Кіріспе
Австралиялық романшы Ричард Миллер Фланаган (1961 жылы туған) – австралиялық жазушы, сонымен қатар кинорежиссер және сценарист ретінде де жұмыс істеген. Ол «Тың солтүстікке баратын тар жол» романы үшін 2014 жылғы Man Booker сыйлығын жеңіп алды. «Вашингтон Пост» Фланаганды «қазіргі замандағы ең ұлы романдардың бірінің авторы» деп сипаттады. «The Economist» журналы оны «өзінің буынындағы ең көрнекті австралиялық романшы деп көптеген адамдар санайды» деп жазды, ал «New York Review of Books» Фланаганды «ағылшын тіліндегі ең жан-жақты жазушылардың бірі» деп атады.
Richard Miller Flanagan (born 1961) is an Australian writer, who has also worked as a film director and screenwriter. He won the 2014 Man Booker Prize for his novel The Narrow Road to the Deep North. Flanagan was described by the Washington Post as "one of our greatest living novelists". "[C]onsidered by many to be the finest Australian novelist of his generation", according to The Economist, the New York Review of Books described Flanagan as "among the most versatile writers in the English language".
Ерте өмір және білім
Фланаган 1961 жылы Тасманияның Лонгфорд қаласында алты баланың бесіншісі болып дүниеге келді. Ол Ирландиядағы Ұлы ашаршылық кезінде Ван Димен еліне жер аударылған ирландтық қылмыскерлердің ұрпағы. Фланаганның әкесі Бірма өлім теміржолынан аман қалған, ал оның үш бауырының бірі – австралиялық футбол журналисі Мартин Фланаган. Фланаган туғаннан-ақ ауыр есту қабілетінің жоқтығымен туған, ол алты жасында емделді. Ол Тасманияның батыс жағалауындағы Роузбери атты шалғайдағы кеншілер қаласында өсті. Фланаган 16 жасында мектепті бітірмей, Тасмания университетінде оқуға қайта оралды, онда бірінші сынып дипломмен Бакалавр өнері атағын алды. 1983 жылы Фланаган Тасмания университеті студенттік одағының президенті болды. Келесі жылы ол Оксфордтағы Вурчестер колледжінде оқуға Родс стипендиясын жеңіп алды, онда тарих магистрі дәрежесін алды.
Алғашқы еңбектері
Фланаган көркем әдебиетке көшуден бұрын төрт ғылыми-танымдық еңбек жазды, оларды ол "өз шәкірттігі" деп атады. Солардың бірі – «Кодты аты Яго», австралиялық алаяқ Джон Фридрихтің өмірбаяндық кітабы, Фланаган оны алты аптада жазып, алғашқы романына қаржы жинады. Фридрих кітап жазылып жатқанда өзін-өзі өлтірді және кітап оның өлімінен кейін жарық көрді. Саймон Кэтэрсон «The Australian» газетінде жазған мақаласында оны «австралиялық баспагерлік тарихындағы ең сенімсіз, бірақ ең қызықты естеліктердің бірі» деп сипаттады.
Романдар
Фланаганның тұңғыш романы – «Өзен гидінің өлімі» (1994) – өзен гиді Альжаз Косинидің суға батып, өмірін, отбасының және ата-бабаларының тарихын қайта баяндайтын әңгіме. «Таймс» әдеби қосымшасы оны «австралиялық әдебиеттегі ең жарқын дебюттердің бірі» деп сипаттады. «Бір қолдың шапалақтауының дыбысы» (1997) словениялық иммигранттардың тарихын айтады және Австралияда 150 000-нан астам дана сатылып, бестселлер атанды. «Киркус Ревьюс» мәлімдегендей, Фланаганның алғашқы екі романы «Патрик Уайттың өркендеген кезінен бері Австралияның ең жақсы көркем әдебиеттерімен тең деңгейде». «Гулдтың балық кітабы» (2001) сотталған суретші Уильям Бьюлоу Гулдтың өміріне негізделген, ол 1828 жылы жас қарашаң әйелге ғашық болған оқиғаны баяндайды. Роман 2002 жылғы Commonwealth Writers Prize сыйлығын жеңіп алды. Фланаган бұл ерте романдарды «жан тарихы» деп атады. «Белгісіз террорист» (2006) «The New York Times» газетінде «9/11 оқиғасынан кейінгі әлем туралы керемет ой-толғам» деп сипатталды. «Күшті тілек» (2008) екі параллель оқиғаны қамтиды: Англиядағы романшы Чарльз Диккенс және Ван Димен жерінің колониялық губернаторы сэр Джон Франклин мен оның әйелі леди Джейн Франклин қабылдаған абориген жетім Матинна туралы. Бұл роман «Жылдың кітабы» және «Observer» сыйлығының иегері болды, сонымен қатар «Квинсленд премьерінің сыйлығы», «Батыс Австралия премьерінің сыйлығы» және «Тасмания кітап сыйлығын» жеңіп алды. Жапон әскери тұтқынға түскен тасманиялық дәрігер туралы «Тың солтүстікке қарай тар жол» (2013) 2014 жылғы Man Booker сыйлығын жеңіп алды. «Бірінші тұлға» (2017) Джон Фридрихтің өмірбаянын жазу кезіндегі жазушылық мансабының басындағы тәжірибесіне негізделген. «The New Yorker» журналы романды «қайта оралатын естеліктері мен айналма диалогтары, туу және өлімнің терең көріністерімен жұмбақ және әсерлі» деп бағалады, ал «New York Review of Books» оны «шеберлік туындысы» деп атады. Роберт Диксонның (ред.) «Ричард Фланаган: Сыни эсселер» (2018) Фланаганның шығармашылығына қатысты әртүрлі көзқарастарды ұсынады, ал Джойс Кэрол Оутс «New York Review of Books» үшін оның романдарына шолу жазды.
Журналистика
Фланаган әдебиет, қоршаған орта, өнер және саясат туралы австралиялық және халықаралық баспасөзге жазды, соның ішінде Le Monde, The Daily Telegraph (Лондон), Suddeutsche Zeitung, The Monthly, The New York Times және New Yorker. Оның кейбір еңбектері дау тудырды. 2004 жылы бұрынғы премьер Джим Бэконның қайтысынан кейін жарық көрген "Тасманияны сату" атты еңбегі, Бэкон үкіметінің штаттағы корпоративтік мүдделермен байланысын сынады. Премьер Пол Леннон: "Ричард Фланаган мен оның туындылары жаңа Тасманияда құрметтелмейді" деп мәлімдеді. Фланаганның 2007 жылғы "Гуннс. Бақылаудан шыққан" атты эссесі, сол кездегі әлемдегі ең ірі қатты ағаш өңдеуші компаниясы Гуннс туралы жазылған болатын. Бұл эссе алғаш рет The Telegraph (Лондон) газетінде "Жұмақтың құлауы" деген атпен жарияланып, кейін The Monthly журналында жарық көрді. Бұл эсседен шабыттанған Сидней кәсіпкері Джеффри Кузинс, Австралияның қоршаған ортаны қорғау министрі мен оппозицияның қоршаған ортаны қорғау өкілінің сайлау округтерінде тарату үшін эссенің 50 000 данасын қайта басып шығарды. Нәтижесінде Gunns компаниясы зор қарызға батып құлады, оның бас директоры Джон Гей инсайдерлік сауда жасағаны үшін кінәлі деп танылды, ал екі миллиард долларлық целлюлоза зауыты ешқашан салынбады. Фланаганның эссесі 2008 жылғы Джон Кертин журналистика сыйлығына ие болды. Оның ғылыми-публицистикалық шығармалары "And What Do You Do, Mr Gable?" (2011) атты жинақта жарияланды. 2015 жылы Ливан мен Грекиядағы босқындар лагерьлеріне сапар шегіп, Сербиядағы босқындармен кездескеннен кейін, Сирия босқындары дағдарысы туралы "Кету туралы жазбалар" атты кітабын шығарды. Кітапта сондай-ақ босқындармен кездесу үшін Фланаганмен бірге саяхаттаған танымал австралиялық суретші Бен Квиллиттің эскиздері де бар. Оның 2021 жылғы "Уытты. Тасманиялық лосось индустриясының шіруі" атты кітабы, "Атлантикалық лосось индустриясының экологиялық және әлеуметтік бұзушылықтарын" ашып, индустрияға қарсы халықтық наразылықты қозғады деп есептеледі.
Фильм
1998 жылы Фланаган жазып, режиссерлік еткен "Бір қолдың шапалағының дыбысы" фильмі сол жылы Берлин кинофестивалінде "Алтын аю" сыйлығына ие болды. Ол 2008 жылы Баз Лурманмен бірге "Австралия" фильмінің сценарийін жасады. Джастин Курцелдің ("Сноутаун", "Макбет", "Нитрам") режиссерлік еткен және Жейкоб Элордидің ("Эуфория", "Присцилла", "Солтберн") басты рөлде ойнаған "Тың Солтүстікке қарай тар жол" атты ірі телесериал қазір өндірісте.
Жеке өмір
Фланаган – 2014 жылы Австралия Премьер-Министрінің әдеби сыйлығын жеңіп алғаннан кейін 40 000 доллар сыйлық ақшасын сыйлаған Түпкілікті халықтың сауаттылығы қорының елшісі. 2003 жылы суретші Джеффри Дайер салған Ричард Фланаганның суреті Арчибальд сыйлығын жеңіп алды. Фрэнклин өзеніндегі «Фланаганның сыйы» деген шапшымасы оның құрметіне аталған. 2014 жылы ол Уильям Фолкнердің туған қаласы – Миссисипи штатының Оксфорд қаласының құрметті азаматы атанды. Фланаган Тасманияның Хобарт қаласында словениялық Майда (құрметті есімі Смоле) әйелімен және Рози, Джин мен Элиза атты үш қызымен бірге тұрады. Оның өмірі туралы BAFTA сыйлығын жеңіп алған BBC деректі фильмі түсірілді.