Кіріспе

Кодава тілі (Kodava takk, кодава тілінде «кодавалардың тілі» дегенді білдіреді, сондай-ақ Кодава, Куорги, Кодагу деп те аталады) – құрып бара жатқан дравид тілі. Бұл тіл Үндістанның Оңтүстік Карнатака штатындағы Кодагу ауданында қолданылады. «Кодава» термині екі мағынада қолданылады. Біріншіден, ол Кодагудан шыққан бірнеше қауымдардың Кодава тілі мен мәдениетін білдіреді. Екіншіден, Кодава тілін сөйлейтін қауымдар мен аймақтарда (Кодагу) бұл Кодава халқының атауы болып табылады. Сондықтан Кодава тілі – кодавалардың ғана емес, сонымен қатар Кодагудағы көптеген басқа касталар мен тайпалардың да негізгі тілі. Тілдің екі диалектісі бар: Менделе (Солтүстік және Орталық Кодагуда, яғни Кодагудың Киггат наадусынан тыс жерлерде сөйленеді) және Киггат (Оңтүстік Кодагудағы Киггат наадусының ішінде сөйленеді). Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл Centmil тілінің диалектісі ретінде қарастырылған, ал кейбір тамил мәтіндерінде Кодагу тілі Кудакан тамилі деп аталған. Алайда, 20 ғасырдың басындағы ғалымдар оны жеке тіл ретінде қайта қарастырды. Қазір салыстырмалы тіл білімінде ол каннада, малаялам, тамил және тулу тілдерінің арасындағы аралық тіл деп есептеледі. 2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша 96 918 адам өздерінің туған тілі ретінде кодаваны, ал 16 939 адам корги/кодагу тілін атады, бұл оларды ата-аналық топқа жатқызады, ол да Кодава (корги/кодагудың тағы бір атауы) ретінде туған тіл ретінде танылады.

Тарих

Канад тілінде бұл аймақ Кодагу деп, ал оның халқы Кодага деп аталған. Халық өздерін Кодава деп атаған, ал жерді халық әндерінде Кодава деп атаған. Салыстырмалы дравидтік зерттеулер Кодава тілінің Оңтүстік дравид тілдері тобына жататынын көрсетеді.

Грамматика

Кодагу тілінің грамматикасы кем дегенде 1867 жылдан бері жүйелі түрде зерттеліп, жазылып келеді, сол кезде капитан Р. А. Коул "Кург тілінің элементарлық грамматикасы" атты маңызды еңбегін жариялаған.

Жазу жүйесі

Д. И. М. Мутхана 1971 жылы кодава тілі үшін жазуды әзірледі, ал 2022 жылы кодава тілін дамыту жөніндегі мемлекеттік орган – Карнатака Кодава Сахития Академиясы доктор И. М. Мутхана әзірлеген жазуды кодава тілінің ресми жазуы ретінде қабылдады. Бұл жазу кодава тілінде бүкіл Кодагу аймағында кеңінен қолданылады. 1889 жылдан 2008 жылға дейін шамамен 7 түрлі жазу әзірленгенімен, кодава тілі үшін ең қолайлы жазу ретінде доктор И.М. Мутханнаның жазуы ғана есептеледі. Коорги – лингвист Грег М. Кокс әзірлеген алфавит. Оны Үндістанның Кодагу ауданындағы бірқатар адамдар құрып бара жатқан дравид тіліндегі кодава тілін, кейде коорги деп те атайды, жазу үшін пайдаланады. Бұл жазуда 26 дауыссыз әріп, сегіз дауысты әріп және дифтонг белгісі қолданылады. Әрбір әріп бір ғана дыбысты көрсетеді және үлкен әріптер жоқ. Бұл жазу кодава халқының бір тобы кодава тілінің ерекшелігін көрсету үшін, кодава тіліне арналған ерекше жазуды сұрағандықтан әзірленді. Кодава тілі көбінесе канада жазуымен жазылады, бірақ кейде малаялам жазуымен да жазылуы мүмкін, әсіресе Кераламен шекаралас аймақтарда. Жаңа жазу барлық кодава тілінде сөйлейтін адамдар үшін бірыңғай жазу жүйесі болуы тиіс. Соңғы кезде 14 ғасырға жататын ескі кодава жазуы табылды, ол қазір Тырке жазуы деп аталады.

Салыстырулар

Тілдік тұрғыдан алғанда, Кодава/Кодагу тілі дравид тілдер отбасының Оңтүстік дравид тармағына жатады. Оңтүстік дравид тармағының ішінде, ол тамил-малаялам-Кодагу-Кота-Тода тобына кіреді. Бұл тіл кәннада, малаялам, тамил және тулу тілдерімен тығыз байланысты және олардың әсеріне тап болған. Кодава мен Бери баше арасында көптеген сөздер ортақ, Бери баше – Бери мұсылмандары мен Кодава Тияр қауымдары қолданатын тулу және малаялам тілдерінің қоспасы. Кодава сонымен қатар малаялам тілінің Касарагод және Каннур диалектілерімен де тығыз байланысты, ал олар өз кезегінде Бери тілімен байланысты.

Кино

Кодава кино индустриясы өте шағын. Бұл тілде кодава халқының мәдениеті мен дәстүрлерін көрсететін бірнеше фильмдер түсірілген. Кодава тіліндегі алғашқы «Нада Манна Нада Кул» фильмі 1972 жылы С. Р. Раджан режиссерлік етіп, шығарылған.

Кодава сөздері

Кодава Каннада Тамил Малаялам Тулу Ағылшын Муди Худуги Пеṇ/Пеḍai/Понну Пенкутти Понну Қыз Кинха Худуга Аан/Пеḍiyan/Пайян/Chiruvan Аанкутти Аан/Кинни Ұл По (бірлік); Пои (көптік) Хогу Пои Пойко Пои Бару Кanni Саару/ганжи Каньжи/Куттŭ/Чару Чаар Каджипу Қайнатылған тағам (жасылшам, көкөніс т.б.) Көле Анна/Көолу Чор/Ку Чор Нүпу Пісірілген күріш Ид Иду Идŭ/Вай Иде Ди Пут Тимбак Тиннаке Тинну/Уньну/Саппиду Тиннука/Казгиккука Тінere Тамақ ішу Кули снана Кули Кули Мела Бар ма? Унда? / Ируккутта? Бар ма? Онда? Бар ма? Енша улла? Қалайсыз? MāṅgeMaavuMāṅgā(y)/MāmpaḻamMāṅga/MāmpaḻamMudi/Kukku Манго KaḷḷaKaḷlaKaḷan/Kaḷvan/ThiruḍanKaḷanKalva Ұрыс Suroole/MinyatheleModalu/SuroonalliMudal(il)AdyamSuru Бірінші Kere PambKere HaavuChārai Pāmbŭ Chēra PambKeri Жылан MūleMūleMūlaiMūlaMudye/mūle Бұрыш ĀmeĀmeĀmaiĀmaEme Тасбақа BēliBēliVēliVēliBēli Қоршау Bithe/KuruBeeja/bithaVitthŭ/VithaiVitth/KuruBitth Тұқым BādegeBādigeVādakaiVādakaBadige Жалдау ақысы ChaththeSanteChanthaiChanthaSanthe Базар ЕniЕniЕṇiЕṇiЕni Бүркіт Pulunja PuḷiHunase HuliPuLiPuLiPunke puli Талқы Gaali/KaathGaaliKāṟṟŭ/KāththŭKaattGaali Жел ThaariKodu/tha Tharŭ/KoḍŭTharu Korugive KaapiKaapiKaapiKaapiKaapi Кофе PaaduvoHaaduPaadŭPaadukaPada paadto Ән салу

Соңғы өзгерістер

2021 жылдан бері Маңғолур университеті кодава тілі бойынша магистрлік бағдарламаны ұсынады.