпби кестесі төмендегідей: