Кіріспе

Вильгельм Рейхтің псевдоғылыми тұжырымдамасы Оргон (/ɔːr/ɡ/ou/n/ ORgohn) – псевдоғылыми тұжырымдама, ол эзотерикалық энергия немесе гипотетикалық әмбебап өмір күші ретінде әр түрлі сипатталған. Алғашында 1930-шы жылдары Вильгельм Рейх ұсынған, Оргон массасыз, барлық жерде кездесетін зат ретінде қарастырылды, ол жарық эфиріне ұқсас, бірақ инерттік материяға қарағанда тірі энергиямен тығыз байланысты. Ол барлық масштабта ұйымдастырылуы мүмкін деп саналады – ең кішкентай микроскоптық бірліктерден бастап, Оргон теориясында «бион» деп аталатын, организмдер, бұлттар, тіпті галактикалар сияқты макроскоптық құрылымдарға дейін. Рейх денедегі Оргон тапшылығы немесе шектеулері көптеген аурулардың, ең әсіресе қатерлі ісіктердің себебі екенін, ал либидодағы тапшылық немесе шектеулер Фрейд теориясында невроздарға алып келуі мүмкін деп мәлімдеді. Рейх 1939 жылы АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін, 1942 жыл шамасында Оргон институтын құрды және Оргон энергиясын зерттеуді жалғастырды; ол он жылдан астам уақыт бойы осы тақырыпқа қатысты әдебиеттерді жариялап, материалдарды таратты. Рейх Оргон энергиясын зерттеуге және жалпы денсаулықты жақсарту үшін медициналық тұрғыдан қолдануға мүмкіндік беретін арнайы «Оргон энергиясын жинақтаушылар» құрылғыларын жасады. Ұлттық толықтыратын және интеграциялық денсаулық орталығы Оргонды «болжамды энергияның» бір түрі ретінде тіркеді. Рейхтің қайтысынан кейін Оргон тұжырымдамасын зерттеу оның шәкірттерінің бірі, Келли, және кейін Германиядағы ғалымдардың жаңа буынына жүктелді, олар Оргон гипотезасының эмпирикалық негізін табуға құштар болды (алғашқы оң нәтижелер 1989 жылы Стефан Мушеничпен ұсынылды). Медицинада немесе физикалық ғылымда Оргонның пайда болуын растайтын ешқандай эмпирикалық дерек жоқ.

Тарих

Оргон тұжырымы Рейхтің АҚШ-қа көшкеннен кейінгі жұмыстарымен байланысты. Рейхтің ерте жұмыстары Фрейдтің либидо түсінігіне негізделген, бірақ Фрейд келіспеген, алайда Герберт Маркузе және Карл Юнг сияқты басқа да көрнекті теоретиктерге әсер еткен әлеуметтанулық түсініктермен толықтырылған. Фрейд сананың жекеше тұжырымына назар аударған, онда санасыз және табиғаты бойынша өзімшіл бастапқы құштарлықтар (көбінесе жыныстық құштарлық немесе либидо) ата-аналық бейнелердің (суперэго) ішкі көріністерімен (катексистер) басылады немесе сублимацияланады. Рейх үшін либидо – қоғам тікелей басып тастаған өмірді бекітетін күш. Мысалы, танымал талдауларының бірінде Рейх жұмысшылардың саяси митингін бақылап, қатысушылардың шөпке баспау туралы ескертулерді бұзудан сақтануын байқады; Рейх мұны мемлекеттің ата-аналық билікке беймәлім реакцияларды пайдаланып, мінез-құлқына бақылау орнатуы ретінде қарастырды. Ол либидоның мәні және оның саяси көзқарасы туралы келіспеушіліктерге байланысты Психоанализ институтынан қуылды. Гитлер билікке келгеннен кейін ол Германиядан кетуге мәжбүр болды. Рейх либидоға биоэнергетикалық тұрғыдан қарады, мүмкін, оның ұстазы Пол Каммерер мен басқа биолог Отто Генрих Варбургтің ықпалымен. 20 ғасырдың басында, молекулалық биологияның даму кезеңінде, әсіресе даму биологиясы әлі де шешілмеген құпияларды ұсынды, бұл Ханс Дришек сияқты теоретиктер айтқандай, нақты өмірлік энергия идеясын құрметтеуге мүмкіндік берді. Психоаналитик ретінде Рейх мұндай теорияларды Фрейдтің либидосымен байланыстырды, ал материалист ретінде ол мұндай өмірлік күш физикалық тәжірибелерге ұшырауы керек деп сенді. Ол өзінің ең танымал кітабында, «Оргазмның функциясы» еңбегінде былай жазды: «1919-1921 жылдар аралығында мен Дриештің «Органикалық философиясы» және оның «Реттік ілімдерімен» таныстым. Дриештің пікірі мен үшін даусыз болды. Ол өмірлік функциялар саласында бүтін нәрсе бір бөліктен дами алатынын, ал машинаны бұрандадан жасау мүмкін емес екенін дәлелдеді. Он жеті жылдан кейін мен энергия функциясы туралы формула негізінде қайшылықты шеше алдым. Дриештің теориясы менде әрқашан өмірлік күш туралы ойлағанда есімде болды. Оның болжамының иррационалдығы туралы менің сезімім ақырында расталды. Ол руханилар қатарына қосылды». Оргон тұжырымы либидоның психофизиологиясы саласындағы осы жұмыстың нәтижесі болды. Рейх АҚШ-қа көшкеннен кейін биологиялық даму және эволюция туралы болжамдар жасады, содан кейін ғаламның мәні туралы кең ауқымды ойларға көшті. Рейх үшін невроз – «дене бронясы» деп аталатын физикалық көрініс, денеде терең орналасқан кернеулер мен шектеулер, олар байқалатын психикалық әсерлерден ажыратылмайды. Ол «вегетотерапия» деп аталатын терапиялық тәсілді әзірледі, оның мақсаты осы дене бронясын ашып, босату, соның арқасында психикалық денсаулықтың белгісі саналатын инстинктивті рефлекстерге орын беру.

Бағалау

Оргон жыныстық қатынаспен тығыз байланысты болды: Рейх, Фрейдке сәйкес, жыныстық қуатты өмірдің бастапқы энергетикалық күші ретінде қарастырды. Терминнің өзі Рейх пен Фрейд екеуі де психологиялық денсаулықтың негізгі көрінісі деп санаған оргазм сөзімен түбірлес болу үшін таңдалды. Бұл сексуалдыққа ден қою, австриялық психоанализ шеңберінде қалыпты болғанымен, консервативті американдық қоғамды дүрліктірді, тіпті Уильям С. Берроуз және Джек Керуак сияқты контрмәдениет өкілдеріне ұнады. Кейбір жағдайларда Рейхтің тәжірибелік әдістері жеткілікті мұқият болмаған және тәжірибелік қателіктерді жою үшін қажетті шаралар қолданылмаған көрінеді. Рейх басқа ғалымдардан тәжірибелік растау іздеді. Альберт Эйнштейн қатысуға келісті, бірақ Рейхтің зерттеулерінде ғылыми бейтараптық пен тәжірибелік қатаңдық жетіспейді деп ойлады; және нәтиже бөлме ішіндегі температура градиентінен туындады деп түйіндеді. "Осы тәжірибелер арқылы мен мәселені толыққанды шешілген деп санаймын", - деп жазды ол Рейхке 1941 жылдың 7 ақпанында. Рейхтен келген қосымша хаттарға жауап ретінде Эйнштейн бұл мәселеге уақыт бөле алмайтынын және өзінің атын жарнама мақсатында қолданудан бас тартуын сұрады. Оргон және оған байланысты ұғымдар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдық баспасөзде тез айыпталып, жамандалды. Рейх пен оның шәкірттері, әсіресе оргонның "Оргазмның функциясы" атты кітабымен байланысы болғандықтан, "жыныстық және анархиялық секта" ретінде қарастырылды, бұл оны коммунист ретінде тергеуге және түрлі сылтаулармен айыптауға әкелді. Сол кездегі психоанализ қауымы оның ауруларды емдеу тәсілін ең нашар шарлатандық деп санады. 1954 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы Рейхтің оргонға қатысты медициналық талаптар қоюына тыйым салатын сот шешімі шығарды, бұл оған басқа шарттармен қатар, "оргон құрылғыларын" штаттар арасында тасымалдауға тыйым салды. Кейбір психотерапевтер мен психологтар түрлі дене психотерапиясы және соматикалық психология бағыттарында Рейх ұсынған эмоционалды босату әдістерін және мінез талдау идеяларын қолдануды жалғастыруда.

Фильмнің әсері

Дюшан Макавеев 1971 жылғы сатирикалық фильмін "W. R.: Mysteries of the Organism" Рейх және оның оргон аккумуляторларын жасау туралы деректі кадрлармен бастады, осыны басқа бейнелермен және жыныстық және саяси билікті паш етіп көрсететін коллаждағы көркем сюжетпен үйлестірді. Сценаларда сол кезде елде қалған "он немесе он бес оргон жәшігінің" бірі көрсетілген.