Кіріспе

Уго Серлетти (26 қыркүйек 1877 – 25 шілде 1963) – итальяндық невролог, психиатрияда қолданылатын электроконвульсивті терапия (ЭКТ) әдісін ашқан адам. Электроконвульсивті терапия – қысқа мерзімге ұрықтық құрылыстарды тудыру үшін электр тогы қолданылатын емдеу түрі. Бұл терапия белгілі бір психикалық ауруларды емдеу мақсатымен қолданылады және басқа емдеулердің нәтижесіз қалған жағдайында немесе қолдану мүмкін болмағанда пайдалы болуы мүмкін.

Өмір

Уго Серлетти 1877 жылғы 26 қыркүйекте Италияның Венето аймағындағы Conegliano қаласында дүниеге келген. Ол Римде және Туринде медицинаны оқыды, кейін неврология және нейропсихиатрия салаларында маманданды. Серлеттидің алғашқы ғылыми зерттеулері негізінен гистология мен гистопатология салаларындағы мәселелерге бағытталған. Ол жүйке тінінің әртүрлі патогендік факторларға өзгеше жауап беретінін көрсетті, соның нәтижесінде жүйке тінінің гистопатологиясы медицинаны зерттеуде жеке категорияға айналды. Студент кезінде ол сол кездегі медицина саласындағы белгілі бірнеше ғалымдардың жетекшілігімен зерттеулер жүргізді. Ол өзінің заманының ең көрнекті неврологтарымен оқыды: алдымен Францияның Парижі қаласында Пьер Мари және Дюпремен, содан кейін Германияның Мюнхен қаласында Эмиль Крейпелинмен (қазіргі ғылыми психиатрияның "әкесі") және Алоис Альцгеймермен (қазір оның атымен аталатын егде саягөйлардың ең көп таралған деменция түрін ашқан) және Гейдельбергте невропатолог Франц Ниссльмен. Сол кездегі медицинадағы танымал есімдердің ішінде – Сциаманна мен Ниссль де бар. Оқуын аяқтағаннан кейін Милан психиатриялық институтының нейробиологиялық институтының басшысы болып тағайындалды. 1919 жылдан 1924 жылға дейін Милан қаласындағы Момбельо психиатриялық ауруханасының нейробиологиялық институтының директоры қызметін атқарды. 1924 жылы Бариде нейропсихиатриядан дәріс берді, ал 1928 жылы Генуя университетінде профессор Энрико Морселлидің орнын иеленді. Соңында, 1935 жылы Римнің Ла Сапиенца университетіндегі психикалық және неврологиялық аурулар кафедрасын басқарды, онда ол бірнеше психикалық ауруларды емдеу үшін электроконвульсивті терапияны (ЭКТ) жасады, бұл оған әлемдік даңқ әкелді. Уго Серлетти Римнің Ла Сапиенца университетінің психиатрия және неврология профессоры атанды. Римде ол масондыққа қатысып, Италиядағы Шотландиялық обрядтың Жоғарғы Кеңесінде қызмет етті.

Жұмыстар мен жаңалықтар

Адамдарда ЭКТ қолдану идеясы Серлеттиге алғаш рет шошқаларды сойылғанға дейін электрошокпен есінен таныту арқылы келді. Әңгіме бойынша, ол үйге қайтып бара жатқанда бір етханаға кірді. Ол қалаған ет кесімі дүкенде болмады, сондықтан оған дүкеннің артындағы мал сою үйіне барып, өзіне ет кесімін дайындатуды тапсырды. Сол мал сою залында мал сойылғанда, олардың басына электр тогы соғылды. Бұл малдың ұстамаға түсуіне және құлап қалуына себеп болады, содан кейін олардың тамағын кесу оңай болды. Сол кезде адамдар шизофренияның алдын алу үшін ұстамалардың маңызды екенін санады, себебі көптеген адамдар эпилепсия диагнозы қойылғандардың бұл ауруға қарсы тұра алатынына сенді. Серлетти электр тогының адамдарда шизофренияны емдеу үшін пайдалы болуы мүмкін деп ойлады. Сонымен қатар, 1935 жылдан бері шизофрениямен ауыратын адамдарды емдеуде көптеген елдерде метазол, яғни конвульсия тудыратын препарат, және инсулин, яғни гормон, кеңінен қолданылып, үлкен табысқа қол жеткізді. Бұл тәсіл Нобель сыйлығының иегері Джулиус Вагнер Жаурегтің кейбір жүйке және психикалық бұзылуларды емдеу үшін маляриядан туындаған конвульсияларды қолдану туралы зерттеулеріне негізделген, мысалы, жүйке сифилисі салдарынан болған ақылсыздардың жалпы парезі, сондай-ақ Ладислас Дж. Медунаның шизофрения мен эпилепсияның қарама-қарсы екендігі туралы теориясы. Ладислас Дж. Медунаның конвульсиялық фармакологиялық емдеуі ақырында Серлеттидің аз қиын электр әдісімен алмастырылды. Серлетти адамдарда терапиялық мақсаттарда электрошокты пайдалану үшін жануарлармен көптеген эксперименттер арқылы қайталанатын эпилепсиялық ұстамалардың нейропатологиялық салдарларын зерттеді. Генуяда ол иттер мен басқа да жануарларда қайталанатын ұстамаларды тудыру үшін электр тоғын қолданды. Алғашқы тәжірибелерде көптеген жануарлар өліп қалды. Римде оның көмекшісі Лусио Бини басқару панелі бар, адамдарға қауіпсіз қолдануға болатын қарапайым аппаратты жасады. Серлетти алғаш рет ЭКТ-ны адам пациентіне қолданды, оған шизофрения, галлюцинациялар мен шатасу диагнозы қойылған, 1938 жылдың сәуірінде Лусио Бинимен бірлесіп. Электр шоктары сериясы науқасты қалыпты жағдайға келтірді. Бұл тәжірибе электр тогымен соққы берудің белгілі бір аурумен ауыратын науқастардың жағдайын жақсартуға мүмкіндік беретінін көрсетті. Электр тогымен емдеу инсулин мен метазолды тез арада алмастырды. Содан кейін, келесі жылдары, Серлетти және оның әріптестері жүздеген жануарлар мен науқастарда мыңдаған электрошоктармен тәжірибе жүргізді және оның пайдалылығы мен қауіпсіздігін клиникалық тәжірибеде анықтауға мүмкіндік алды, мысалы, жіті шизофрения, маниакалды-депрессивтік ауру, ауыр депрессия эпизодтары және т.б. Оның еңбегі өте әсерлі болды, ал ЭКТ тез арада бүкіл әлемде терапиялық процедура ретінде таралды. Бұл оқиғалар бірінен соң бірі өрбіген стереотипті ұрықпен сипатталатын ұстама сезіміне ұқсаса да. Серлетти пациенттің қандай да бір ыңғайсыздық сезінбеуін қамтамасыз ететін стресспен емдеуді жүзеге асырған алғашқы адам екені белгілі болды. Психиатриялық ауруханадан мал сою орындарына және зоологиялық бақтарға алып барған тәжірибелерінің нәтижесінде Серлетти ЭКТ миға "агроагониндер" деп аталатын (грек тілінен аударғанда, ауыр күрес) тіршілікті нығайтатын заттарды шығарады деген теорияны жасады. Ол өзінің теориясын тәжірибеде қолдана отырып, пациенттерге электрошокталған шошқа миының суспензиясын енгізді. Электр шогы бар шошқа миын емдеуді Италия, Франция және Бразилиядағы бірнеше психиатр қолданғанмен, ол ЭКТ сияқты танымал бола алмады, ол көп ұзамай бүкіл әлемде метазол терапиясын алмастырды, өйткені ол арзан, қорқынышты және ыңғайлы болды. Серлетти мен Бини 1930 жылдары емдеудегі жұмысы үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ұсынылды. Қазіргі кезде ЭКТ басқа емге жауап бермейтін ауыр депрессияны емдеу үшін жиі ұсынылады. Кейде мания мен кататонияны емдеуде де қолданылады.

Мұра

Психиатр және невролог ретінде ұзақ жылдар бойы еңбек еткен Серлетти Альцгеймер ауруындағы қарт тақташалардың патологиясы, нейроглияның құрылымы, қан-миық тосқауылы, сифилис және тағы да басқалар туралы 113 түпнұсқа мақала жариялаған. 1950 жылы ол Париж университетінің Сорбонна колледжінен құрметті диплом алды, оған қоса көптеген марапаттар мен дипломдар ие болды. Медициналық қызметінен бөлек, Серлетти Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде альпийлік әскерлердің көрінуін азайту мақсатында ақ түсті форма кию идеясын ұсынды. Ол сонымен қатар кешіктірілген қозғалтқыштары бар артиллериялық снарядтарды да ойлап тапты. Бұл снарядтар итальян және француз армиялары жаудың орналасқан жерлері арасында миналық далалар құру үшін қолданылды. Серлетти 1963 жылдың 25 шілдесінде Римде қайтыс болды.