Кіріспе
Американдық адвокат және мемлекеттік басқарушы Дэвид Эли Лилиенталь (8 шілде 1899 жыл - 15 қаңтар 1981 жыл) – американдық адвокат және мемлекеттік басқарушы, ең белгілісі Теннесси өзені аймағын басқаруға және кейін Атом энергиясы комиссиясын (AEC) басқаруға президенттік тағайындамасымен танымал. Ол жекеменшік коммуналдық құқықпен айналысып, Висконсин штатының коммуналдық қызметтер комиссиясын басқарған. Кейін ол 1946 жылғы Атом энергиясын халықаралық деңгейде бақылау туралы есепті Мемлекеттік хатшы болған Дин Эчесонмен бірлесіп жазды, онда ядролық қаруды халықаралық бақылауға алудың мүмкін болатын жолдары көрсетілген. AEC төрағасы ретінде ол ядролық энергия ресурстарын азаматтық басқару саласындағы алғашқылардың бірі болды.
David Eli Lilienthal (July 8, 1899 – January 15, 1981) was an American attorney and public administrator, best known for his Presidential Appointment to head Tennessee Valley Authority and later the Atomic Energy Commission (AEC). He had practiced public utility law and led the Wisconsin Public Utilities Commission. Later he was co author with Dean Acheson (later Secretary of State) of the 1946 Report on the International Control of Atomic Energy, which outlined possible methods for international control of nuclear weapons. As chair of the AEC, he was one of the pioneers in civilian management of nuclear power resources.
Ерте өмір
1899 жылы Иллинойс штатының Мортон қаласында туған Дэвид Лилиенталь Австрия-Мажарстаннан келген еврей иммигранттарының үлкен ұлы болды. Оның анасы Мина Розенак (1874–1956) Словакияның Сомоланы (қазіргі Смоленице) қаласынан шыққан, 17 жасында Америкаға көшіп келген. Оның әкесі Лео Лилиенталь (1868–1951) Венгриядан шыққан, 1893 жылы АҚШ-қа көшіп кетер алдында венгр армиясында бірнеше жыл қызмет еткен. Минна мен Лео 1897 жылы Чикагода үйленді, содан кейін Мортон қаласына көшіп, Лео онда қысқа мерзімге құрғақ тауарлар дүкенін ашты. Леоның кәсіпкерлік әрекеттері отбасын бірнеше жерге көшірді. Жас Дэвид негізінен Индиана штатының Вальпараисо және Мичиган-Сити қалаларында өсті. Ол екінші курстың бір бөлігін Гари қаласында өткізгенімен, 1916 жылы Мичиган-Ситидегі Элстон орта мектебін бітірді.
Білім беру және неке
Лилиентал Индиана штатының Гринкастл қаласындағы ДеПау университетінде оқыды, онда ол 1920 жылы Phi Beta Kappa құрметті дипломмен бітірді. Ол Delta Upsilon әлеуметтік бауырластығына қосылып, студенттік кеңестің президенті болып сайланды. Ол дебаттарда белсенді қатысып, 1918 жылы штаттағы ораторлық сайыста жеңіске жетті. Сонымен қатар, ол жеңіл салмақтағы боксшы ретінде де көзге түсті. 1920 жылы жазда Матуон, Иллинойс штатындағы Daily Journal Gazette газетінде тілші болып жұмыс істегеннен кейін, Лилиенталь Гарвард құқық мектебіне түсті. Гарвардтағы үшінші және соңғы курсына дейін оның бағалары орташа болғанымен, ол АҚШ Жоғарғы Сотының болашақ судьясы профессор Феликс Франкфуртерді өзіне ұстаз етіп алды. ДеПауда оқып жүргенде Лилиенталь болашақ әйелі, студенттік әріптесі Хелен Мариан Лэмбпен (1896–1999) танысты. Ол Оклахома штатында дүниеге келген, бірақ 1913 жылы отбасымен бірге Индиана штатының Кроуфордсвилл қаласына көшіп келген. Олар 1923 жылы Кроуфордсвиллде неке қиды, одан бұрын Хелен Рэдклиффте магистратурасын аяқтаған, ал Дэвид Гарвардта заңгерлік білім алған болатын.
Заңгерлік қызмет және мемлекеттік тағайындау
Франкфуртердің қатаң ұсынысымен Лилиентал 1923 жылы Дональд Ричбергпен бірге Чикагода заңгерлік тәжірибесін бастады. Еңбек құқығы саласында белгілі болған Ричберг, Лилиенталға өзінің фирмасының Майклсонның АҚШ-қа қарсы ісі бойынша (266 U. S. 42, 1924) апелляциялық шағымдамасын жазуда маңызды рөл берді. Бұл маңызды істе Жоғарғы Сот, егер теміржол қызметкерлері қылмыстық құқық бұзушылықпен айыпталса, олардың қазылар алдында сотталуға құқығы бар екенін растады. Ричберг сондай-ақ Лилиенталға 1926 жылғы Теміржол еңбек заңының маңызды бөлімдерін жазуды тапсырды. 1925 жылы Лилиентал қылмыстық қорғау адвокаттары Кларенс Дарроу мен Артур Гарфилд Хейске Детройтте ақ нәсілді адамды өлтіргені үшін сотталған афроамерикалық дәрігер доктор Оссиан Свиттің ісінде көмектесті, ол Свиттің үйіне шабуыл жасаған наразылық толқынының бір бөлігі болған. Кейін Лилиенталь бұл іс және өзін-өзі қорғау мәселелері туралы The Nation журналында мақала жариялады. Лилиентал 1926 жылы Ричбергтің фирмасын тастап, коммуналдық қызметтер құқығына көшті. Ол Чикаго қаласының атынан Смит пен Иллинойс Белл Телефон компаниясы арасындағы (282 U. S. 133, 1930) істе өкілдік етті, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы Сотының шешімімен телефон абоненттеріне шамамен 20 миллион доллар қайтарылды. Комиссияның жетекші мүшесі ретінде Лилиентал штатты кеңейтіп, Висконсин штатының газ, электр және телефон компанияларына қатысты белсенді тергеулер жүргізді. 1932 жылдың қыркүйегіне дейін комиссия жарты миллионнан астам абонентке әсер ететін, жалпы сомасы 3 миллион доллардан астам бағаларды төмендетуге қол жеткізді. Бірақ, Висконсин соты AT&T еншілес компаниясы – Висконсин Телефон компаниясына бір жылға 12,5 пайыздық бағаны төмендетуге жасалған әрекетін қабылдамады. 1932 жылғы республикалық партияның алғашқы сайлауында Ла Фоллетт жеңілгеннен кейін Лилиенталь президент Франклин Д. Рузвельттің жаңа сайланған демократиялық әкімшілігінде федералдық лауазымға үміткерлікке қатысты ақпарат жинауды бастады.
Лилиенталь және Теннесси алқабының билігі
Лилиентал Теннесси алқабының басқару органының (TVA) алғашқы директорларының бірі болды. Ол еңбек құқық сақтаушысы Дональд Ричбергпен жұмыс істеу арқылы осы лауазымға тағайындалуға лайықты екенін дәлелдеді.
Лилиентал бизнесмен рөлінде
Лилиенталь Атом энергиясы жөніндегі комиссиядан 1950 жылдың 15 ақпанында қызметтен босады. Лилиенталь өмірінің соңына дейін күнделік жүргізді. 1959 жылы Лилиентальдің күйеу баласы Сильвен Бромбергер оған жеке күнделіктерін жариялауды ұсынды. Лилиенталь Harper & Row компаниясының өкілі Касс Кэнфилдке хат жазды; компания ақырында оның күнделіктерін жеті томдық жинақ түрінде жариялады, ол 1964 және 1983 жылдар аралығында жарық көрді. Кітаптар көбінесе жағымды пікірлер алды. Лилиентальдың басқа кітаптары: «ТВА: Ілгерілеудегі демократия» (1944), «Мен осыған сенемін» (1949), «Ірі бизнес: жаңа дәуір» (1953) және «Өзгеріс, үміт және бомба» (1963).
Lilienthal kept such a journal until the end of his life. In 1959, Lilienthal's son in law Sylvain Bromberger suggested that he consider publishing his private journals. Lilienthal wrote to Cass Canfield at Harper & Row; the company eventually published his journals in seven volumes, appearing between 1964 and 1983. They received largely positive reviews. Lilienthal's other books include TVA: Democracy on the March (1944), This I Do Believe (1949), Big Business: A New Era (1953) and Change, Hope and the Bomb (1963).
Соңғы жылдар
Оның D&R компаниясы Лилиентальдың өмірінің соңғы жылдарында қаржылық қиындықтарға ұшырады. Рокфеллер отбасы уәделеген капиталды толығымен бермеді. Компания 1970-ші жылдардың аяғында таратылды. Ол әртүрлі уақыттарда мойыншатыр мен таяққа мұқтаж болды. Көз операциясынан кейінгі қалпына келтіру кезеңінде 1981 жылдың 2 қаңтарындағы соңғы жазбасынан басқа, оқуға да, жазуға да мүмкіндігі болмады. Ол 1981 жылдың 16 қаңтарында қайтыс болды.
Марапаттар мен құрметтер
1951 жылы Лилиенталь Ұлттық ғылым академиясының Қоғамдық еңбек медалімен марапатталды, сонымен қатар ол академияның сайланған мүшесі де болды. Ол Америка өнер және ғылым академиясы мен Америка философиялық қоғамының да мүшесі еді. Өмірі бойы Лилиенталь Бостон университетінен, Депау университетінен, Лихай университетінен және Мичиган мемлекеттік университетінен құрметті доктор дәрежесін алды.
Негізгі дереккөздер
Лилиентал, Дэвид. (1944). TVA: Демократия жолында.