Кіріспе
Түс терапиясы деп те аталатын баламалы медицина әдісі – хромотерапия, кейде түс терапиясы, колорология немесе хромотерапия деп аталады, бұл псевдонаука және шарлатандық деп саналатын баламалы медицина. Осы еңбектердің ықпалымен 1860 жылдан бастап Август Плесонсон жаңа тәжірибелер жүргізе бастады, ал 1876 жылы «Күннің көк сәулесінің және аспанның көк түсінің әсері» атты кітабын жариялады, онда көк түс өсімдіктер мен малдың өсуін қалай жақсартатынын және адамдардағы ауруларды емдеуге қалай көмектесетінін сипаттады. Бұл заманауи хромотерапияның тууына әкелді, бұл доктор Сет Панкост және Эдвин Дуайт Бэббит сияқты заманауи ғалымдарға тәжірибелер жүргізуге және 1877 жылы «Көк және қызыл жарық; немесе, Жарық және оның сәулелері дәрі ретінде» және 1878 жылы «Жарық пен түсті қолдану қағидалары» еңбектерін жариялауға ықпал етті. 1890 жылдардың соңында Германияда Георг фон Лангсдорф Бэббиттің идеяларын насихаттады және түс терапиясын психометриямен және спиритизммен біріктірді. Басқа да белгілі жақтастарының ішінде осы тақырыпта көптеген кітаптар жазған және 1968 жылы Түс терапиясы институтын құрған антропософ Тео Гимбель бар.
Chromotherapy, sometimes called color therapy, colorology or cromatherapy, is an alternative medicine that is considered pseudoscience and quackery. Apparently influenced by this work, from 1860 Augustus Pleasonton started to conduct original experiments, and in 1876 published the book The Influence of the Blue Ray of the Sunlight and of the Blue Color of the Sky, detailing how the color blue can improve the growth of crops and livestock and can help heal diseases in humans. This led to the birth of modern chromotherapy, influencing contemporary scientists Dr. Seth Pancoast and Edwin Dwight Babbitt to conduct experiments and publish Blue and Red Light; or, Light and Its Rays as Medicine (1877) and The Principles of Light and Color (1878) respectively. In Germany in the late 1890s, Georg von Langsdorff promoted Babbitt's ideas and mixed color therapy with psychometry and spiritualism. Other notable advocates include Anthroposophist Theo Gimbel who authored many books on the subject and founded the Hygeia Institute for Colour Therapy in 1968.
Диншах П. Гадиали
1933 жылы үнді ғалымы Диншах П. Гадиали түстер терапиясы туралы "Спектрохрометрия энциклопедиясын" жариялады. Гадиали әртүрлі түсті сәулелердің организмдерге әртүрлі емдік әсерін неге және қалай тигізетінін анықтағанын мәлімдеді. Ол түстердің жоғары дірілдегі химиялық қуаттарды көрсететініне сенді, және әрбір организм мен дене жүйесі үшін белгілі бір түс оның қызметін жандандырады, ал екіншісі осы органның немесе жүйенің жұмысын тежейді. Сондай-ақ, ол әртүрлі түстердің әртүрлі органдар мен дене жүйелеріне тигізетін әсерін білген кезде, адам дұрыс түсті қолданып, қызметі бұзылған органның немесе жүйенің әрекетін теңдестіре алады деп ойлады. Америкалық Медициналық Ассоциация Гадиалидің түстер терапиясы туралы талаптарын жоққа шығарды. 1958 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) Гадиалидің Көрінетін Спектрді Зерттеу Институтына қарсы мәңгілік тыйым салуды қолдады. Гадиалидің ұлы Дариус Диншах, фармацевтикалық емес, үй жағдайындағы түстер терапиясын дамытуға арналған Dinshah Health Society коммерциялық емес ұйымы және "Let There Be Light" кітабы арқылы түстер терапиясы туралы ақпарат беруді жалғастыруда.
Түсті чакралар
Аюрведа медицинасының мамандары денеде жеті "чакра" бар деп есептейді, олардың кейбіреулері "рухани орталықтар" екенін айтады және олар омыртқа бойында орналасқан деп саналады. Жаңа дәуір (New Age) көзқарасы бойынша әрбір чакра көрінетін жарық спектрінің бір түсімен, сондай-ақ белгілі бір функциясымен және органмен немесе дене жүйесімен байланысты. Осы көзқарасқа сәйкес, чакралар тепе-теңдігін жоғалтып, физикалық және психикалық ауруларға себеп болуы мүмкін, бірақ тиісті түс қолдану арқылы осындай тепе-теңсіздіктерді түзетуге болады.
Ғылыми түрде қабылдамау
Хромотерапия денсаулық сақтау мамандары мен тарихшылар тарапынан жалған ғылым және шарлатандық деп қарастырылады. Америкалық қатерлі ісік қоғамы жариялаған кітапта: "Қазіргі қолданылатын ғылыми деректер жарық немесе түс терапиясының балама түрлерінің қатерлі ісік немесе басқа ауруларды емдеуде тиімді екенін растамайды", - делінген. Диншах Гадьялидің еңбегі туралы ғылым жазушысы Мартин Гарднер оны "мүмкін, бәрінен де үлкен шарлатан" деп сипаттаған. Гарднердің сөзіне қарағанда, Гадьялидің зертханасында жұмыс істеп тұрған суреттері "ақылдан безген ғалым туралы төмен сападағы фильмнің кадрларынан ажыратылмайды". Тарихшы Дебора Ашер Барнстоун хромотерапияның "жаңа туған нәрестелердің сарқырамасын емдеу сияқты ғылыми тұрғыдан расталған жарықпен емдеуден өзгеше екенін" атап көрсеткен. Оның айтуынша, хромотерапиядан өзгеше, мұндай емдеулерде қолданылатын жарық, ғылыми тұрғыдан дәлелденген немесе дәлелденбеген, әрқашан түсті болуы міндетті емес, сондықтан олардың ерекшеліктері осы контексте маңызды емес. Хромотерапия түстерге психологиялық реакцияларды артық жеңілдету және эмпирикалық қолдаусыз мифтерге немесе сенімдерге негізделген жалпылама мәлімдемелер жасаумен айыпталады. Хромотерапияға қатысты нұсқаулар біркелкі емес және денсаулық сақтау жүйелерінде нақты қолданылуы күмәнді, субъективті бағалаулар сияқты көрінеді. Денсаулық пен әл-ауқатқа он екі түстің пайдалы екені хабарланғанмен, олардың әрқайсысының нақты анықтамасы әлі берілмеген, сондықтан барлық түс терапевттері осы түстер үшін бірдей толқын ұзындығын қолданатынын білуге болмайды.