Дене қозғалысының өнері: Би туралы мағлұмат

Кіріспе

Дененің қозғалысынан тұратын өнер түрі. Би – көбінесе спорт ретінде жіктелетін, эстетикалық және көбінесе символдық мәні бар дене қозғалыстарының тізбегінен тұратын өнер. Бұл қозғалыстар импровизацияланған немесе мақсатты түрде таңдалған болуы мүмкін. Биді хореографиясы, қозғалыстар репертуары, тарихи кезеңі немесе туған жері бойынша жіктеуге және сипаттауға болады. Би көбінесе музыкалық сүйемелдеумен орындалады, кейде биші бір уақытта музыкалық аспапты да қолданады. Театрлық және қатысушылық би арасындағы маңызды айырмашылықты атап өту керек, бірақ бұл екі санат әрқашан толық бөлек болмайды. Екеуі де әлеуметтік, салтанатты, жарыс, эротикалық, әскери, қасиетті немесе діни сипаттағы арнайы функцияларды атқаруы мүмкін. Жекпе-жек, гимнастика, жанкүйерлердің биі, сырғанау, синхронды жүзу, марш жасау және басқа да көптеген спорт түрлері сияқты адамның басқа да қозғалыстары биге ұқсас сипатқа ие болуы мүмкін. Би тек сахналық өнермен ғана шектелмейді, сонымен қатар жаттығу түрі ретінде және кейде басқа спорт түрлері мен іс-әрекеттерге дайындық ретінде де қолданылады. Көптеген адамдар үшін би спортқа айналған, әлемде әртүрлі стильдер мен стандарттарда би жарыстары өткізіледі. Би көптеген адамдарға эстетикалық ләззат сыйлайды.

Театрлық және қатысу биі

Театрлық би, сондай-ақ спектакль немесе концерттік би деп аталады, көбінесе виртуоз бишілердің сахнадағы өнері ретінде тамашалауға арналған. Ол көбінесе мим, костюмдер мен декорацияларды пайдалана отырып, әңгіме айтуы мүмкін, немесе музыкалық сүйемелдеуді түсіндіруі мүмкін, ол көбінесе арнайы жазылып, театрлық ортада орындалады, бірақ бұл міндетті емес. Мысалдарға батыс балеті мен заманауи би, Бхаратанатьям сияқты классикалық үнді биі, сондай-ақ қытай және жапон ән-би драмалары, мысалы, аждаһар биі жатады. Көптеген классикалық формалар тек биге ғана бағытталған, бірақ спектакльдік би операда және музыкалық театрдың басқа да түрлерінде де кездеседі. Халық биі, әлеуметтік би, желілік, шеңберлік, тізбектік немесе шаршы би сияқты топтық би немесе батыс балындағыдай жұптық би сияқты қатысу биі, негізінен әлеуметтік байланыс немесе жаттығу сияқты ортақ мақсатпен орындалады, көрермендерге емес, қатысушылардың икемділігін арттыруға бағытталған. Мұндай билерде көбінесе сюжет болмайды. Топтық би мен балет корпусы, әлеуметтік жұптық би мен па-де-де арасында зор айырмашылықтар бар. Тіпті жеке би немесе интерпретациялық би бишінің ғана қанағаттануы үшін орындалуы мүмкін. Қатысушы бишілер көбінесе бірдей қозғалыстар мен қадамдарды қолданады, бірақ мысалы, электронды би музыкасының рейв мәдениетінде үлкен көпшіліктер айналасындағылармен үйлестірмей еркін билей алады. Екінші жағынан, кейбір мәдениеттер адамдардың қандай билерге қатыса алатынына немесе қатысуға міндетті екеніне қатысты қатаң ережелер қояды.

Тарих

Археологиялық деректер ерте бидің болуын көрсетеді, оның ішінде Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Бхимбетканың тас паналарындағы 10 000 жыл бұрынғы суреттер, сондай-ақ б.з.б. 3300 жылға дейін сақталған египеттік бейіттердегі билеген адамдардың бейнелері бар. Жазба тілі пайда болғанға дейін бидің әңгімелерді бір ұрпақтан екіншісіне ауызша жеткізу және сахналық қойылымдар арқылы таратуда маңызды рөл атқарғаны болжанады. Биді рухтық транстық күйлерде және емдеу ритуалдарында қолдану (қазіргі таңда көптеген халықтардың мәдениетінде кездесетіндей) бидің әлеуметтік дамуының ерте кезеңі болды деп есептеледі. Би туралы алғашқы жазба тарихтан мәліметтер табуға болады; грек биі (хорос) Платон, Аристотель, Плутарх және Лукиан еңбектерінде айтылған. Киелі кітап пен Талмудта биге қатысты көптеген оқиғалар келтірілген, және 30-дан астам би термині бар. Қытай керамикасында неолит дәуірінде адамдар тобы қол ұстасып, қатарласып билеген суреттері бейнеленген, ал «би» сөзінің ең алғашқы қытайша жазбасы оракул сүйектерінде кездеседі. Би «Люши Чунцю» еңбегінде сипатталған. Ежелгі Қытайдағы алғашқы билер жын-сынымен және шамандық ритуалдармен байланысты болды. Біздің заманымыздан бұрынғы бірінші мыңжылдықта Үндістанда күнделікті өмірдің түрлі салаларын реттеуге бағытталған көптеген мәтіндер жазылды. Бхарата Мунидің «Натья Шастра» (сөзбе-сөз «драматургия туралы мәтін») – осы кезеңдегі маңызды еңбектердің бірі. Онда негізінен драма туралы айтылады, ал би үнді мәдениетінде маңызды орынға ие. Үндістанда бидің берік дәстүрі қазіргі заманға дейін сақталған, ол мәдениетте, ритуалдарда және Болливуд индустриясында маңызды рөл атқарады. Көптеген заманауи би түрлерінің тамырларын тарихи, дәстүрлі, салтанатты және этникалық билерден табуға болады.

Музыка

Би көбінесе, бірақ міндетті емес, музыкамен бірге орындалады және мұндай музыкаға сәйкес немесе сәйкессіз орындалуы мүмкін. Кейбір билер (мысалы, қағу биі немесе гумбут биі) музыканың орнына (немесе оған қосымша) өз дыбыстарын шығару арқылы сүйемелдеуі мүмкін. Көптеген ежелгі музыка мен би түрлері бір-бірі үшін жасалған және көбінесе бірге орындалады. Джиг, вальс, танго, диско және сальса – дәстүрлі би музыкасының көрнекті мысалдары. Кейбір музыкалық жанрларда барокко музыкасы мен барокко биі сияқты параллель би түрі бар; ал би мен музыканың басқа түрлері аттары бірдей болуы мүмкін, бірақ классикалық музыка мен классикалық балет сияқты жеке дамыған. Хореография мен музыка бір-бірін толықтыруға, хореограф пен бишілердің айтқан әңгімесін жеткізуге арналған.

Ритм

Ритм мен би тарихы мен тәжірибесінде тығыз байланысты. Американдық биші Тед Шон: "Барлық би зерттеулерінің негізі болып табылатын ырғақ туралы түсінік біз мәңгі сөйлесе алатын, бірақ әлі де аяқталмайтын нәрсе" деп жазды. Музыкалық ырғақ үшін екі негізгі элемент қажет: бірінші, үнемі қайталанатын импульс (сонымен қатар "би" немесе "такт" деп аталады), ол темпті белгілейді, екіншісі, метрдің сипатын немесе негізгі ырғақтық үлгіні белгілейтін акценттер мен үзілістердің үлгісі. Негізгі импульс ұзақтығы қарапайым қадам немесе қимылмен шамамен тең. Билердің әдетте тән темпі мен ырғақтық үлгісі болады. Мысалы, танго көбінесе минутына шамамен 66 соққымен биленеді. Бастапқы баяу қадам, "баяу" деп аталады, бір соққыға созылады, сондықтан толық "оңнан солға" қадам бір өлшемге тең. Бидің негізгі алға және артқа қадамы "баяу-баяу" деп есептеледі, ал көптеген қосымша қимылдар "баяу-жылдам-жылдам" деп есептеледі. Дене қимылының қайталануы көбінесе "күшті" және "әлсіз" бұлшықет қимылының кезектесуіне байланысты. Солдан оңға, алға артқа және жоғарыдан төменге ауысу, сондай-ақ адам денесінің екі жақты симметриясын ескере отырып, көптеген билер мен музыка екі және төрт өлшемді метрде болады. Кейбір қимылдар бір фазада екіншісінен көбірек уақыт талап ететіндіктен, мысалы, балғамен соққыға қарағанда көтеру үшін көбірек уақыт қажет, кейбір би ырғақтары үш өлшемді метрге түседі. Кейде, Балқан елдерінің халық билеріндегідей, би дәстүрлері күрделі ырғақтарға қатты тәуелді. Сонымен қатар, белгілі бір қадамдар тізбесінен тұратын күрделі билер әрқашан сол тізбемен сәйкес келетін белгілі бір ұзақтықтағы фразалар мен әуендерді қажет етеді. Музыкалық сүйемелдеу бидің ең ерте кезеңдерінде пайда болды, сондықтан ежелгі египеттіктер бидің шығу тегін құдайлық Атотқа жатқызды, ол діни рәсімдерді сүйемелдейтін музыка қатысушылардың ырғақты қозғалуына себеп болатынын байқады және осы қимылдарды пропорционалды өлшемге келтірді. Би музыкалық ырғақтан туындайды деген осы идея қайта өрлеу дәуіріндегі Еуропада, биші Гульельмо Эбрео да Пезароның еңбектерінде де кездеседі. Ол биді ішкі, рухани қимылды білдіретін және адам құлағына түсетін "өлшемдер мен кемелді келісімге" сәйкес келетін физикалық қимыл ретінде сипаттайды. Ол былай дейді: "Егер сен мені жоғары көтерілгің келсе, ән айт, мен сүйіспеншілікке, сүйіспеншіліктен білімге, білімнен адам сезімінен жоғары экстазға көтерілемін". Тоно Арбоның 16 ғасырдағы танымал би туралы трактаты "Орхезография" шын мәнінде сексеннен астам барабан ырғағының анықтамасымен басталады. Жоғарыда көрсетілгендей, би ғасырлар бойы музыкаға жауап ретінде пайда болған деп бейнеленген, бірақ Линкольн Кирштейн айтқандай, бастапқы музыка биден пайда болған болуы мүмкін. Шон келіседі, би "адамзаттың алғашқы өнері және барлық басқа өнердің өсіп-өнуінің бастауы" және тіпті "біздің поэзиямыздағы метр дене қимылы қажет ететін акценттердің нәтижесі, өйткені би мен айту бір уақытта орындалған" дейді. Эмиль Жак Далкроз, негізінен музыкант және педагог, пианиношылардың физикалық қимылын зерттеу оны "ырғақтық сипаттағы музыкалық сезімдерді тудыратын организмнің бұлшықеттік және жүйкелік реакциясын талап ететін" қалай анықтағанын айтады, "жүйкелік реакцияларды реттеуге және бұлшықеттер мен жүйкелерді үйлестіруге" арналған арнайы оқытуды дамытуға және соңында "музыка өнері мен би өнері арасындағы" байланысты табуға. Ол "музыкалық ырғақ - бұл эмоцияны өздігінен және еріксіз білдіретін қозғалыс пен динамизмнің дыбысқа көшірілуі" деген қорытындыға келді. Сондықтан, Шонның айтуынша, "биді музыкасыз дамытуға болады, ал музыка бидің көмегінсіз өз аяғында тұра алады", дегенмен "екі өнер әрқашан байланысты болады және қарым-қатынас би мен музыка үшін де пайдалы болуы мүмкін", бірақ бірінші өнердің екіншісінен басымдығы даулы мәселе. Әндер мен халық әндерінің жалпы балладалық өлшемдері өз атауын биден алады, сондай-ақ бастапқыда шеңбер биі болған карол да солай. Көптеген таза музыкалық шығармалар, мысалы, "вальс" немесе "минуэт" деп аталады, ал көптеген концерттік билер 2 және 3 бөлімді өнертабыстар, Адамс скрипка концерті және Андантино сияқты абстрактілі музыкалық шығармаларға негізделген. Сол сияқты, өлеңдер көбінесе билер немесе музыкалық шығармалар бойынша құрылады және аталады, ал би мен музыка "өлшем" немесе "метр" туралы түсінігін поэзиядан алған. Шон Далкроздың музыкалық ырғақ өнері физиологиялық заңға сәйкес уақыт ұзақтығын, үзілістер мен акценттерді ажырату және біріктіруден тұрады деген сөздерін мақұлдап келтіреді, ал "пластикалық ырғақ" (яғни би) "ғарыштағы қозғалысты белгілеу, ұзақ уақыт мәндерін баяу қимылмен, ал қысқаларын жылдам қимылмен көрсету, үзілістерді олардың әртүрлі тізбектерімен реттеу және дене салмағын қосу арқылы дыбыс акценттерін олардың көптеген нюанстарында білдіру" дейді. Шон, алайда, музыкалық уақыт жүйесінің "адам жасаған, жасанды нәрсе - жасалған құрал" екенін, ал ырғақ "әрдайым болған және адамға ешқандай қатысы жоқ нәрсе" екенін, "біздің адам санамыз ыңғайлы бірліктерге бөліп тастайтын үздіксіз ағын уақыт" екенін айтады, бұл музыка бидің құндылықтары мен уақыт сезіміне оралу арқылы жаңаруы мүмкін екенін ұсынады. 20 ғасырдың басындағы американдық биші Хелен Моллер "ырғақ пен форма, гармония мен түс емес, музыканы, поэзияны және биді бастапқыдан бері бұзуға болмайтын одақтастықта байланыстырған" деді.

Rhythm and dance are deeply linked in history and practice. The American dancer Ted Shawn wrote; "The conception of rhythm which underlies all studies of the dance is something about which we could talk forever, and still not finish." A musical rhythm requires two main elements; first, a regularly repeating pulse (also called the "beat" or "tactus") that establishes the tempo and, second, a pattern of accents and rests that establishes the character of the metre or basic rhythmic pattern. The basic pulse is roughly equal in duration to a simple step or gesture. Dances generally have a characteristic tempo and rhythmic pattern. The tango, for example, is usually danced in time at approximately 66 beats per minute. The basic slow step, called a "slow", lasts for one beat, so that a full "right–left" step is equal to one measure. The basic forward and backward walk of the dance is so counted – "slow slow" – while many additional figures are counted "slow – quick quick". Repetitive body movements often depend on alternating "strong" and "weak" muscular movements. Given this alternation of left right, of forward backward and rise fall, along with the bilateral symmetry of the human body, many dances and much music are in duple and quadruple meter. Since some such movements require more time in one phase than the other – such as the longer time required to lift a hammer than to strike – some dance rhythms fall into triple metre. Occasionally, as in the folk dances of the Balkans, dance traditions depend heavily on more complex rhythms. Further, complex dances composed of a fixed sequence of steps always require phrases and melodies of a certain fixed length to accompany that sequence. Musical accompaniment arose in the earliest dance, so that ancient Egyptians attributed the origin of the dance to the divine Athotus, who was said to have observed that music accompanying religious rituals caused participants to move rhythmically and to have brought these movements into proportional measure. The same idea, that dance arises from musical rhythm, was found in renaissance Europe, in the works of the dancer Guglielmo Ebreo da Pesaro, who speaks of dance as a physical movement that arises from and expresses inward, spiritual motion agreeing with the "measures and perfect concords of harmony" that fall upon the human ear, writes;

I can not dance unless thou leadest. If thou wouldst have me spring aloft, sing thou and I will spring, into love and from love to knowledge and from knowledge to ecstasy above all human sense

Thoinot Arbeau's celebrated 16th century dance treatise Orchésographie, indeed, begins with definitions of over eighty distinct drum rhythms. As has been shown above, dance has been represented through the ages as having emerged as a response to music yet, as Lincoln Kirstein implied, it is at least as likely that primitive music arose from dance. Shawn concurs, stating that dance "was the first art of the human race, and the matrix out of which all other arts grew" and that even the "metre in our poetry today is a result of the accents necessitated by body movement, as the dancing and reciting was performed simultaneously"

Émile Jaques Dalcroze, primarily a musician and teacher, relates how a study of the physical movements of pianists led him "to the discovery that musical sensations of a rhythmic nature call for the muscular and nervous response of the whole organism", to develop "a special training designed to regulate nervous reactions and effect a co ordination of muscles and nerves" and ultimately to seek the connections between "the art of music and the art of dance", which he formulated into his system of eurhythmics. He concluded that "musical rhythm is only the transposition into sound of movements and dynamisms spontaneously and involuntarily expressing emotion". Hence, though doubtless, as Shawn asserts, "it is quite possible to develop the dance without music and music is perfectly capable of standing on its own feet without any assistance from the dance", nevertheless the "two arts will always be related and the relationship can be profitable both to the dance and to music", the precedence of one art over the other being a moot point. The common ballad measures of hymns and folk songs takes their name from dance, as does the carol, originally a circle dance. Many purely musical pieces have been named "waltz" or "minuet", for example, while many concert dances have been produced that are based upon abstract musical pieces, such as 2 and 3 Part Inventions, Adams Violin Concerto and Andantino. Similarly, poems are often structured and named after dances or musical works, while dance and music have both drawn their conception of "measure" or "metre" from poetry. Shawn quotes with approval the statement of Dalcroze that, while the art of musical rhythm consists in differentiating and combining time durations, pauses and accents "according to physiological law", that of "plastic rhythm" (i. e. dance) "is to designate movement in space, to interpret long time values by slow movements and short ones by quick movements, regulate pauses by their divers successions and express sound accentuations in their multiple nuances by additions of bodily weight, by means of muscular innervations". Shawn nevertheless points out that the system of musical time is a "man made, artificial thing a manufactured tool, whereas rhythm is something that has always existed and depends on man not at all", being "the continuous flowing time which our human minds cut up into convenient units", suggesting that music might be revivified by a return to the values and the time perception of dancing. The early 20th century American dancer Helen Moller stated that "it is rhythm and form more than harmony and color which, from the beginning, has bound music, poetry and dancing together in a union that is indissoluble."

Театрлық

Концерттік би, опера сияқты, көбінесе үлкен масштабты формасы үшін повестволық драмалық құрылымға тәуелді. Хореографияның қозғалыстары мен ишараттары негізінен кейіпкерлердің тұлғасы мен мақсаттарын, сондай-ақ олардың сюжеттегі рөлін бейнелеуге бағытталған. Мұндай театрлық талаптар повестволық емес би стиліндегіге қарағанда ұзақ және еркін қозғалыстарға әкеледі. Екінші жағынан, 19 ғасырда дамыған ақ балет (балет бланкі) ритмикалық бидің аралықтарына мүмкіндік береді, ол 20 ғасырда толығымен «сюжетсіз» балетке айналды және петит аллегро сияқты жылдам, ритмикалық би қадамдарын дамыды. Белгілі мысал – «Аққу көлі» операсының екінші әрекетіндегі «Лебедьтер биі». Балет 16 және 17 ғасырлардағы Франция мен Италияның сарайлық драмалық қойылымдарынан пайда болды және біраз уақыт бойы бишілер музыкалық сюитадан таныс билерді орындады, олардың барлығы әр биге тікелей байланысты нақты ырғақтармен анықталды. Бұл романтикалық ұлтшылдық дәуірінде кейіпкерлік би ретінде пайда болды. Балет романтикалық дәуірде кең танымал болды, оған үлкен оркестр және ритмикалық айқындыққа оңай берілмейтін ұлы музыкалық концепциялар, сондай-ақ драмалық мимді баса көрсететін би сүйемелдеді. Ритмнің кең ұғымы қажет болды, Рудольф Лабан оны «қозғалыстың ырғағы мен пішіні» деп атады, ол кейіпкерді, эмоцияны және ниетті көрсетеді, ал кейбір сахналарда басқа би стиліне қажетті қадам мен музыканың нақты синхронизациясы қажет болды, сондықтан Лабан үшін қазіргі еуропалықтар «алғашқы ритмикалық қозғалыстардың» мағынасын түсіне алмағандай көрінді. Бұл жағдай 20 ғасырда Игорь Стравинскийдің «Көктем құрбаны» сияқты туындыларымен өзгерді. Үнді классикалық би стилі, балет сияқты, көбінесе драмалық формада болады, сондықтан повестволық өрнек пен «таза» би арасында ұқсас толықтыру бар. Бұл жағдайда екеуі де бөлек анықталады, бірақ әрқашан бөлек орындалмайды. Абстрактілі және техникалық ритмикалық элементтер нритта деп аталады. Бұл және көркем би (нритйа) ритмикалық жүйемен (тала) тығыз байланысты. Мұғалімдер бишілердің қажеттіліктеріне сөйлеу арқылы айтылатын ырғақты есте сақтау жүйесін, яғни болды, бейімдеді. Жапондық классикалық би театрының стильдері, мысалы, Кабуки және Но, үнді би драмасы сияқты, повестволық және абстрактілі би қойылымдарын ажыратады. Кабукидің үш негізгі санаты – жидаймоно (тарихи), севамоно (тұрмыстық) және шосагото (би шығармалары). Сол сияқты, Но сюжеттің дамуы мен іс-қимылдарды баяндауға негізделген Геки Нох пен фурю Нох, акробатиканы, сахналық реквизиттерді, көптеген кейіпкерлерді және күрделі сахналық іс-қимылды қамтитын би шығармаларын ажыратады.

Concert dance, like opera, generally depends for its large scale form upon a narrative dramatic structure. The movements and gestures of the choreography are primarily intended to mime the personality and aims of the characters and their part in the plot. Such theatrical requirements tend towards longer, freer movements than those usual in non narrative dance styles. On the other hand, the ballet blanc, developed in the 19th century, allows interludes of rhythmic dance that developed into entirely "plotless" ballets in the 20th century and that allowed fast, rhythmic dance steps such as those of the petit allegro. A well known example is The Cygnets' Dance in act two of Swan Lake. The ballet developed out of courtly dramatic productions of 16th and 17th century France and Italy and for some time dancers performed dances developed from those familiar from the musical suite, all of which were defined by definite rhythms closely identified with each dance. These appeared as character dances in the era of romantic nationalism. Ballet reached widespread vogue in the romantic era, accompanied by a larger orchestra and grander musical conceptions that did not lend themselves easily to rhythmic clarity and by dance that emphasised dramatic mime. A broader concept of rhythm was needed, that which Rudolf Laban terms the "rhythm and shape" of movement that communicates character, emotion and intention, while only certain scenes required the exact synchronisation of step and music essential to other dance styles, so that, to Laban, modern Europeans seemed totally unable to grasp the meaning of "primitive rhythmic movements", a situation that began to change in the 20th century with such productions as Igor Stravinsky's The Rite of Spring with its new rhythmic language evoking primal feelings of a primitive past. Indian classical dance styles, like ballet, are often in dramatic form, so that there is a similar complementarity between narrative expression and "pure" dance. In this case, the two are separately defined, though not always separately performed. The rhythmic elements, which are abstract and technical, are known as nritta. Both this and expressive dance (nritya), though, are closely tied to the rhythmic system (tala). Teachers have adapted the spoken rhythmic mnemonic system called bol to the needs of dancers. Japanese classical dance theatre styles such as Kabuki and Noh, like Indian dance drama, distinguish between narrative and abstract dance productions. The three main categories of kabuki are jidaimono (historical), sewamono (domestic) and shosagoto (dance pieces). Somewhat similarly, Noh distinguishes between Geki Noh, based around the advancement of plot and the narration of action, and Furyū Noh, dance pieces involving acrobatics, stage properties, multiple characters and elaborate stage action.

Қатысу және әлеуметтік

Қоғамдық билер, көрерменге емес, қатысуға арналған билер, мим мен повествование түрлерін қамтуы мүмкін, бірақ әдетте музыканың ырғақты үлгісіне тығыз байланысты болады, сондықтан вальс және полька сияқты атаулар музыкалық туындылармен де, бидің өзімен де байланысты. Бишілердің аяқтарының ырғағы тіпті музыканың маңызды бөлігін құруы мүмкін, мысалы, степ биінде. Африка биі, мысалы, белгілі бір негізгі қадамдарға негізделген, бірақ сонымен қатар ырғақты интерпретациялаудың жоғары деңгейін ұсынады: аяқтар немесе дене негізгі импульсті көрсетеді, ал қиылысқан ырғақтар иық, тізелер немесе баспен ұсталады, ал ең шебер бишілер полиритмиялық үлгінің барлық элементтерін бір мезгілде пластикалық тұрғыдан көрсетеді.

Африка

Африкадағы би қоғаммен тығыз байланысты және қауымдастықтағы маңызды оқиғалар көбінесе би арқылы көрсетіледі: билер туған кезде және жерлеу рәсімдерінде, тойларда және соғыстарда орындалады. Дәстүрлі билер мәдени құндылықтарды, оның ішінде діни дәстүрлер мен әдеп-нормаларды үйретеді; қайғы сияқты жасырылған сезімдерді босатуға көмектеседі; қауым мүшелерін соғысқа немесе астық ұнтақтауға бірлесіп жұмыс істеуге шақырады; рухани амалдарды жүзеге асырады; және әлеуметтік бірлікке үлес қосады. Құрлықта мыңдаған билер орындалады. Оларды дәстүрлі, неодәстүрлі және классикалық стильдерге бөлуге болады: нақты бір қауымның халық билері, дәстүрлі стильдерді үлгі етіп жақында құрылған билер және мектептерде немесе жеке сабақтарда ресми түрде үйретілетін билер.

Азия

Барлық үнді классикалық билері әртүрлі дәрежеде Натьяшастраға негізделген, сондықтан олар ортақ ерекшеліктерге ие: мысалы, мудралар (қол қимылдары), кейбір дене күйлері, аяқ қозғалысы және драмалық немесе көркемдік актерлік өнер, яки абхиная. Үнді классикалық музыкасы сүйемелдеуді қамтамасыз етеді, ал дерлік барлық стильдегі бишілер терілеріне қоңыраулар тағып, соққылы аспаптармен үйлесімді дыбыс шығарады. Қазір Үнді классикалық биінің көптеген аймақтық түрлері бар. "Одра Магадхи" сияқты билер, ондаған жылдық талқыдан кейін, қазіргі Митилаға, Одиша аймағының Одисси (Орисси) би түріне дейін жетеді, бұл әртүрлі аймақтар арасындағы мәдени өзара әсердің биге тигізген әсерін көрсетеді. Үндістан мен Пәкістан арасында орналасқан Пәнжаб аймағы – Бханграның туған жері. Бұл музыкалық стиль де, би де ретінде кеңінен танымал. Ол көбінесе ежелгі егін жинау тойларымен, махаббат, патриотизм немесе әлеуметтік мәселелермен байланысты. Оның музыкасын "Дхол" деп аталатын музыкалық аспап үйлестіреді. Бхангра – тек музыка ғана емес, сонымен қатар би, ол егін жинау мерекесі, онда адамдар дхол (дабыл) соғып, ән шырқап, би билейді. Бұл би Сикхтердің Вайсахи мерекесімен одан әрі дамыды. Шри-Ланка билеріне шайтан билері (якун натима) жатады, бұл Шри-Ланканың буддалық дәуірге дейінгі өткеніне дейін жететін мұқият жасалған рәсім. Ол аурудың себептерін түсіндіретін ежелгі "Аюрведа" тұжырымдамаларын психологиялық манипуляциямен және сингальдық космологияны қоса алғанда, көптеген аспектілермен үйлестіреді. Олардың әсері Шри-Ланканың классикалық билерінде көрінеді. Индонезия билері индонезиялық этностар мен мәдениеттердің байлығы мен әртүрлілігін көрсетеді. Индонезияда 1300-ден астам этностық топ бар, бұл австронезиялық және меланезиялық халықтардың мәдени тамырларынан және Азия мен Батыстан келген әртүрлі мәдени ықпалдардан көрінеді. Индонезиядағы билер ырым-жырымдық қозғалыстар мен діни рәсімдерден бастау алады, мұндай билер әдетте соғыс билері, ауруды емдеу немесе қорғау үшін шаман билері, жаңбыр шақыру билері және басқа да би түрлері сияқты рәсімдермен басталады. Индонезияда 1-ғасырда дхарма дінінің қабылдануымен индуизм мен буддалық рәсімдер әртүрлі көркем өнер көрсетулерінде тойланды. Рамаяна, Махабхарата және Панджи сияқты индуистік эпостар батыс дәстүріндегі "балетке" ұқсайтын "Сендратари" атты би драмасына шабыт берді. Күрделі және стильді би әдісі ойлап табылды және осы күнге дейін сақталған, әсіресе Ява және Бали аралдарында. Явандық Уаянг Вонг биі Рамаяна немесе Махабхарата эпизодтарынан кадрлар алады, бірақ бұл би үнді нұсқасынан өте ерекшеленеді, индонезиялық билер "мудраларға" үнді билеріне қарағанда аз көңіл бөледі, тіпті жергілікті стильдерді көрсетуге көбірек назар аударады. Жавандық қасиетті дәстүрлі би Бедхая 14 ғасырдағы Маджапахит кезеңінен немесе одан да ертерек пайда болған деп есептеледі, бұл би Шива, Брахма және Вишну сияқты индуистік құдайларға табыну үшін қыздар орындаған рәсімдік билерден пайда болды. Балиде билер индуистік дхарманың қасиетті рәсімдерінің ажырамас бөлігіне айналды. Кейбір сарапшылар бали биі Явадан келген ескі би дәстүрінен шыққан деп санайды. 14 ғасырдағы Шығыс Явадағы ғибадатханалардың рельефтерінде бали биінде қолданылатын бас киімдерге ұқсас тәждер мен бас киімдер бейнеленген. Ислам Индонезия архипелагына жергілікті билер мен дхарма билері әлі де танымал болған кезде тарай бастады. Суретшілер мен бишілер бұрынғы дәуірдің стильдерін әлі де қолданып, әңгімелерді исламдық түсіндірмелермен және исламдық ілімдерге сәйкес жабық киіммен алмастырады. Таяу Шығыстың билері әдетте шеңбер билерінің дәстүрлі түрлері болып табылады, олар белгілі бір дәрежеде жаңартылған. Олардың қатарына дабке, тамзара, ассириялық халық биі, күрд биі, армян биі және түрік биі жатады. Бидің барлық түрлерінде қатысушылар әдетте бір-бірінің қолын немесе қолын ұстап (би стиліне байланысты) араласады. Олар би алаңында иықтарымен және аяқтарымен иіліп, ырғақты қозғалыстар жасайды. Бидің жетекшісі әдетте таяқ немесе орамал ұстайды.

All Indian classical dances are to varying degrees rooted in the Natyashastra and therefore share common features: for example, the mudras (hand positions), some body positions, leg movement and the inclusion of dramatic or expressive acting or abhinaya. Indian classical music provides accompaniment and dancers of nearly all the styles wear bells around their ankles to counterpoint and complement the percussion. There are now many regional varieties of Indian classical dance. Dances like "Odra Magadhi", which after decades long debate, has been traced to present day Mithila, Odisha region's dance form of Odissi (Orissi), indicate influence of dances in cultural interactions between different regions. The Punjab area overlapping India and Pakistan is the place of origin of Bhangra. It is widely known both as a style of music and a dance. It is mostly related to ancient harvest celebrations, love, patriotism or social issues. Its music is coordinated by a musical instrument called the 'Dhol'. Bhangra is not just music but a dance, a celebration of the harvest where people beat the dhol (drum), sing Boliyaan (lyrics) and dance. It developed further with the Vaisakhi festival of the Sikhs. The dances of Sri Lanka include the devil dances (yakun natima), a carefully crafted ritual reaching far back into Sri Lanka's pre Buddhist past that combines ancient "Ayurvedic" concepts of disease causation with psychological manipulation and combines many aspects including Sinhalese cosmology. Their influence can be seen on the classical dances of Sri Lanka. Indonesian dances reflect the richness and diversity of Indonesian ethnic groups and cultures. There are more than 1,300 ethnic groups in Indonesia, it can be seen from the cultural roots of the Austronesian and Melanesian peoples, and various cultural influences from Asia and the west. Dances in Indonesia originate from ritual movements and religious ceremonies, this kind of dance usually begins with rituals, such as war dances, shaman dances to cure or ward off disease, dances to call rain and other types of dances. With the acceptance of dharma religion in the 1st century in Indonesia, Hinduism and Buddhist rituals were celebrated in various artistic performances. Hindu epics such as the Ramayana, Mahabharata and also the Panji became the inspiration to be shown in a dance drama called "Sendratari" resembling "ballet" in the western tradition. An elaborate and highly stylized dance method was invented and has survived to this day, especially on the islands of Java and Bali. The Javanese Wayang wong dance takes footage from the Ramayana or Mahabharata episodes, but this dance is very different from the Indian version, indonesian dances do not pay as much attention to the "mudras" as Indian dances: even more to show local forms. The sacred Javanese ritual dance Bedhaya is believed to date back to the Majapahit period in the 14th century or even earlier, this dance originated from ritual dances performed by virgin girls to worship Hindu Gods such as Shiva, Brahma, and Vishnu. In Bali, dance has become an integral part of the sacred Hindu Dharma rituals. Some experts believe that Balinese dance comes from an older dance tradition from Java. Reliefs from temples in East Java from the 14th century feature crowns and headdresses similar to the headdresses used in Balinese dance today. Islam began to spread to the Indonesian archipelago when indigenous dances and dharma dances were still popular. Artists and dancers still use styles from the previous era, replacing stories with more Islamic interpretations and clothing that is more closed according to Islamic teachings. The dances of the Middle East are usually the traditional forms of circle dancing which are modernized to an extent. They would include dabke, tamzara, Assyrian folk dance, Kurdish dance, Armenian dance and Turkish dance, among others. All these forms of dances would usually involve participants engaging each other by holding hands or arms (depending on the style of the dance). They would make rhythmic moves with their legs and shoulders as they curve around the dance floor. The head of the dance would generally hold a cane or handkerchief.

Еуропа және Солтүстік Америка

Халық билері Еуропа бойынша әртүрлі болып келеді және жүздеген немесе мыңдаған жылдарға дейін сонатын тарихы бар, бірақ олардың көпшілігінде топтық қатысу, шақырушының жетекшілігі, қатысушылардың қол ұстасуы немесе қолдарымен байланысу, сондай-ақ "кароль" деп аталатын белгілі бір музыкалық формалар сияқты ортақ белгілер кездеседі. Мысалы, майда би сияқты кейбір билер көптеген ұлттарға тән, ал "céilidh" және "polka" сияқты басқалары бір мәдениетке терең сіңген. "Квадраттық би" сияқты кейбір еуропалық халық билері Жаңа дүниеге әкелінді және кейіннен американдық мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Балет алғаш Италияда, кейін Францияда ритм, драма, поэзия, ән, костюмдер және биді біріктіретін әсем сарайлық қойылымдардан пайда болды. Сарай ақсүйектері орындаушы ретінде қатысты. Луи XIV патшалығы кезінде, өзі де биші болғандықтан, би өте қатаң ережелерге бағынды. Балет шеберлеріне француз үкіметі лицензия берді. Балет өнерінің алғашқы академиясы – 1661 жылы Парижде ашылған Académie Royale de Danse (Royal Dance Academy) болды. Одан кейін академиямен байланысты алғашқы кәсіби балет труппасы құрылды; бұл труппа бастапқыда тек ерлерден тұрған ансамбль болды, бірақ 1681 жылы әйелдерді де қабылдай бастады.

Латын Америкасы

Би Латын Америкасының әлеуметтік өмірі мен мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. Бразилиялық самба, Аргентиналық танго және Кубалық сальса халықаралық деңгейде танымал жұптық билер, ал меренге, куэка, пленна, харабе, жоропо, маринера, кумбия, бачата сияқты басқа ұлттық билер де тиісті елдердің мәдениеттерінің маңызды құрамдас бөліктері болып табылады. Традициялық Карнавал фестивальдарында осы және басқа да билер зор тойларда орындалады. Би Латын Америкасының көптеген мәдени және этникалық топтарының ортақ ұлттық санасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Би аймақтың көптеген африкалық, еуропалық және жергілікті халықтарын біріктіруге көмектесті.

Бишілер

Кәсіби бишілер көбінесе келісімшарт негізінде немесе нақты қойылымдар мен өндірістер үшін жұмысқа алынады. Бишінің кәсіби өмірі әдетте тұрақты өзгеріп отыратын жұмыс жағдайларымен, күшті бәсекелестік қысымымен және төмен жалақымен сипатталады. Осының салдарынан, кәсіби бишілер көбінесе қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізу үшін табыстарын қосымша табуға мәжбүр болады. АҚШ-та көптеген кәсіби бишілер кәсіподақтарға мүше (мысалы, Музыкалық өнер шеберлерінің гильдиясы, Экран актерлерінің гильдиясы және Актерлердің әрекет ету қауымдастығы), олар өз мүшелері үшін жұмыс жағдайларын және ең төменгі жалақыны белгілейді. Кәсіби бишілер жоғары деңгейдегі спорттық қабілетке ие болуы керек. Сәтті мансап құру үшін көптеген би стиліндерін меңгеру, мықты техникалық базаға ие болу және дене күшін сақтап қалу үшін басқа да физикалық жаттығу түрлерін пайдалану тиімді.

Мұғалімдер

Би мұғалімдері көбінесе би өнерін оқытуға, жарыс бишілерін дайындауға немесе екеуімен де айналысады. Әдетте, олар өзі оқытатын немесе дайындайтын би түрлерінде өнер көрсету тәжірибесіне ие. Мысалы, би спортының мұғалімдері мен жаттықтырушылары көбінесе турнирде өнер көрсететін бишілер немесе бұрынғы би спортының орындаушылары болады. Би мұғалімдері жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істей береді, немесе би мектептерінде немесе би бағдарламалары бар жалпы білім беретін мекемелерде еңбек етеді. Кейбіреулері университеттерде немесе кәсіби классикалық би (мысалы, балет) немесе заманауи би компанияларымен байланысты басқа оқу орындарында жұмыс істейді. Ал қалғандары би жаттығуларын және бидің түрлі стильдері бойынша дайындық беруді ұсынатын шағын, жеке меншік би мектептерінде еңбек етеді.

Хореографтар

Хореографтар – би өнеріндегі би қимылдарын құрастыратын мамандыр. Олар көбінесе университеттерде білім алады және әдетте нақты жобалар үшін жұмыс жасайды, ал сирек жағдайларда белгілі бір би тобының тұрақты хореографы ретінде келісімшарт негізінде қызмет етеді.

Жарыстар

Би жарысы – бұл қатысушылардың жүлделер үшін, ал кейде ақшалай сыйлықтар үшін төрешілер алдында би орындайтын ұйымдастырылған шара. Би жарыстарының бірнеше негізгі түрі бар, олар негізінен орындалатын би стилі немесе стильдерімен ерекшеленеді. Би жарыстары – өнер саласындағы жетекші оқытушылармен, төрешілермен, хореографтармен және қарсылас студиялардан келген басқа бишілермен байланыс орнатуға тамаша мүмкіндік. Жас кәсіби бишілерге арналған әдеттегі би жарысы екі-төрт күнге созылуы мүмкін, бұл өңірлік немесе ұлттық жарысқа байланысты. Би жарысының мақсаты – бишілерге көңілді және білім беретін орын ұсыну және оларға ағымдағы би маусымынан хореографиялық қойылымдарын сахнада орындауға мүмкіндік беру. Көбінесе жарыстар кәсіби ортада өтеді немесе мектеп театры сияқты сахналық емес орындарда ұйымдастырылуы мүмкін. Бишілердің нәтижелері сенімді төрешілер алқасымен анықталады және олардың өнерлерін бағалау арқылы ұпай қойылады. Жарыс категорияларына келетін болсақ, көптеген жарыстар өз категорияларын би стиліне, жасқа, тәжірибе деңгейіне және қойылымға қатысатын бишілер санына сәйкес анықтайды. Би жарыстарының негізгі түрлері:

Денсапорт – бұл бальнолық және латын билеріне қатысты ғана. Жарыс биі – акробатика, балет, джаз, хип-хоп, лирикалық би, қадам басу және тағы басқа театр билерінің түрлі стильдеріне рұқсат етіледі. Коммерциялық би – хип-хоп, джаз, локинг, поппинг, брейк-данс, заманауи би және т.б. стильдерді қамтиды.

Аяқ киім

Бидің көптеген түрлерінде қозғалыстың бастауы – аяқ, ал кейбір жағдайларда бишінің денсаулығы мен қауіпсіздігін сақтау үшін, би түріне, қозғалыстардың қарқындылығына және би ойналатын бетке байланысты арнайы аяқ киім қажет болады. Би аяқ киімі бишінің қозғалысын қолдай да, шектей де алуы мүмкін. Аяқ киімнің тиімділігі, аяқтың табиғи мүмкіндігінен тыс нәрсені жасауға көмектесуіне немесе қиын қозғалысты жеңілдетуіне байланысты. Мұндай әсерлер денсаулық пен қауіпсіздік тұрғысынан маңызды, себебі бұл жабдық денедің әдеттегі қозғалысына қарама-қарсы әрекет етеді.

Балет

Балетте білезік пен саусақтардың биомеханикасы, қозғалыстардың негізгі тірегі болғандықтан, жарақат алу қаупі жоғары. Пуантты аяқ киімнің дизайны саусақтарды біріктіріп, олардың ұзақ уақыт бойы тіреуге түсуіне мүмкіндік береді. Пуантты аяқ киіммен бірге қолданылатын, би кезінде жарақат алуды азайтуға және ауырсынуды басуға көмектесетін аксессуарлар бар, мысалы, саусаққа салынатын төсемдер, таспалар және жастықшалар.

Дене бейнесін

Бишілердің көпшілігі индустриядағы белгілі бір стандартқа сәйкес болу үшін дене бейнесіне аса мән береді деп қабылданады. Зерттеулер көрсеткендей, бишілердің тамақтану әдеттерін бақылауда қиындықтары болады, себебі көптегендер өнер түріне тән идеалды дене салмағына жетуге тырысады. Кейбір бишілер белгілі бір келбетті сақтау үшін зиянды әдістерге көшіп барады. Жиі кездесетін жағдайларда бишілер салмақты реттеу үшін дәрі-дәрмектерді (слабительные) дұрыс емес қолданып, денсаулыққа зиянды тамақтану тәртібіне түсіп қалады. Зерттеулерге сәйкес, бишілердің көп бөлігі салмақты бақылаудың кемінде бір жолын қолданады, оның ішінде артық жаттығулар мен тамақ мөлшерін шектеу де бар. Бишілердің орташа салмақтан төмен болуына жасалатын қысым олардың тамақтану және салмақ тарту мінез-құлқына, сондай-ақ өмір салтына әсер етеді. Өнер саласының ерекшелігіне байланысты, бишілерде өзіне қатысты сыни көзқарас жиі кездеседі. Орындаушыларда кең таралған бұл құбылыс, көптеген адамдардың өзін-өзі кешіру сезіміне қарсы тұруы мүмкін.

Тамақ ішудің бұзылуы

Солтүстік Америкада тамақтану бұзылыстары халық денсаулығы үшін маңызды мәселе болып табылады, және шамамен 10% жас қыздарға әсер етеді. Би сияқты эстетикалық бағытталған спорт түрлерімен айналысатындар, арық дене бітіміне қатысты үлкен қысымға тап болғандықтан, одан да жоғары тәуекелге ұшырайды. Бишілерде тамақтану бұзылыстары жиі кездеседі. Деректерді талдау және жарияланған зерттеулер арқылы, бишілердің дені сау емес тамақтану әдеттеріне немесе тамақтану бұзылысын дамыту ықтималдығына қатысты жеткілікті мәліметтер алынды. Бишілер, жалпы алғанда, тамақтану бұзылыстарына шалдығу қаупі жоғары, көбінесе нервтік анорексия және EDNOS-қа ұшырайды. Зерттеулер бишілердің нервтік булимияға шалдығу қаупінің жоғары екендігін тікелей көрсете қоймады. Зерттеулердің қорытындысы бойынша, бишілер тамақтану бұзылыстарына, әсіресе нервтік анорексия мен EDNOS-қа үш есе көп шалдығады.

Әлеуметтік желілерде билеу

Би көптеген әлеуметтік желілерде, оның ішінде TikTok-та кең таралған контент түріне айналды. 2020 жылы TikTok билері жеке оқшаланған адамдарға виртуалды форматта өзара әрекеттесуге және байланысуға мүмкіндік берді. 2017 жылдан бері қолданба 20-30 жас аралығындағы кәсіби бишілердің шағын, бірақ өсіп келе жатқан аудиториясын қызықтырды. Осы жас топтың көпшілігі сахнада өнер көрсетуге үйренген болса да, бұл қолданба кәсіби өрбуді қамтамасыз етудің жаңа тәсілін ұсынды.

Жануарларда

Кейбір тотықтар мен пілдер музыканың ырғағымен үйлесіп билейтіні байқалды. Басқа жануарлардың мұндайды өздігінен істеуге қабілеті жоқ сияқты, бірақ кейбіреулерін адамдар үйретуге немесе жетектеуге болады.