Кіріспе

Балықтар тұқымдасы Ictaluridae, кейде ictalurids деп аталады, Солтүстік Америкаға тән, маңызды тағамдық көз және кейде ойын үшін ауланатын сомдар тұқымдасы. Бұл тұқымда шамамен 51 түр бар, олардың кейбіреулері бұқабас, мадтом, канал сом және көк сом деп белгілі.

Таксономия

Ictaluridae туысы берік монофилеттік топ ретінде қолдауға ие. Бұл тұқымға соқыр, жер асты және троглобиттік мысықтардың үш туысы кіреді: Trogloglanis, Шайтан және Prietella, бірақ бұл үш туыстың ешқайсысы жақын туыс емес. Керісінше, Шайтан Pylodictis-ке, Prietella Noturus-қа, ал Trogloglanis мүмкін Ictalurus-қа жақын, бірақ ол қалған Ictaluridae туыстарымен тығыз байланысты болмауы мүмкін. Ameiurus, Шайтан, Pylodictis, Noturus және Prietella-дан құралған кладтың туысы болып табылады. Отбасының ең көне қазба мүшесі – Юта және Вайоминг штаттарының эоцендік «Жасыл өзен» формациясынан табылған Astephus.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Икталуридтер Солтүстік Америкада, Канаданың оңтүстігінен Гватемалаға дейін шыққан. Бұқабас және мадтомдар көбінесе шағын өзендер мен көлдерде кездеседі, бірақ ірі су қоймаларында да таралған. Көксабақ, бұқабас және мадтомдар – "су түбіндегі жемшілер", олардың рационы әртүрлі және қоқыстан тамақтануды да қамтиды.

Сипаттама

Икталуридтердің төрт жұп мұртшасы бар (көбінесе балықтың "мұрты" деп аталады). Олардың терісі қабыршақсыз болады. Дорсальдық және кеуде қанаттарында көбінесе тікенек болады. Дорсальдық қанатта әдетте алты жұмсақ сәуле болады. Асфенол туысынан басқа, барлық түрлердің тістері жоқ. Trogoglanis, Satan және Prietella туыстары төрт түрлі соқыр балықты қамтиды. Олардың қанаттарындағы улы тікенектермен ауыртпалық жарақаттар сыйлай алады. Ең ірі түрлерінің бірі – көк балық (Ictalurus furcatus), оның жекелеген өкілдерінен аса ауыр салмақ табылған. Көк балық пен жалпақ бас балықтың ең ұзын ұзындығы тіркелген. Бұрыш балықтар (bullheads) ересек күйінде көбінесе 0,5 кг-дан (1 фунттан) аспайды, ал мадтомдар (Noturus туысы) әдетте одан да кішкентай болады.

Адамдармен қарым-қатынасы

Солтүстік Америкалық сом балығы американдық оңтүстік фольклорымен тығыз байланысып, қарапайым тағамдық балықтан гөрі артық мәнге ие болды. Лақты балық аулаудың, әсіресе тыныш суларда сом аулаудың бейнесі оңтүстік америкасының мәдени символына айналды. Кей аймақтарда бұқабас сом балығы күшті қарсыласы ретінде бағаланады, себебі оның күресу қабілеті көлемінен асып түседі. Ал басқа жерлерде ол тиімді әрекеттерімен жемді ұрлап алатын зиянды балық деп есептеледі.