Кіріспе

Қазіргі заманғы батыс шаршы биі (батыс шаршы биі, қазіргі заманғы батыс шаршы биі, қазіргі заманғы американдық шаршы биі немесе қазіргі заманғы шаршы биі) – дәстүрлі шаршы биімен бірге американдық шаршы биінің екі түрінің бірі. Қазіргі заманғы батыс шаршы биі билеу түрі ретінде Америка батысындағы дәстүрлі шаршы биінен пайда болды. Кейбір адамдар үшін батыс шаршы биі термині «ковбой биі» немесе дәстүрлі батыс шаршы биімен бірдей мағынаны білдіреді. Сондықтан, бұл мақалада дәстүрлі биден өркендеген, тарихи емес биді сипаттау үшін «қазіргі заманғы батыс шаршы биі» термині қолданылады. Қазіргі заманғы батыс шаршы биі 1982 жылдан 1993 жылға дейін АҚШ-тың ресми биі болды. Қазіргі заманғы батыс шаршы биі, дәстүрлі шаршы биі сияқты, шақырушы (коллер) басқарады. Қазіргі заманғы батыс шаршы биінде шақырушы жеке шаршы би шақыруларын тізбектеп, фигура немесе тізбек құрайды. Бұл шақырулар – шаршыларда билейтін хореографияның құрылыс блоктары, олар жеке тұлғалар – шаршы бишілер – үшін жасалған. Әр шаршыда сегіз адам (дәстүрлі түрде төрт жұп ер және әйел) болады; биде көптеген шаршы болуы мүмкін. Жалпы алғанда, бұл шаршылардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз билейді, арнайы немесе «әдемі» билерді қоспағанда, онда бишілер бір шаршыдан екінші шаршыға өтуі мүмкін. Дәстүрлі шаршы биінде тікелей музыка қолданылса, қазіргі заманғы батыс шаршы биі әдетте жазбалардан орындалады. Бұл дәстүрлі шаршы биіне қарағанда музыка стильдерінің алуан түрлілігіне мүмкіндік береді. Темп дәстүрлі биге қарағанда біркелкі, себебі қазіргі заманғы батыс шаршы биінің идеалды темпі 120–128 соққы/минутты құрайды. Осы жылдамдықпен бишілер музыканың әр соққысына бір қадам басады. Шаршы бидің ұзақтығы бойына «би командасы» ретінде жұмыс істейді, билер тобы әдетте келесіге өтуден бұрын үзіліспен бөлінеді, осы уақытта бишілер жаңа шаршыларға топтасады. Шаршы бидің бір бөлігі әдетте екі түрлі шаршы би шақыруларының – әдемі шақырулар мен ән шақырулардың – үйлесімінен тұрады. Қазіргі заманғы батыс шаршы биі бәсекелестікке жатпайтын іс-әрекет. Би сайыстары өткізілмейді және ойын-сауықтан басқа, «ең жақсы биші» немесе «ең жақсы шаршы» үшін сыйлықтар ұсынылмайды немесе ізделмейді. Әсіресе «үлкен» деңгейде биді аяқтау және проблеманы шешу элементінен жеке қанағат алуға болады. Барлық деңгейдегі басты мақсат – биден ләззат алу және жаттығу. Қазіргі заманғы батыс шаршы биі әлемнің көптеген елдерінде таралған. Басты орталықтар – 1950-1980 жылдары АҚШ әскери қызметкерлері биді таратуға көмектескен жерлер. Қазіргі заманғы шаршы биі Жапония, Дания, Швеция, Ұлыбритания, Тайвань, Испания, Германия және Австралия сияқты әртүрлі елдерде кездеседі. Callerlab ұйымы би шақыруларын стандарттады, бұл бишілерге әлемнің кез келген жерінде билеуге мүмкіндік береді.

Заманауи батыс биін үйрену

Бишілер жеке шақыруларды спонсорлық square dance клубтарының сабақтарында үйренеді, оларды square dance шақырушылары оқытады. Клубтар сонымен қатар арнайы әлеуметтік және би кештерін, жане ашық алаң билерін де ұйымдастырады. Жеке шақырулар белгілі бір би бағдарламасына немесе қиындық деңгейіне жататын болып жіктеледі. Әр би бағдарламасымен байланысты белгіленген би қадамдарының тізімі болады. Осы би қадамдарының тізімі басқарылады және барлыққа бірдей таныс. Callerlab, Square Dance Callers халықаралық қауымдастығы, ең ірі халықаралық square dance қауымдастығы, ең көп қабылданған және танылған тізімдерді басқарады. Төрт негізгі деңгей бар, олардың кейбіреулері кіші деңгейлерге бөлінеді: Бастапқы, Плюс, Күрделі (2 кіші деңгей) және Шақыру (5 кіші деңгей, оның ең жоғарғы екі деңгейі басқарылмайды). Жалпы, алғашқы үш деңгей шақыру деңгейіне қарағанда физикалық жағынан белсендірек (көбінесе шақыру шаршы биі деп аталады). Шақыру шаршы биі көбірек ой-қиялына тәуелді, және мәселелерді шешуге бағытталған. Бастапқы шаршы би деңгейінде биші көптеген шаршы би шақыруларымен танысады. Ең негізгі және танымал шақырулардың кейбіреулері – "dosado", "promenade" және "оң және сол жақтан үлкен айналым". Сонымен қатар, биші тегіс және ырғақты қозғалуға, уақытты сезінуге, әртүрлі позициялардан және формациялардан қадамдарды орындауға, сондай-ақ өз алаңындағы басқалармен тиімді ынтымақтастық жасауға үйретіледі, осылайша би тәжірибесінен толыққанды ләззат алады. Күрделі деңгейде басталатын шаршы биші шаршы би тұжырымдамаларымен танысады, бұл шақыруға қосымша, оны бір жолмен өзгертеді. Тұжырымдамалар көбінесе шаршы бидің негізгі ұғымдарын жалпылайды және шақыру шаршы биінің маңызды аспектісі болып табылады.

Батыстың қазіргі заманғы шаршы биін билеу

Әр би кезеңі, немесе "тип", әдетте екі биден тұрады. Бірінші би бөлігі "хаш-колл" деп аталады, ол құрылымсыз және көбінесе түсініксіз би хореографиясымен ерекшеленеді. Музыка көбінесе аспаптық болады және шақырулар әдетте әнмен айтылмайды, оның орнына ырғақты түрде жеткізіледі. Квадрат бидің екінші би бөлігі – ән шақыру. Би нұсқаулары ұзаққа созылған шақырулар кезінде әнмен бірге орындалады. Музыка көбінесе танымал әндерден құралады, ал шақырулар оларға сай уақытпен келеді. Ән шақыру кезінде әйел бишілер бастапқы серіктестеріне оралғанға дейін алаңды сағат тіліне қарсы айналып, уақытша серіктестерін ауыстырады. Шақырушы хэш пен ән шақырудың соңында алаңның бастапқы ретін қалпына келтіреді. Типтің ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте он мен жиырма минут аралығында болады. Типтер арасында бишілер көбінесе басқа би серіктестерін іздеп, келесі тип үшін жаңа алаңдар құруға шақырылады.

Киім үлгісі

Қазіргі заманғы батыс шаршы биі "шаршы би киімі" деп танылатын өзгеше стильге ие болды. Бұл киім стилі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та шаршы бидің танымалдылығы артып, 1950 және 1960 жылдардың басында өркендеген кезде қалыптасты. "Шаршы би киімі" деп аталатын стильге бірнеше фактор ықпал еткен болуы мүмкін. Оларға Ллойд "Паппи" Шоудың "жасөспірім ковбойлары" саяхат тобы сияқты шаршы би орындаушыларының танымалдылығы мен көзге түсуі; батыс фильмдері мен ерте теледидарда шаршы би мен батыстың бейнеленуі; және сол кездегі танымал киім үлгілері, мысалы, пудель юбкалары жатады. Қазіргі заманғы батыс шаршы биінің, әсіресе Солтүстік Америкадағы бәсекесіз деңгейлерінде, қатысушылар көбінесе батыс стиліндегі шаршы би киімдерін немесе "шаршы би киімін" киюі күтіледі, әсіресе ірі билерде. Жылдар бойы шаршы би ортасында киім талаптарын жеңілдету туралы көп пікірталас болды, нәтижесінде "тиісті" және "күнделікті" киім сияқты шектеусіз киім түрлері қабылданды. Билерді ұйымдастыратын клубтар киім талаптарын еркін таңдай алады және өз билеріне сәйкес киім туралы хабарлауға ынталандырылады. Кейбір клубтар сабақтар мен жазғы билер үшін "дәстүрлі" киім талабын алып тастайды, ал кейбіреулері, мысалы, бәсекелі топтар, гей шаршы би клубтары және жастар клубтары ешқашан киім талабын қолданған емес. Ұлыбританияда киім талаптары Солтүстік Америкаға және белгілі бір дәрежеде Солтүстік Еуропаға қарағанда көбінесе жеңілдетілген. Еркектерге арналған шаршы би киіміне ұзын жеңді батыс үлгісіндегі көйлектер, классикалық шалбар, шарф немесе жіп байлам галстуктары (боло), көйлек жағалары мен етік ұштарына металл әшекейлер, кейде ковбой шапқыштары мен етіктері кіреді. Ұлыбританияда би кештерінде шапқыштар мен ковбой етіктерін көру сирек. Әйелдерге арналған дәстүрлі шаршы би киіміне кең юбкалы гингам немесе нүктелі көйлектер, немесе кең гингам немесе өрнекті юбка және ақ жеңді блузка жатады. Көбінесе бишілер бірнеше қабатты кринолин, подъюбник немесе петипанттан жасалған арнайы тігілген шаршы би киімдерін киеді. Жұбайлар киімдерінің түсі мен үлгісі үйлесімді болуы мүмкін. Еркектер де, әйелдер де ботинка кие алады, бірақ әйелдер көбінесе жұмсақ табанды тапочка немесе бір баулы, төмен табанды туфли киеді.

Өсіп-өніп

Гүлденулер – стандартты қозғалысқа қосымша немесе оны алмастыратын қозғалыстар. Көптеген қауымдастықтарда белгілі бір қабылданған гүлденулер бар, олар клубқа немесе географиялық аймаққа ғана шектелуі мүмкін, немесе жастар алаң билеушілері немесе гомосексуал алаң билеушілері сияқты топ мүшелері арасында кең таралған болуы мүмкін. Көпшілік әдетте досадоны «таулық флинг» қозғалысымен немесе серуендеудің соңында айналумен алмастырады. Географиялық аймақта өте кең таралған гүлденулер бейресми түрде «аймақтық стильдік ерекшеліктер» деп аталуы мүмкін. Биді жаңа үйренгендер үшін гүлденулер көбінесе алынып тасталады, себебі олар стандартты қозғалысты шатастыруы мүмкін. Кейде гүлденулер бишілерге жақын алаңдармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Гүлденулерге қатысты көптеген даулар бар, соның ішінде кейбір алаң билеушілері гүлденулер бишілерді стандартқа сәйкес билеуден бұратады деп санайды. Бишілер бейтаныс, физикалық тұрғыдан қиын немесе музыкаға сай келмейтін болғандықтан гүлденулерге қарсылық білдіруі мүмкін. Бидің жоғары деңгейлерінде гүлденуден туындаған дене қозғалысының өзгешелігі шақыруды дұрыс орындауға кедергі келтіруі мүмкін. Осы себептердің кез келгеніне байланысты бишілер би билеген кезде гүлденулерді шектеуді сұрауға құқылы.

Дыбыс эффекттері

Дыбыс эффектілері – шалушыға стандартты жауаптар. Оларға дауыстағы дыбыстар, қол соғу және аяқпен жерге тигізу кіреді. Дыбыс эффектілері көбінесе жақсы қабылданады, себебі олар қадамның уақытын немесе орындалуын өзгерте алмайды. Дыбыс эффектілері жиі есте сақтау құралы ретінде қолданылады, яғни бишілер қадамды орындауды нақты дыбыстармен байланыстырады. Шақыру атауымен астарлы сөздер немесе рифмалар жиі кездеседі. Мысалы, "Pink Lemonade" жауабы "Triple Trade" шақыруымен ырғақтық және рифмалық жағынан үйлеседі. Дыбыс эффектілерінен туындайтын мәселелер шалушының нұсқауларын естуді қиындатса немесе олар тым жоғары дауыспен айтылса туындауы мүмкін, бірақ практикада мұндай жағдайлар сирек кездеседі.

Ойындар

Ойындар – бидің қиындығын арттыратын ережелерді өзгертпейтін, керісінше, қиындық деңгейін жоғарылататын ойындар. Мұндай ойындарға алаңдағы 8 адамнан кем билеу, бір ұпайдың ортасында серіктестерді ауыстыру, сондай-ақ бір ұпайдың ортасында алаңдарды ауыстыру жатады. Алаңның барлығының (көбінесе шақырушының) рұқсатынсыз ойын ойнау өте әдепсіздік саналады және басқа алаңдардың да шатасуына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, ойындар, әсіресе сабақтарда немесе клубтарда, шаршы би дағдыларын жақсарту үшін тамаша құрал болып табылады және көбінесе толық алаң құра алмайтын бишілерге биге қатысуға мүмкіндік береді. Күрделі және шеберлік деңгейлерінде ойындарға фантом билеу (бір немесе бірнеше бишінің қатыспауы), алтыбұрыш (бір алаңда 6 жұптан – үш алдыңғы және үш бүйірлік жұптан тұрады) немесе бигон (әрқайсысы өз және қарсы тұрған серігінің бөлігін билейтін 4 адам) кіреді.

Дәстүрлі батыс алаң биі

Square Dance – Ұлыбритания мен Ирландияда 17 ғасырға дейін созылған ел билерінен пайда болған. Джон Плейфордтың 1651 жылы жазған "Бейке шебері" кітабындағы бірнеше билер квадрат билер болып табылады. Бұл би стильдерін 19 ғасырда еуропалық отарлаушылар Америка Құрама Штаттарына әкелді. Квадрат бидің ерекше шақыру форматын африкалық құлдар ойлап тапты, ал еуропалық стильдермен біріктірілгенде, Жаңа Англия мен Аппалачи тауларында кең таралған дәстүрлі квадрат биге айналды. Осы аймақтардан келген адамдар Батысқа қоныстанғанда, бұл стильдер қазіргі батыс квадрат биінің тікелей алдыңғысы – ковбой биіне ұласты.

Мұраны сақтау

ХХ ғасырдың басында шаршы бидің танымалдылығы төмендеп, оны жалғастыру үшін жас бишілердің жаңа буыны жетіспеді. Ллойд Паппи Шоу шаршы биді сақтап қалуды қалап, сол кезде қолданылған белгілі сөздерді жазу үшін ел аралап, қадамдарды өзінің "Каубой билері" кітабына жинақтады. Шаршы биді белсенді түрде насихаттаған тағы бір ірі өнеркәсіпші – Генри Форд. Фордтың пікірінше, яһудилер джазды қоғамды бұзу мақсатымен ойлап тапқан. Форд Американы дәстүрлі және "ақ" деп есептейтін билер мен музыкалық стильдерге қайтару арқылы бұл жоспарға қарсы тұруға болатынына сенді. Осының нәтижесінде ол өзінің байлығын кітаптар мен шаршы би іс-шаралары арқылы шаршы биді насихаттауға жұмсады. Форд сондай-ақ мемлекеттік мектептерде шаршы би сабақтарын ұйымдастырды, олар 1928 жылы американдық мектептердің жартысында стандартты дене шынықтыру бағдарламасының бір бөлігі ретінде өткізілді. Қазіргі батыс шаршы биі Фордтың қаржыландыруымен өткен шаршы би шараларында қалыптасты, онда Шоу дайындаған бағыттар мен нұсқаулар қолданылды.

Квадраттық бидің өрлеуі

Квадрат бидің ең жақсы дамыған кезінде, оны АҚШ-тың ұлттық биі деп жариялауға көптеген әрекеттер жасалды. Квадрат биді қолдайтындар 28 штаттың ресми биі ретінде квадрат биді сәтті тағайындады. Оны ұлттық би деп тағайындау жөніндегі күш-жігер 1965 жылы Конгреске 30-дан астам заң жобасы енгізілуімен басталды. Бұл 1982 жылы Конгресс пен Сенат қабылдаған заң арқылы іске асырылды, осылайша 1982 жылдан 1993 жылы оның мерзімі біткенге дейін ол ұлттық би деп танылды. Бұл, көптеген басқа американдық би стилдеріне қарағанда квадрат биге басымдық бергендігі, сондай-ақ квадрат бидің АҚШ-тағы қалалық және аз ұлттық өкілдері үшін маңызсыздығы сынға түсті. Қазіргі заманғы батыс квадрат биі американдық әскер базаларындағы квадрат би клубтары арқылы көптеген елдерге таратылды, онда жергілікті қауымдастықтардың қатысуы жиі басталатын. Бұл әсіресе Ұлыбританияда кең таралған, онда RAF Alconbury базасында құрылған Alconbury Anglo American SDC және RAF Upper Heyford базасындағы Heyford Hoofers сияқты квадрат би клубтарында осы мұраны көруге болады. Тегерандағы АҚШ базасындағы Тегеран Твирлерс клубы 1979 жылғы Иран революциясынан кейін қысқа мерзімге RAF Alconbury-ге көшірілді.

Квадраттық бидің жетілуін

1960 жылдан бері квадраттық бидің танымалдылығы төмендеді, себебі квадраттық би көрермендері жас бишілердің алмасуынсыз қартайды. Сондай-ақ, квадраттық би мектеп оқу бағдарламаларынан бірте-бірте алынып тасталды. 1970 жылдары Callerlab ұйымы құрылды, ол би шақыруларын стандарттады. 1970 және 1980 жылдары квадраттық биге жаңа көрермендер табылды, ең бастысы – гомосексуалдардың квадраттық биі және жастар квадраттық биі. 1990 жылдан бері Ұлыбританияда квадраттық бимен айналысушылардың саны азайды, өйткені бұл шара жеткілікті жас бишілерді тарта алмады. Бұл төмендеуді қалай тоқтату керектігі жөнінде көп пікір талас тудырып, тіпті осы төмендеуді шешуге бола ма, әлде оны қабылдау керек пе деген мәселе де қарастырылуда. Британдық бишілер көбінесе егде жастағы адамдар, бұл Дания және Германия сияқты елдердегі жасөспірімдердің, студенттердің және отбасылық бишілердің санының өсуімен қарама-қарсы.