Кіріспе

Француз отарлау күштері Солтүстік Бразилияда

Эквиноктиаль Франция (фр. France équinoxiale) – 17 ғасырда Оңтүстік Америкада, экватор сызығы маңында Францияның отарлау әрекеттеріне берілген заманауи атау, «тропикалық» сөзі қазіргі мағынасын толыққанды алғанға дейін. «Эквиноктиаль» латын тілінде «тең түндер» дегенді білдіреді, яғни экваторда күндіз бен түнің ұзақтығы жыл бойына шамамен бірдей болады. Бұл қоныс қазіргі Сан-Луис шығанағы деп аталатын жерде салынды және 3 жылға созылды. Жаңа әлемдегі француз отаршылдық империясы Солтүстік Америкадағы Жаңа Францияны (Nouvelle France) қамтыды, ол Канададан Луизианаға дейін созылды, сондай-ақ қысқа мерзімге (12 жыл) қазіргі Рио-де-Жанейро орналасқан Антарктикалық Франция (France Antarctique, француз тілінде) колониясын да қамтыды. Бұл барлық қоныстар 1493 жылғы Рим папасының Жаңа әлемді Испания мен Португалия арасында бөлу туралы бұйрығына қайшы келді. Бұл бөліс кейін Тордесильяс шартымен нақтырақ айқындалды.

Тарих

Франция Эквиноксиалінің құрылуы 1612 жылы басталды, Франциядағы Бретань аймағындағы Канкаледен француз экспедициясы Дэниел де ла Туш, Сеньор де ла Равардьер және адмирал Франсуа де Разиллидің басшылығымен аттанды. Экспедиция 500 колонисті алып, қазіргі Бразилияның Мараньяо штатының солтүстік жағалауына жетті. Де ла Равардьер бұл аймақты 1604 жылы ашқан, бірақ король Генрих IV-нің қайтысы оның отарлау жоспарын кейінге шегерді. Колонистер тез арада француз патшасы Людовик IX құрметіне Сент-Луи атты елді мекен құрды. Кейін ол португал тілінде Сан-Луис деп аталды және Франция құрған жалғыз Бразилия штатының астанасы болды. 8 қыркүйекте капуцин монахтары алғашқы қасиетті миссаны өткізді, ал әскерлер бекініс салуға кірісті. Антарктикадағы Франциямен салыстырғандағы маңызды айырмашылық – бұл жаңа колонияның негізгі себебі протестант гугеноттарының діни қуғын-сүргінінен қашу емес (Француз дін соғыстарын қараңыз). Бұл колония ұзаққа созылмады. Пернамбуко капитандығында жиналған португал армиясы, Александр де Мура басшылығымен, әскери экспедиция ұйымдастырып, 1615 жылы француз колонистерін жеңіп, жерден қуды. Осылайша, 1567 жылы Антарктикадағы Франция колонияларының басына келген апат қайталанды. Бірнеше жыл өткен соң, 1620 жылы португал және бразилиялық колонистер Сан-Луиске көптеп келіп, экономикасы негізінен қант құмы және құлдыққа негізделген даму жолына түсті. Француз саудагерлері мен колонистер 1626, 1635 (астанасы Кайенн құрылған кезде) және 1643 жылдары Франция Эквиноксиалін солтүстікке қарай, қазіргі Француз Гвианасында орнатуға тағы да тырысты. Compagnie de la France Équinoxiale екі рет құрылды – 1643 және 1645 жылдары, бірақ екеуі де бақытсыздық пен дұрыс басқарудың болмауынан құлдырады. Тек 1674 жылдан кейін, колония француз тәжінің тікелей бақылауына өткенде және тәжірибелі губернатор тағайындалғанда ғана Франция Эквиноксиалы шындыққа айналды. Бүгінгі күні Француз Гвианасы Францияның департаменті болып табылады.