Кіріспе

Бидің кейбір түрлерінде жетекші және ізбасар – би жұбындағы бишілердің атқаратын рөлін анықтайды. Жетекші жұпты бағыттап, әртүрлі би қадамдарына өтуді бастауға, ал импровизациялық билерде орындалатын би қадамдарын таңдауға жауапты. Жетекші өзінің шешімдерін ізбасарға жеткізеді және оны сыртқы және дене белгілері арқылы басқарады, соның арқасында жұп үйлесімді билей алады. Жетекшінің беретін бағыт-бағдарының көлемі бірнеше факторға байланысты, оның ішінде би стилі, бидің әлеуметтік жағдайы, бишілердің тәжірибесі және мінездері.

Гендерлік рөлдер

Дәстүрлі түрде, еркек би серіктесі көшбасшы, ал әйел би серіктесі ізбасар болып келеді, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Мысалы, Мадрид стилінде орындалатын Schottische биінде әйелдер бастап, еркектер олардан ілеседі (дегенмен, бұл толыққанды дұрыс емес: би кезінде рөлдер ауысады, көшбасшы ізбасарға, ал ізбасар көшбасшыға айналады). Көптеген әлеуметтік би түрлерінің бір жынысты (мысалы, танго) және рөлдерді ауыстыратын серіктестіктердің ұзақ тарихы бар. Сондай-ақ, кейбір жарыс немесе қойылымдарда серіктес билердің қатаң гендерлік белгілеріне өзгерістер енгізілді. Мысалы, "Джек пен Джек" би сайысы.

Қатты кедергіден аулақ болу

Жалпы ереже бойынша, би залында жетекші де, ізбасар да бір-бірінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Соқтығысудан сақтану – ізбасардың "кері басқаруы" немесе кем дегенде жетекшіге қауіп туралы хабарлауы қажет болатын жағдайлардың бірі. Вальс сияқты жылдам билерде, ізбасардың қауіптің алдындағы белгілері – жетекшіге күтпеген қарсылық көрсетуі немесе иыққа жеңіл соққы беруі мүмкін. Ашық позадағы билерде, мысалы, свинг немесе латын билерінде, серіктеспен көз байланысын сақтау – маңызды қауіпсіздік байланысы болып табылады.

Салмақты ауыстыру

Партнерлік бишілер үшін салмақ ауыстыру – көшбасшының би қадамын ізбасарға жеткізу тәсілі. Мысалы, егер көшбасшы ізбасарын байланысты күйде алға қарай жүргізгісі келсе, ол өзінің салмақ ортасын артқа жылдырып, артқа қарай жүруге дайындық жасайды. Серіктестердің қолдары немесе байланысқан жерлері алыстағанда, кернеу туады. Ізбасар бұл кернеуді қолдарын түсіріп немесе байланысты үзіп, жою арқылы, немесе қозғалыс жасап "еріп" сейілте алады. Тәжірибелі көшбасшы тіпті осы "қарапайым" қадамды орындаудың ең тиімді жолы – қадам басталар алдында қозғалысқа дайындалу екенін сезеді (кейде бұл сезім санасыз деңгейде болады). Көшбасшы мен ізбасардың байланысы осы процесті жеңілдетеді. Басты және ізбасарлық принциптер қазіргі бидің контакттік импровизациясында зерттеледі.

Қате хабарламадан қалпына келтіру

Кейде көшбасшы мен ізбасар арасында қарым-қатынас бұзылып, түсініспеушілік туындауы мүмкін. Қайта байланыс орнату және синхрондау тәсілдері биден биге өзгеше, бірақ төменде жиі кездесетін бірнеше мысал келтірілген. Денеге міндетті түрде жанасуды қажет етпейтін билерде (латын, свинг, хастл, американдық смуф) еркін айналым кез келген жағдайдан шығуға көмектеседі. Денемен байланыста билейтін билерде (вальс, танго, квикстеп, фокстрот) аяқтардың үйлесімділігін қалпына келтіру өте маңызды. Қайта байланыс үшін көшбасшы жақсы білген (яғни, негізгі) қадамды жасап, салмақты сәл күшейтілген бүйірлеу қозғалысымен ауыстырып, ізбасарға қажетті аяғын босатуға итермелеуі мүмкін. Мысалы, вальс немесе фокстротта бір тактті ашық серуендеу позыциясында аяқтауға болады, онда қозғалыс бағыты және келесі тақтың басында қай аяқты қолдану керектігіне қатысты ешқандай күмәндік болмайды.

Дененің жетекшілігі мен қолдың жетекшілігі

Дененің жетекшілігі – бұл жетекші өз денесін қозғау арқылы жетекшілікті бастайды, бұл оның қолын(дарын) қозғайды, соның салдарынан жетекшілікті ізбасарға жеткізеді. "Дененің жетекшілігі" термині "салмақ ауыстыру" терминімен шамалас мағына береді. Қол жетекшілігі – бұл жетекші өз денесін қозғалтпай, тек қолын(дарын) қозғалтқанда немесе денесін қол қозғалысының бағытынан өзгеше бағытта қозғалтқанда пайда болады. Жетекшінің салмағын (немесе денесін) ауыстырмай жасалған "қол жетекшілігі" көбінесе тәжірибесіз немесе нашар оқытылған бишінің белгісі болып табылады. Алайда, жетекшілік және ізбасарлық процесі, әсіресе жоғары деңгейде, көбінесе салмақ ауыстыру мен "қол қозғалыстарын" қарама-қарсы қолдануды қамтиды. Мысалы, жетекші өзінің салмағын сол аяғына жылжыту арқылы ізбасарды оң аяғына қайтаруы мүмкін, бірақ сонымен бірге ізбасардың денесін жамбастан солға бұруы да мүмкін.

Жетекші техника

Басшы қозғалыс бағытын ізбасарға жеткізуі керек. Дәстүр бойынша, басшының оң қолы ізбасардың арқасында, иық қанатының төменгі бөлігіне жақын орналасады. Бұл арқаның ең күшті бөлігі, сондықтан басшы ізбасардың денесін оңай ішке қарай тартып алады. Басшы алға қадам жасауды (ізбасар үшін артқа қадам) хабарлау үшін, ізбасар басшының оң қолына үнемі жеңіл салмақ түсіруі тиіс. Басшы алға жылжыса, ізбасар табиғи түрде артқа жылжиды. Басты басқару механизмі – басшының сол қолы, ол әдетте ізбасардың оң қолын ұстап тұрады. Ешбір жағдайда да серіктердің бірінің қолын қатты ұстауы қажет емес. Қолды немесе тіпті саусақ ұштарын ғана жеңіл қысып, ізбасардың қолы басшының қолының қозғалысын қадағалау жеткілікті. Тағы бір маңызды басқару механизмі – жамбас байланысы. Румба, ча-ча, Аргентиналық танго сияқты дәстүрлі Латын билерінде серіктердің ажырасуына байланысты мүмкін болмаса да, жамбас байланысы – серікке қозғалысты үйлесімді және сезімтал түрде жеткізудің тиімді тәсілі. Көбінесе Стандартты немесе Балды билерде (ағылшын/баяу вальс, еуропалық танго, квикстеп және т.б.) және Кариб теңізі билерінде қолданылады.

Қайта жіберу

Артқа жетектеу – ізбасардың жетекшінің нұсқауына күтпестен немесе қарсы қадамдар жасауы. Екеуі де жаман би әдеттері саналады, себебі бұл ізбасарды басқару мен билеуді қиындатады. Артқа жетектеу – мұғалімнің оқушымен билегенде, оқушыға қажетті техниканы үйренуге көмектесу үшін әдейі қолданатын оқу құралы. Артқа жетектеу "басып алуға" ұқсас, және көбінесе "басып алу" орнына қолданылады. Дегенмен, екі терминнің мақсатына байланысты маңызды айырмашылықтары бар. Бірінші айырмашылық – сыртқы; "басып алу" көбінесе ізбасардың кейдегі ғана "шабуылы" болып табылады, ол әдетте жетекшіге еріп жүреді, ал "артқа жетектеу" тұрақты әдетті білдіруі мүмкін. Екінші айырмашылық маңыздырақ; "басып алу" – рөлдердің толыққанды ауысуы, яғни "басып алушы" жетекшіге басшылық етеді және биді толығымен өз бақылауына алады, ал артқа жетектеу тек ізбасардың қадамдарын өзгертеді.

Ұрлау

Кейде ізбасар жетекшілікті өз қолына алады, ал жұп бір кезде рөлдерін ауыстырады. Бұл – жетекшілікті ұрлау (сондай-ақ, «жетекшілікті иелену» деп те аталады). Жетекшілікті ұрлау үшін тәжірибе мен жақсы байланыс қажет, себебі дұрыс уақыт таңдалмаса, би шалақы болуы мүмкін. Ұрлаудың белгісі – әдетте, ізбасар тарапынан байланыстағы күрт өзгеретін (көбінесе, артатын) кернеу. «Күрт» дегеніміз – ағымдағы қимылды орындау үшін (осы серіктестер үшін) қалыптыдан артық күш жұмсалатынын білдіреді. Ізбасар жетекшілікті ұрлау үшін, жетекші өзінің ниетін түсінетініне немесе болжанатынына сенімді болуы керек.