Англия азамат соғысы (1642-1646) және Үш Корольдік соғыстары

Кіріспе

Үш патшалық соғысының (1642–1646) бөлігі, Үш патшалық соғысына дейінгі Англиядағы азамат соғысы кезеңдері.

Бірінші Англиялық азамат соғысы 1642 жылдан 1646 жылға дейін Англия мен Уэльсте өтті және 1639 жылдан 1653 жылға дейінгі Үш патшалық соғысының бір бөлігін құрайды. 1639 және 1653 жылдар аралығында Англия мен Уэльстегі ересек ер адамдардың шамамен 15-20% әскери қызметке шақырылған, ал жалпы халықтың 4% шамасындағы адамдар соғысқа байланысты себептерден қайтыс болды. Бұл көрсеткіштер қақтығыстың қоғамға тигізген кең ауқымды әсерін және оның салдарынан туындаған ашу-ызаны көрсетеді. Парламент пен діни практиканың рөліне қатысты даулар 1603 жылы Джеймс VI мен I таққа отырғаннан бастау алды. Бұл шиеленіс оның ұлы Карл I-нің 1629 жылы жеке басқаруды орнатуымен күшейді. Карл I 1640 жылдың сәуір және қараша айларында Парламентті қайта шақырды. Ол шотланд ковенанттарымен болған шайқастағы жеңілісін қалпына келтіру үшін қаржы алуды үміттенеді, бірақ Парламент оған қарағанда үкіметте үлкен үлес талап етті. Соғыстың бастапқы кезеңдерінде екі тараптың көпшілігі монархия институтын қолдады, бірақ кімнің жоғары билігі бар екендігі туралы келіспеді. Корольшілдер Парламент пен Англия шіркеуінің патшаға бағынуы керек деп сақтады, ал олардың көптеген Парламенттік қарсыластары оның билігі дінге қатысты емес деп, конституциялық монархияны қалады. Алайда, тарап таңдау кезінде, жеке тұлғалардың таңдауына діни сенімдері немесе жеке адалдығы зор ықпал етті. Еуропаны шарпыған отызы жылдық соғыстың салдарынан көптеген адамдар бейтарап болуға тырысты немесе соғысқа қатысуға өте тартынды. 1642 жылдың тамызында соғыс басталғанда, екі тарап та оның бір шайқаста шешілетініне сенді, бірақ бұл жағдай емес екені тез анық болды. 1643 жылы корольшілдердің жеңістері Парламент пен шотландтар арасында одақ құруға әкелді. Олар 1644 жылы бірнеше шайқаста жеңіске жетті, ең маңыздысы Марстон Мур шайқасы болды. Бұл жеңістерді тиімді пайдаланбағандары үшін айыпталып, 1645 жылдың ақпан айында Парламент Англиядағы алғашқы орталықтан қаржыландырылатын және кәсіби әскери күш – Жаңа үлгідегі армияны құрды. Оның 1645 жылдың маусым айында Насеби шайқасындағы жеңісі шешуші болды. Соғыс 1646 жылдың маусымында Парламенттік одақтың жеңісімен және Карл I-нің тұтқындалуымен аяқталды. Алайда, оның шарттарға келіспеуі және қарсыластары арасындағы келіспеушіліктер 1648 жылы Екінші Англиялық азамат соғысына, ал 1649 жылдың қаңтарында оның өліміне әкелді.

The First English Civil War took place in England and Wales from 1642 to 1646, and forms part of the 1639 to 1653 Wars of the Three Kingdoms. An estimated 15% to 20% of adult males in England and Wales served in the military at some point between 1639 and 1653, while around 4% of the total population died from war related causes. These figures illustrate the widespread impact of the conflict on society, and the bitterness it engendered as a result. Conflict over the role of Parliament and religious practice dated from the accession of James VI and I in 1603. These tensions culminated in the imposition of Personal Rule in 1629 by his son, Charles I, who recalled Parliament in April and November 1640. He hoped by doing so to obtain funding that would enable him to reverse his defeat by Scots Covenanters in the Bishops' Wars, but in return Parliament demanded a greater share in government than he was willing to concede. In its early stages, the vast majority on both sides supported the institution of monarchy, but disagreed on who held ultimate authority. Royalists generally argued both Parliament and the Church of England were subordinate to the king, while most of their Parliamentarian opponents claimed his supremacy did not extend to religion, and wanted a form of constitutional monarchy. When it came to choosing sides, however, individual choices were heavily influenced by religious belief or personal loyalty. Horrified at the devastation inflicted on Europe by the Thirty Years War, many tried to remain neutral, or took up arms with great reluctance. When fighting began in August 1642, both sides believed it would be settled by a single battle, but it soon became clear this was not the case. Royalist successes in 1643 led to an alliance between Parliament and the Scots, who won a series of battles in 1644, the most significant being the Battle of Marston Moor. Alleged failures to exploit these successes led Parliament in February 1645 to set up the New Model Army, the first centrally funded and professional military force in England, whose success at Naseby in June 1645 proved decisive. The war ended with victory for the Parliamentarian alliance in June 1646 and Charles in custody. However, his refusal to agree concessions, combined with divisions among his opponents, led to the Second English Civil War in 1648, followed by his execution in January 1649.

Шолу

1642–1646 жылдардағы Бірінші ағылшын азаматтық соғысы – 1639–1653 жылдар аралығында Англия мен Уэльсте, сондай-ақ Шотландия және Ирландияның жеке патшалықтарында болған азамат соғыстарының бірі. Бұл соғыстар жиынтығы «Үш патшалықтың соғыстары» деп аталады. Оларға 1639 және 1640 жылдардағы Епископтар соғыстары, 1641–1653 жылдардағы Ирландия Конфедерациясы соғыстары, 1648 жылғы Екінші ағылшын азаматтық соғысы, 1649–1653 жылдардағы Кромвельдің Ирландияны бағындыруы және 1650–1652 жылдардағы ағылшын-шотланд соғысы (бұрынғысы – Үшінші ағылшын азаматтық соғысы) кіреді. Бірінші және Екінші ағылшын азаматтық соғыстары кейде 1642–1648 жылдардағы ағылшын азаматтық соғысы деп біріктіріледі. Англиядағы соғыстың түпкі себебі – 1603 жылы Джеймс VI мен I патша таққа отырған кезде басталган монархия мен Парламент арасындағы саяси және діни билік үшін ұзаққа созылған күрес болды. 1660 жылғы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін бұл мәселелер қайта туындады және, әрине, 1688 жылғы Даңқты революциямен ғана шешілді. Кевин Филлипс сияқты американдық тарихшылар 1642 жылғы принциптер мен 1776 жылғы Американдық революцияға әкелген факторлардың арасында көптеген ортақ белгілерді анықтады.

Корольдік немесе парламенттік

Қарама-қарсы тараптарды корольшіл кавалерлер мен парламенттік дөңгелекбастарға қарапайым бөлу – қазір ескірген деп танылған, бірақ әлі де қазіргі заманғы түсініктерді қалыптастыратын көзқарас. Оларға Оливер Кромвельдің күрделі тарихи беделі, әсіресе Ирландиядағысы, әсер етеді. Оның мүсінін Парламент үйінің сыртына орнату 1856 жылы мақұлданған, бірақ 1895 жылға дейін іске асырылмады, қаржының көп бөлігін премьер-министр лорд Розбери ұсынды. 2004 жылы депутаттардың бір тобы оны еріту туралы ұсыныс жасады, бірақ ол сәтсіз аяқталды, дебаттар жалғасуда. Дегенмен, тарап таңдаудың жеке мотивтері күрделі болды, корольшілдер мен парламентарийлер арасында көптеген ортақ мәселелер болды. Көптеген адамдар бейтарап болуға тырысты немесе өте тартыншақты қатысты, ал кейбіреулері соғыстың әртүрлі кезеңдерінде екі тарапта да күресті. Тарихшы Тим Харрис 1640 жылға қарай көптеген адамдар Чарльздың Парламентсіз билік ету әрекеттерінің шектен шыққанына келіскенін айтады. 1641 жылдың соңында Ұлы Наразылық ұсынылғаннан кейін Эдвард Хайд сияқты орталық саясаткерлер Корольшіл саяси фракцияны құрды, Парламент тепе-теңдікті тым көп өзгертуге тырысып жатыр деп мәлімдеді. Екі тарап та «ежелгі конституцияны» қалпына келтіруді мақсат ететінін айтты. Парламент жақтастары үшін 1603 жылы Джеймс VI мен I енгізген патшалардың құдайлық құқығы және абсолютизм тұжырымдары «дәстүрлі» ағылшын бостандықтары мен құқықтарын бұзған «жаңалықтар» болды. Алайда, бұл «құқықтардың» мәні туралы әртүрлі пікірлер болды. Бұл соғыс барысында Парламент ішінде жікке бөлуге әкелді, өйткені барлығы не қалпына келтіруге тырысып жатқаны туралы келіспеді, тіпті мұндай қадам қажеттілігі де күмәнді болды. Парламенттіктердің көпшілігі 1642 жылы патшаны құлату үшін емес, оның билігін реттеу үшін соғысқа шықты, тек аз ғана бөлігі монархияны толығымен жоюды көздеді. Парламенттегі лидер Джон Пим, Чарльзды отставкаға мәжбүр ету – жалғыз мүмкіндік деп ойлаған аз адамдардың бірі болды, өйткені бұрынғы тәжірибе көрсеткендей, ол өзіне мәжбүр деп есептеген міндеттемелерді орындамайтын еді. Мысалға, 1628 жылғы Құқық туралы петицияны жою және 1639 жылы шотландтармен бейбіт келісімге келгеннен кейін 1640 жылы тағы бір әскери науқанды жоспарлау үшін уақыт табу. Бұл күмәндер оның әйелі Генриетта Мария шетелдік елшілерге Парламентке жасалған кез келген жеңілдіктер уақытша екенін және күшпен қайтарып алынатынын бірнеше рет айтқанда расталды. Чарльздың сенімділігі маңызды болды, өйткені дінге немесе саяси сенімге қарамастан, үш патшалықтың басым көпшілігі «жақсы ұйымдастырылған» монархияның құдайдан келгеніне сенді. Оның қарсыластары Чарльз өзінің заңдарына бағынбаса немесе уәделерін орындамаса, бұл мемлекетке қауіп төндіретінін, оны мәжбүрлеуді немесе үлкен ұлының пайдасына орнынан түсіруді талап ететінін мәлімдеді. Олардың келіспеушілігі «жақсы ұйымдастырылған» деген сөздің мағынасына байланысты болды, әсіресе Парламент рөлі және шіркеуді бақылау тұрғысынан. Екі мәселе де бір-бірімен байланысты болды, өйткені 17 ғасырда «нағыз дін» мен «жақсы үкімет» бір-біріне тәуелді деп есептелді. Жалпы, корольшілдер Англия шіркеуін епископтар басқаратын, патша тағайындаған және оған жауап беретін шіркеуді қолдады, ал парламенттіктердің көпшілігі ол өз қауымдары тағайындаған шіркеу басшыларына жауап береді деп сенді. Тағы бір кең тараған қате түсінік – «дөңгелекбас» сөзі «пуритан» сөзімен алмастырылатын. Шын мәнінде, бұл термин Англия шіркеуін «папизм» әдет-ғұрыптарынан «тазартқысы» келген кез келген адамға қатысты және көптеген көзқарастарды қамтыды. Көпшілігі Парламентке қолдау көрсеткенмен, сэр Уильям Савиль сияқты кейбір танымал пуритандар Чарльзға жеке адалдығынан қолдау көрсетті. Керісінше, көптеген корольшілдер лаудиандыққа қарсы болды және католиктерді жоғары лауазымдарға тағайындауға қарсы болды, ал 1643 жылы ирландтық католик әскерлерін біріктіруге тырысу кейбір полктердің көтерілісіне әкелді. Парламентарийлер Англия шіркеуін реформалауды қалаған Пим сияқты пресвитериандар мен кез келген қалыптасқан шіркеу түрін қабылдамаған және оны жоюды қалаған діни тәуелсіздер арасында бөлінді. Олардың қатарында Кромвель сияқты конгрегационалистер мен баптистер бар, олар әсіресе Жаңа модельдік армияда жақсы танымал болды. Соғыстың соңында діни және саяси мақсаттар арасындағы қайшылықтар Парламент ішінде «Тәуелсіз Корольшілдер» орталық партиясының пайда болуына әкелді. Бұл, әдетте, діни радикалдар, бірақ әлеуметтік консерваторлар, Уильям Финнес, 1-ші виконт Сей және Селе, оның ұлы Натанiel Финнес және Натанiel Рич басшылық етті. Олар Чарльзды әскери жолмен жеңуге сенгендіктерімен корольшілдерден ерекшеленді, ал орталық пресвитериандардан мемлекеттік дінге қарсы күшті қарсылығымен ерекшеленді. 1646 жылы Парламент жеңіске жеткеннен кейін бұл топ Ньюпорт шартына және Чарльзды тақтан қалдырмайтын «тепе-теңдік» саяси шешімге қолдау көрсетті. Олардың мүшелері оның сот процесіне және өлім жазасына қатыспады, бірақ оған қарсы сөз сөйлемеді. Пуритандар Лаудиандық реформаларға қарсы шығу және Англия шіркеуінен епископтарды алып тастауды талап етуде ең көрінетін болғанымен, олардың наразылықтары Джордж Морли және сэр Эдмунд Верней сияқты көптеген корольшілдермен де ортақ болды. Бір себебі епископтардың діни емес рұқсаттарының көптігі қоғамның барлық деңгейіне әсер етті; олар мемлекеттік цензуралықтар болып табысты, уаздар мен жазбаларды тыйым салатын, ал қарапайым адамдар дінсіздік, ересі, зина және басқа «дене күналары», сондай-ақ неке немесе мүліктік даулар үшін шіркеу соттарында сотталды. Лордтар палатасының мүшелері ретінде епископтар тәжге қарсы болған заңнаманы жиі тоқтатып отырды; 1640 жылғы Clergy Act арқылы Парламенттен қуылғандары соғысқа жол ашудағы маңызды қадам болды, өйткені Чарльз өзі қарсы болған заңнаманы қабылдауды тоқтата алмады. Олардың алынуы цензураны уақытша тоқтатып, әсіресе Лондонда памфлеттердің, кітаптардың және уаздардың өркендеуіне әкелді, олардың көпшілігі радикалды діни және саяси идеяларды жақтады. Тіпті 1642 жылға дейін мұндай радикализм консервативті парламентарийлерді, мысалы Дензил Холлесті алаңдатты. Соғыс барысында олар және шотландтық Ковенанттар олардың одақтастары тәуелсіздер мен Жаңа модельдік армиядан корольшілдерге қарағанда қауіптірек деп санады және «Бейбітшілік партиясын» құрды, соғысты бейбіт жолмен аяқтауға тырысты. Корольшілдер мен осы екі топ арасындағы одақ 1648 жылы екінші ағылшын азаматтық соғысына әкелді. Соңғысы, 1642 жылы Англия мен Уэльс жоғары құрылымдалған, әлеуметтік консервативті және бейбіт қоғамның бөлігі болды, ал Еуропадағы отызы жылдық соғыс салдарынан көптеген адамдар кез келген бағамен қақтығыстан қашуға тырысты. Тарап таңдау көбінесе жеке қарым-қатынастарға немесе адалдыққа байланысты болды, ал соғыстың басында қақтығыстың екі тарапын келісімге келтіруге бағытталған қарулы бейтараптық немесе жергілікті бітім туралы көптеген мысалдар болды.

A simple division of the opposing parties into Royalist Cavaliers and Parliamentarian Roundheads is a perspective that is now accepted as outdated, but which still informs modern perceptions. These are also influenced by the complex historical reputation of Oliver Cromwell, particularly in Ireland. The installation of his statue outside the Houses of Parliament was approved in 1856, but not carried out until 1895, with most of the funds supplied by Prime Minister Lord Rosebery. In 2004, a group of MPs unsuccessfully proposed a motion to have it melted down, and the debate continues. However, individual motives for choosing a side were complex, and there were wide areas of alignment between Royalists and Parliamentarians. Many tried to remain neutral, or participated with extreme reluctance, while others fought on both sides at different points. Historian Tim Harris suggests that by 1640, most agreed attempts by Charles to govern without Parliament had gone too far. After the Grand Remonstrance was submitted in late 1641, moderates like Edward Hyde created a Royalist political faction, arguing Parliament was trying to alter the balance too much the other way. Both sides claimed they were seeking to restore the "ancient constitution". For many supporters of Parliament, Stuart concepts of the divine right of kings and absolutism brought in by James VI and I in 1603 were "innovations" that had undermined "traditional" English freedoms and rights. However, there were different views on the nature of these "rights". This caused divisions within Parliament as the war progressed, since not everyone agreed on what they were seeking to restore, or even if it were desirable. Most Parliamentarians went to war in 1642 not to depose the king but regulate his powers, while only a tiny minority sought to abolish the monarchy altogether. John Pym, Parliamentarian leader in the Commons, was one of the few who believed forcing Charles to abdicate might be the only option, since past experience showed he would not keep commitments he considered forced on him. Examples included his annulment of the 1628 Petition of Right, and the recent Bishops Wars, when he agreed peace terms with the Scots in 1639 only to provide time to plan another military campaign in 1640. These doubts were confirmed when he and his wife Henrietta Maria repeatedly told foreign ambassadors any concessions made to Parliament were temporary, and would be retrieved by force. Charles' credibility mattered because regardless of religion or political belief, the vast majority in all three kingdoms believed a 'well ordered' monarchy was divinely mandated. His opponents argued that if Charles would not obey his own laws or keep his promises, this presented a threat to the state which required either forcing him to do so, or deposing him in favour of his eldest son. Where they disagreed was what 'well ordered' meant, particularly in terms of the role of Parliament, and control of the church. Both issues were linked, because in the 17th century 'true religion' and 'good government' were seen as mutually dependent. In general, Royalists supported a Church of England governed by bishops, appointed by, and answerable to, the king, while most Parliamentarians believed he was answerable to the leaders of the church, appointed by their congregations. Another common misperception is that "Roundhead" was interchangeable with "Puritan". In reality, this term applied to anyone who wanted to "purify" the Church of England of "Papist" practices, and covered a wide range of views. Although the majority supported Parliament, some prominent Puritans like Sir William Savile backed Charles out of personal loyalty. Conversely, many Royalists objected to Laudianism, and opposed the appointment of Catholics to senior positions, while attempts to integrate Irish Catholic troops in 1643 caused some regiments to mutiny. Parliamentarians were divided between Presbyterians like Pym who wanted to reform the Church of England, and religious Independents who rejected any form of established church and wanted it abolished. They included Congregationalists like Cromwell and Baptists, who were especially well represented in the New Model Army. Later in the war, conflicting religious and political aims resulted in the emergence within Parliament of a middle party of "Independent Royalists". These were generally religious radicals but social conservatives, led by William Fiennes, 1st Viscount Saye and Sele, his son Nathaniel Fiennes, and Nathaniel Rich. They were distinguished from Royalists in believing Charles had to be defeated militarily, and from moderate Presbyterians by their fervent opposition to state mandated religion. After Parliament's victory in 1646, this group supported the Treaty of Newport, and a "balanced" political solution that would leave Charles on the throne. Its members avoided participation in his trial and execution, although they did not speak against it. While Puritans were the most visible in opposing Laudian reforms and demanding the removal of bishops from the Church of England, their objections were shared by many Royalists, such as George Morley and Sir Edmund Verney. One reason was that bishops held a variety of non religious roles which impacted all levels of society; they acted as state censors, who were able to ban sermons and writings, while ordinary people could be tried by church courts for crimes including blasphemy, heresy, fornication and other 'sins of the flesh', as well as matrimonial or inheritance disputes. As members of the House of Lords, bishops often blocked legislation opposed by the Crown; their ousting from Parliament by the Clergy Act 1640 was a major step on the road to war, since it meant Charles could no longer prevent passage of legislation that he opposed. Their removal temporarily ended censorship, and especially in London led to an explosion in the printing of pamphlets, books and sermons, many advocating radical religious and political ideas. Even before 1642, such radicalism concerned conservative Parliamentarians like Denzil Holles. As the war progressed, both they and their Scottish Covenanter allies came to see the Independents and New Model Army as more dangerous than the Royalists and formed the "Peace Party", seeking a negotiated end to the fighting. An alliance between Royalists and these two groups led to the Second English Civil War in 1648. Lastly, in 1642 England and Wales were part of a highly structured, socially conservative and peaceful society, while the devastation caused by the Thirty Years War in Europe meant many wanted to avoid conflict at any cost. Choice of sides was often driven by personal relationships or loyalties, and in the early stages there were numerous examples of armed neutrality, or local truces, designed to force the two sides to negotiate.

1642 жыл

1641-1642 жылдардың қысында көптеген қалалар өз қорғаныстарын күшейтіп, қару-жарақ сатып алды, бірақ бұл міндетті түрде азаматтық соғысқа байланысты емес. 1641 жылғы ирландиялық көтеріліс туралы кең таралған ақпараттар көптеген адамдарды жоспарланған католик шабуылынан көбірек алаңдатты. Екі тарап та көтерілісті басу үшін әскер жинауды қолдады, бірақ патшалық жақтастардың Парламентке қарсы оларды пайдалануға тырысатыны туралы айтылған қастандықтар олардың бір-біріне сенбеуіне себеп болды. Чарльз 1642 жылдың қаңтарында Бес мүшені ұстауға сәтсіздікке ұшырап Лондоннан кеткен кезде, Англиядағы ең ірі қала, порт және сауда орталығын, Лондон мұнарасындағы ең ірі қару-жарақ қоймасын және жақсы жабдықталған жергілікті жасақ немесе жаттықтырылған отрядтарды Парламентке тапсырды. 1572 жылы құрылған бұл жасақтар округтер бойынша ұйымдастырылып, король тағайындаған лорд-лейтенанттар басқарды және елдегі жалғыз тұрақты әскери күш құрады. 1638 жылдың ақпан айындағы тізімде олардың саны, жабдығы және дайындығы әртүрлі болғаны көрінеді. Ең ірісі Йоркширде 12 000 адамды, одан кейін Лондон 8 000 адамды, кейіннен 20 000-ға дейін құрады. Шропшир немесе Гламорган сияқты "патшалық жақтас" округтерде 500-ден аз адам болды. 1642 жылдың наурызында Парламент жасақтарды бақылауды талап етіп, милиция туралы жарлықты бекітті; Чарльз өзінің Аррей комиссияларымен жауап берді. Адамдардан гөрі жергілікті арсеналдар маңыздырақ болды, Парламент Лондондағы ең үлкен екі және Халл арсеналдарына ие болды. Бұл арсеналдар жергілікті қауымға тиесілі болды, олар екі тараптан да оларды алып тастау әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Патшалық жақтас Чеширде Нантвич, Кнутсфорд және Честер қалалары қарулы бейтараптық жариялады және екі тарапты да қабылдамады. Порттар ішкі және сыртқы су жолдарына қол жеткізу үшін маңызды болды, бұл 19 ғасырда теміржол пайда болғанға дейін ірі көлемдегі тауарларды импорттау және тасымалдаудың негізгі тәсілі болды. Корольдік теңіз флотының көп бөлігі Парламентке адалдығын білдірді, бұл оларға Лондон саудагерлері үшін маңызды сауда жолдарын қорғауға, патшалық жақтастардың импортын тоқтатуға және оқшауланған Парламент гарнизондарын қайта жабдықтауға мүмкіндік берді. Бұл басқа елдердің де қарсыластарына қолдау көрсету арқылы Еуропадағы ең күшті теңіз флотының біріне қарсылық көрсетуден сақтануына себеп болды. Қыркүйек айында Парламентке адал күштер Ньюкаслдан басқа Англиядағы барлық ірі порттарды бақылады, бұл Уэльстегі және Солтүстік-Батыс және Солтүстік-Шығыс Англиядағы патшалық жақтас аймақтардың бір-бірін қолдауына кедергі келтірді. 1642 жылдың ақпан айында Чарльз ақша жинау және қару-жарақ сатып алу үшін әйелі Генриетта Марияны Гаагаға жіберді; қауіпсіз порттың болмауы оның қайта оралуын 1643 жылдың ақпан айына дейін кешіктірді, тіпті ол тұтқындалудан мүжілді. 1642 жылдың 1 маусымында Парламент он тоғыз ұсыныс деп аталатын ұсыныстар тізімін бекітті, бұл оларға министрлерді тағайындауды, әскерді және корольдік үйді басқаруды, соның ішінде оның балаларының білімі мен некесін бақылауға мүмкіндік беретін шаралар еді. Бұл ұсыныстар Чарльзге Ньюмаркетте ұсынылды, ол оларды ашуланып, талқылаусыз қабылдамады. Кейіннен ол көбірек келісімді жауап беруге көндірілді, оның мақсаты негізінен Пим мен оның жақтастары кінәлі екенін жариялап, енді болмайтын әскери қақтығысқа қалыптылардың наразылығын тудыру болды. Хайд жазған бұл жауап "аралас" немесе конституциялық монархияның бастауы ретінде қарастырылды, бірақ Чарльздің өзі оған шынымен сенген-сенбегені күмәнді. Екі тарап та бір шайқаста жеңіске жетіп, тез жеңіске қол жеткізуді күтті; патшалық жақтастар үшін бұл Лондонды басып алуды, Парламент үшін патшаны "жаман кеңесшілерден" құтқаруды білдірді. Шілдеде Халлді басып алмағаннан кейін Чарльз Йорктан Нотингхэмге кетті, ол Мидлендс пен Солтүстік Уэльстегі патшалық жақтас аймақтарға жақын орналасқан. Әсіресе, қақтығыстың алғашқы кезеңдерінде жергілікті әскерлер өз округтерінен тыс жерде қызмет етуге құштарлық танытпады, ал Йоркширде жұмылдырылғандардың көпшілігі онымен бірге жүруден бас тартты. 22 тамызда Чарльз Парламенттік "көтерілісшілерге" соғыс жариялады, бірақ қыркүйек айының басында оның әскерінің саны 2500-ден аз болды, Англияның көп бөлігі бейтараптықты сақтауға үміттенді. Керісінше, Лондон сауда қауымдастығынан қаржы және Тауэрден қару-жарақ Парламентке 3 қыркүйекте Лондоннан Нортгемптонға аттанған Эссекс графы басқарған 20 000 адамнан тұратын әскерді жинауға мүмкіндік берді. Чарльз Шрусбериге көшті, бұл Лондоннан алыс болғанымен, соғыс бойы патшалық жақтастарды жинаудың маңызды орталығы болды. Эссекс бұл туралы білгеннен кейін Вустерге жорық жасады, онда 23 қыркүйекте Повик көпірінде соғыстың алғашқы ірі шайқасы өтті. Патшалық жақтастардың салыстырмалы түрде шағын жеңісі, бұл патшалық жақтас кавалериясының басшысы, шаһзада Руперттың беделін қалыптастырды, оның әскері Парламенттік қарсыластарынан психологиялық басымдық алды. Патшалық жақтас әскерінің саны енді шамамен 15 000-ға жетті, бірақ жаяу әскердің көп бөлігі алтындармен немесе орақтармен қаруланған еді; жақсы жабдықталған Парламент күштері жартылай жаттығудан өткен, тәртіпсіз және олардың логистикасы жеткіліксіз болды. Чарльз Лондонға бет алғанда, Эссекс оның жолын кесуге тырысты, және 23 қазан күні екі әскер Эджхиллде қанды, хаостық және шешімсіз шайқасқа түсті. Эссекс Лондонға қарай шегіне берді; 16 қарашада Лондоның батысындағы Тернхам Гриндегі белгісіз кездесуден кейін қысқы операциялар аяқталды. Патшалық жақтастар Оксфордқа шегінді, ол соғыс аяқталғанға дейін олардың астанасы болды. Басқа жерлерде, сэр Уильям Уоллер Парламент үшін оңтүстік-шығысты қамтамасыз етті; желтоқсан айында лорд Уилмот Марлбороны басып алды, бұл Оксфорд пен Корнуоллдегі Лаунсестонға орналасқан патшалық жақтас күштері арасында байланыс орнатты.

Over the winter of 1641 to 1642, many towns strengthened their defences, and purchased weapons, although not necessarily due to fears of civil war. Lurid details of the Irish Rebellion of 1641 meant many were more concerned by reports of a planned Catholic invasion. Both sides supported raising troops to suppress the rising, but alleged Royalist conspiracies to use them against Parliament meant neither trusted the other with their control. When Charles left London after failing to arrest the Five Members in January 1642, he handed Parliament control of the largest city, port and commercial centre in England, its biggest weapons store in the Tower of London, and best equipped local militia, or trained bands. Founded in 1572, these were organised by county, controlled by lord lieutenants appointed by the king, and constituted the only permanent military force in the country. The muster roll of February 1638 shows wide variations in size, equipment and training; Yorkshire had the largest, with 12,000 men, followed by London with 8,000, later increased to 20,000. 'Royalist' counties like Shropshire or Glamorgan had fewer than 500 men. In March 1642, Parliament approved the Militia Ordinance, claiming control of the trained bands; Charles responded with his own Commissions of Array. More important than the men were the local arsenals, with Parliament holding the two largest in London, and Hull. These belonged to the local community, who often resisted attempts to remove them, by either side. In Royalist Cheshire, the towns of Nantwich, Knutsford and Chester declared a state of armed neutrality, and excluded both parties. Ports were vital for access to internal and external waterways, the primary method of importing and transporting bulk supplies until the advent of railways in the 19th century. Most of the Royal Navy declared for Parliament, allowing them to protect the trade routes vital to the London merchant community, block Royalist imports and resupply isolated Parliamentarian garrisons. It also made other countries wary of antagonising one of the strongest navies in Europe by providing support to their opponents. By September, forces loyal to Parliament held every major port in England apart from Newcastle, which prevented Royalist areas in Wales and South West and North East England from supporting each other. In February 1642, Charles sent his wife, Henrietta Maria, to the Hague to raise money and purchase weapons; lack of a secure port delayed her return until February 1643, and even then, she narrowly escaped capture. On 1 June 1642, Parliament approved a list of proposals known as the Nineteen Propositions, which would give them control over ministerial appointments, the army and management of the Royal household, including the education and marriage of his children. These were presented to Charles at Newmarket, who angrily rejected them without further discussion. He was later persuaded to issue a more conciliatory answer, whose objective was primarily to appeal to moderates by placing blame for what now seemed an inevitable military conflict on Pym and his followers. Drafted by Hyde, this response has been seen as the origin of "mixed" or constitutional monarchy, although whether Charles himself genuinely believed in it is debatable. Both sides expected a single battle and quick victory; for the Royalists, this meant capturing London, for Parliament, 'rescuing' the king from his 'evil counsellors'. After failing to capture Hull in July, Charles left York for Nottingham, chosen for its proximity to Royalist areas in the Midlands and Northern Wales. Particularly in the early stages of the conflict, locally raised troops were reluctant to serve outside their own county, and most of those recruited in Yorkshire refused to accompany him. On 22 August, Charles formally declared war on Parliamentarian 'rebels', but by early September his army still numbered less than 2,500, with much of England hoping to remain neutral. In contrast, financing from the London mercantile community and weapons from the Tower enabled Parliament to recruit and equip an army of 20,000, commanded by the Presbyterian Earl of Essex, who left London on 3 September for Northampton. Charles relocated to Shrewsbury, further away from London but a key Royalist recruitment centre throughout the war. When Essex learned of this, he marched on Worcester, where the first major encounter of the war took place at Powick Bridge on 23 September. A relatively minor Royalist victory, it established the reputation of Prince Rupert, whose cavalry gained a psychological edge over their Parliamentarian opponents. The Royalist army now numbered around 15,000, although much of the infantry were armed with clubs or scythes; while better equipped, the forces of Parliament were half trained, poorly disciplined, and their logistics inadequate. When Charles headed for London, Essex tried to block his route, and on 23 October, the two armies fought a bloody, chaotic, and indecisive battle at Edgehill. Essex continued retreating towards London; after an inconclusive encounter on 16 November at Turnham Green, west of London, operations ended for the winter. The Royalists withdrew to Oxford, which became their capital for the rest of the war. Elsewhere, Sir William Waller secured the south east for Parliament; in December, Lord Wilmot captured Marlborough, opening communications between Oxford, and Royalist forces based at Launceston, in Cornwall.

1643 жыл

1642 жылғы оқиғалар ұзаққа созылған қақтығысқа дайындық қажеттігін көрсетті. Роялистер үшін бұл Оксфордтағы жаңа астанасын нығайту және Англия мен Уэльстегі қолдау көрсеткен аймақтарды байланыстыруды білдірді; Парламент болса, өзі бақылап отырған аймақтарды бекітуге күш салды. Бейбіт келіссөздер жүргізілгенімен, екі тарап та Шотландия мен Ирландиядан қолдау алу үшін келіссөздер жүргізе берді. Чарльз Ирландиядағы соғысты аяқтауға тырысты, бұл оған Корольдік Ирландия армиясының әскерлерін Англияға ауыстыруға мүмкіндік берер еді. Қыста Йоркширде шайқас жалғасты, онда Роялистік Ньюкасл герцогы Голландия Республикасынан қару-жарақ жеткізілімін алу үшін жағалауға түсуге тырысты. Ол бүкіл аймақты ұстауға жеткіліксіз әскерге ие болғандықтан, оның міндетін Лорд Фэрфакс пен оның ұлы Томас басқарған Парламенттік күштер одан әрі қиындатты, олар Халл мен Лидс сияқты маңызды қалаларды бақылауда ұстады. Генриетта Мариямен бірге қару-жарақ конвойы ақыры ақпан айының соңында Бридлингтонда жағалауға түсті; 4 маусымда ол 5000 атты әскермен сүйреліп, шілде айының ортасында Оксфордқа келді. Оңтүстік-батыста Роялистік қолбасшы Ральф Хоптон қаңтарда Брэддок Даунындағы жеңісімен Корнуоллды бақылауға алды. Маусым айында ол Уилтширге басып кірді, 13 шілдеде Раундуэй Даунында Уоллердің «Оңтүстік Ассоциациясының армиясына» ауыр күйреуді сыйлады. Бұл соғыстағы Роялистердің ең толыққанды жеңісі болды, ол Парламент гарнизондарын батыста оқшаулады және Принц Руперт 26 шілдеде Бристольді басып алды. Бұл Роялистерге Ұлыбританиядағы екінші ірі қаланы және Ирландиядан күшейткіштерді түсіруге қолайлы нүктені бақылауға мүмкіндік берді. Тамыз айының соңында Парламенттік жағдай құлауға жақын болды, бірақ Пимнің басшылығы мен нығайтылған бейілімен құтқарылды, бұл маңызды реформаларға әкелді. Екі тарап та өздерінің аймақтарынан тыс жерде соғысып жатқан әскерлерді тиісінше жабдықтау үшін күресті және Парламент бұл мәселені жеңілдету үшін шаралар қабылдады. Парламенттегі орталықшылдарды келіссөздер арқылы бейбітшілікке мәжбүрлеу мүмкіндігін сезіп, қыркүйекте Роялистер жаңа үш бағытты шабуылға келісті. Глостерді алғаннан кейін, Принц Руперт Лондонға қарай жорық жасайтын болады, ал Ньюкасл Шығыс Англия мен Линкольнширге басып кіру арқылы Шығыс Ассоциациясы армиясын байлап қояды. Соңында Хоптон Хэмпшир мен Сассекске жорық жасайды, оңтүстіктен Лондонға қауіп төндіреді және Парламенттің қару-жарақ көзі болған темір қорыту заводтарын жабады. Алайда, Эссекс Принц Рупертті Глостерден шегінуге мәжбүр етті, содан кейін 20 қыркүйекте Ньюбериде Лондонға жорығын тоқтатты. Хоптон Винчестерге жеткенімен, Уоллер одан әрі ілгерілеуіне кедергі жасады; қазан айында Ньюкасл Халлдың екінші қоршауын тастады, ал Винсбидегі жеңісі Парламент үшін Шығыс Англияны қамтамасыз етті. Роялистердің сәтсіздігі соғысты жақын арада аяқтау мүмкіндігін жойды, бұл екі тарапқа да одақтастар іздеуді күшейтті. Қыркүйекте Ирландияның Роялистік Лорд-лейтенанты Ормонд маркизі католик конфедерациясымен бітімге келді. «Тоқтату» Англияға әскер жіберуге мүмкіндік берді, бірақ бұл Чарльзға көптеген ирландтық протестанттардың, әсіресе Мюнстердегі қолдауын жоғалтты. Сонымен қатар, «Антрим схемасы» туралы мәліметтер пайда болды, бұл Чарльз үшін оңтүстік Шотландияны қайта басып алу үшін 20 000 ирландтық әскерді пайдалану жоспары. Бұл өте практикалық болмаса да, Келісімге қатысушы үкімет Роялистермен келіссөздерді тоқтатты. Көп ұзамай олар Шотландияның әскери қолдауын субсидияға алмастыратын Парламентпен Салтанатты Лига мен Келісімге қол қойды. Парламент сондай-ақ Вестминстер Ассамблеясын құруға келісті, оның мақсаты Англия мен Шотландия үшін біртұтас пресвитериан шіркеуін құру болды. Бұл өз кезегінде Англия шіркеуін бөлек ұстауды қалаған парламентарийлермен, сондай-ақ кез келген мемлекеттік дінге қарсы болған діни тәуелсіздермен келіспеушіліктерге әкелді.

The events of 1642 showed the need to plan for a lengthy conflict. For the Royalists, this meant fortifying their new capital in Oxford, and connecting areas of support in England and Wales; Parliament focused on consolidating control of the areas they already held. Although peace talks were held, both parties continued to negotiate for Scottish and Irish support. Charles sought to end the war in Ireland, which would enable him to transfer troops from the Royal Irish Army to England. Fighting continued during the winter in Yorkshire, where the Royalist Duke of Newcastle tried to secure a landing place for an arms shipment from the Dutch Republic. With insufficient troops to hold the entire area, his task was further complicated by Parliamentarian forces under Lord Fairfax and his son Thomas, which retained key towns like Hull and Leeds. Along with Henrietta Maria, the weapons convoy finally managed to land at Bridlington in late February; on 4 June she left York escorted by 5,000 cavalry, arriving in Oxford in mid July. In the south west, Royalist commander Sir Ralph Hopton secured Cornwall with victory at Braddock Down in January. In June, he advanced into Wiltshire, inflicting a serious defeat on Waller's 'Army of the Southern Association' at Roundway Down on 13 July. Arguably the most comprehensive Royalist victory of the war, it isolated Parliament's garrisons in the west and Prince Rupert stormed Bristol on 26 July. This gave the Royalists control of the second largest city in Britain and landing point for reinforcements from Ireland. By late August, the Parliamentarian cause was close to collapse but was saved by Pym's leadership and determination, which resulted in important reforms. Both sides struggled to properly supply troops fighting outside their home regions and Parliament agreed steps to mitigate the problem. Seeing an opportunity to force Parliamentary moderates into a negotiated peace, in September the Royalists agreed a new three part offensive. After taking Gloucester, Prince Rupert would advance on London, while Newcastle would tie down the Eastern Association army by advancing into East Anglia and Lincolnshire. Finally, Hopton would march into Hampshire and Sussex, threatening London from the south, and closing the iron foundries that were Parliament's main source of armaments. However, Essex forced Prince Rupert to retreat from Gloucester, then checked his advance on London at Newbury on 20 September. Although Hopton reached Winchester, Waller prevented him making further progress; in October, Newcastle abandoned the second siege of Hull, while victory at Winceby secured eastern England for Parliament. Royalist failure ended any chance of concluding the war in the near future, leading both sides to step up the search for allies. In September, the Marquess of Ormond, Royalist Lord Lieutenant of Ireland, agreed a truce with the Catholic Confederation. The "Cessation" meant troops could be sent to England, but it cost Charles the support of many Irish Protestants, especially in Munster. At the same time, details emerged of the "Antrim scheme", an alleged plan to use 20,000 Irish troops to recapture southern Scotland for Charles. Although highly impractical, the Covenanter government now broke off negotiations with the Royalists. Shortly thereafter, they signed the Solemn League and Covenant with Parliament, which provided Scottish military support in return for subsidies. Parliament also agreed to create the Westminster Assembly, whose purpose was to set up a single, Presbyterian church for England and Scotland. This in turn caused divisions with those Parliamentarians who preferred a separate Church of England, as well as religious Independents who opposed any state religion.

1644 жыл

Салтанатты лига Англия, Шотландия және Ирландияның үш соғыс аймағындағы стратегияны үйлестіру үшін Екі Корольдіктің комитетін құрды, бірақ 1643 жылдың желтоқсанында Пимнің қайтысы Парламентті ең маңызды көшбасшысынан айырды. Левен басшылығымен шотландтарға Ньюкаслді басып алу, Лондонға көмір жеткізуді қамтамасыз ету және роялистердің соғыс жабдықтарын импорттаудың негізгі нүктесін жабу тапсырылды. Ол ақпан айының басында қаланы қоршады, бірақ аз жетістікке жетті, оны Дурхамдағы базасынан Ньюкасл графы бақылады. 29 наурызда Уоллер Оңтүстік Англиядағы шабуылды Хоптонды Черитонда жеңіп тоқтатты, содан кейін Оксфордқа қауіп төндіретін Эссекске қосылды. Екі аптадан кейін Манчестер графы Сельбиде роялистерді жеңіп, Ньюкаслды Дурхамды және Йорк гарнизонын тастауға мәжбүр етті. Қала шотландтар, сэр Томас Фэрфакс және Манчестердің Шығыс қауымдастығының әскерімен қоршауға алынды. Мамыр айында Принц Руперт Шрусбериден шығып, солтүстікке қарай жүріп, Ливерпуль мен Болтонды басып алды. Оксфордта тұтқындалудан қашу үшін Чарльздың әскері Вустерге шегінді; Эссекс Уоллерге сол жерде қалуға бұйырды, ал ол Лайм-Регистің қоршауын жеңілдету үшін батысқа кетті. 29 маусымда Уоллер Чарльзбен Кропреди көпірінде шайқасты. Жоғалтулар аз болғанмен, оның әскері көңілсіздікке түсіп, ыдырады, бұл Чарльзге Эссексті Батыс елге қууға мүмкіндік берді. Сол күні Принц Руперт Йорктан 30 шақырым қашықтықтағы Кнаресбороға келді, және өзін басым күшпен бетпе-бет кездестірді. Соғыстың ең ірі шайқасы 2 шілдеде Марстон Мурда өтті, бұл роялистердің шешулі жеңілісі болды, олар солтүстікті жоғалтты. 16 шілдеде Йорк берілді, ал Ньюкасл графы эмиграцияға кетті. Эссекс роялистерді Лайм-Регистен кетуге мәжбүр етті, содан кейін Лондонға оралу бұйрығын елемей Корнуоллға қарай бет бұрды. Қыркүйекте оның әскері Лоствитиелде қоршауға түсті; 5,000 жаяу әскері капитуляциялауға мәжбүр болды, бірақ Эссекс пен атты әскер қашып үлкерді. 27 қазандағы Екінші Ньюбери шайқасында роялистер Доннингтон қамалының қоршауын көтерді, және Чарльз Оксфордқа қайта кірді. Әскери тұрғыдан алғанда, 1644 жылдың соңында роялистер Марстон Мурдағы апаттан қалпына келді; одан да маңыздырақ, соғысты қаржыландыру мүмкіндігі болды. Парламент Лондон мен басқа сауда орталықтары арқылы импорт пен экспортқа салық салуға құқылы болғанмен, роялистер тек өздері бақылайтын аймақтардан ғана жабдықтарды алды. Бұл жергілікті өзін-өзі қорғау бірлестіктерінің – клубшылардың құрылуына әкелді; олар екі тараптың да тәркілеуіне қарсы болды, бірақ Корнуолл мен Гертфордшир сияқты роялистік аймақтарда үлкен мәселе болды. 1643 жылы Джон Пим мен Джон Хэмпденнің қайтысы Парламенттегі біріктіруші күшті жойып, бөліністерді күшейтті. Шотландтардың қолдауымен «Бейбітшілік партиясы» Levellers сияқты саяси радикалдардан қорқып, дереу келіссөздер арқылы бейбіт келісімге қол жеткізуді қалады. «Соғыс партиясы» Чарльзға сенімсіздікпен қарады және әскери жеңісті ғана өз мақсаттарына жетудің жолы деп есептеді. Көптегендері мемлекеттік шіркеуге қарсы болған тәуелсіздер еді, және Шотландияның Англия мен Шотландияның біріккен пресвитериан шіркеуіне деген талаптарына қарсы шықты; Оливер Кромвель мұндай нәтижеге келісудің орнына күреседі деп мәлімдеді. Марстон Мурды тиімді пайдаланбауы, Лотсвитиелде Эссекстің капитуляциясы және Ньюбериде Манчестердің соғысуға дайын болмауы кейбір жоғары лауазымды қолбасшылардың жеңіске берілмегенін көрсетті. Манчестер мен Эссекске қарсы айыптаулар Кромвельге ғана емес, сонымен қатар Уоллер сияқты кейбір пресвитериандарға да белгілі болды. Желтоқсан айында сэр Генри Вэйн Парламентте отырған әскери шенеуніктердің бір лауазымнан бас тартуын талап ететін «Өзін-өзі мойындамау туралы» жарлық енгізді. Манчестер мен Эссекс өздерінің лауазымдарынан бас тарта алмағандықтан автоматты түрде қызметтен алынды, бірақ «Парламент мақұлдаса» қайта тағайындалуы мүмкін еді. Бұл Жаңа үлгідегі армияның құрылуына әкелді, орталықтандырылған, кәсіби күш, қажет болған жерде әрекет ете алуға қабілетті. Оның көптеген сарбаздары Кромвельмен бірге Шығыс қауымдастығында қызмет еткен немесе оның көзқарастарын бөліскен, ал қарсыластары Жаңа үлгіні бастапқыда күдікпен қарады. Бұл күдікті сейілту үшін олар орташа көзқарасты Фэрфакс пен Филип Скиппонды тиісінше бас қолбасшы және жаяу әскердің басшысы етіп тағайындады, сондай-ақ кейбір аймақтық күштерді сақтап қалды. Бұл Солтүстік және Батыс қауымдастықтарын, сондай-ақ Чешир және Оңтүстік Уэльсте қызмет ететін күштерді қамтыды, олардың барлығы Парламенттегі пресвитериандық фракцияның қолдаушылары болды. Кромвель Парламент депутаты болып қала берді, бірақ оған үш айлық «уақытша» комиссиямен атты әскерге қолбасшылық ету тапсырылды, ол үнемі жаңаланды.

The Solemn League created a Committee of Both Kingdoms to co ordinate strategy in all three war zones, England, Scotland and Ireland, although Pym's death in December 1643 deprived Parliament of their most important leader. The Scots under Leven were ordered to take Newcastle, securing coal supplies for London, and closing the major import point for Royalist war supplies. He besieged the town in early February, but made little progress, observed by the Earl of Newcastle from his base in Durham. On 29 March, Waller ended the offensive in Southern England by defeating Hopton at Cheriton, then joined Essex to threaten Oxford. Two weeks later, the Earl of Manchester defeated a Royalist force at Selby, forcing Newcastle to leave Durham and garrison York. The city was besieged by the Scots, Sir Thomas Fairfax, and Manchester's Army of the Eastern Association. In May, Prince Rupert left Shrewsbury, and marched north, capturing Liverpool and Bolton en route. To avoid being shut up in Oxford, a field army nominally commanded by Charles retreated to Worcester; Essex ordered Waller to remain there, while he went west to relieve the siege of Lyme Regis. On 29 June, Waller clashed with Charles at Cropredy Bridge; although losses were minimal, his men were demoralised, and the army disintegrated, allowing Charles to pursue Essex into the West Country. On the same day, Prince Rupert arrived at Knaresborough, 30 kilometres from York, to find himself facing a superior force. In the largest battle of the war on 2 July, the two armies met at Marston Moor, a decisive Royalist defeat that lost them the North. York surrendered on 16 July, and the Earl of Newcastle went into exile. Essex forced the Royalists to abandon Lyme Regis, then continued into Cornwall, ignoring orders to return to London. In September, his army was trapped at Lostwithiel; 5,000 infantry were forced to surrender, although Essex and the cavalry escaped. At Second Newbury on 27 October, the Royalists lifted the siege of Donnington Castle, and Charles re entered Oxford. In military terms, by the end of 1644 the Royalists had recovered from the disaster at Marston Moor; of greater concern was their ability to finance the war. Unlike Parliament, which could levy taxes on imports and exports through London and other commercial centres, the Royalists simply took supplies from the areas they controlled. This led to the creation of Clubmen, or local self defence associations; they opposed confiscations by either party, but were a bigger issue in Royalist areas like Cornwall and Hertfordshire. The deaths of John Pym and John Hampden in 1643 removed a unifying force within Parliament, and deepened divisions. Supported by the Scots, the 'Peace Party' were concerned by political radicals like the Levellers, and wanted an immediate, negotiated settlement. The 'War Party' fundamentally mistrusted Charles, and saw military victory as the only way to secure their objectives. Many were religious Independents who opposed any state church, and strongly objected to Scottish demands for a unified, Presbyterian church of England and Scotland; Oliver Cromwell claimed he would fight, rather than accept such an outcome. Failure to exploit Marston Moor, Essex' capitulation at Lostwithiel, and Manchester's alleged unwillingness to fight at Newbury led to claims some senior commanders were not committed to victory. Accusations against Manchester and Essex in particular were not confined to Cromwell, but shared by some Presbyterians, including Waller. In December, Sir Henry Vane introduced the Self denying Ordinance, requiring any military officers who also sat in Parliament to resign one office or the other. Manchester and Essex were automatically removed, since they could not resign their titles, although they could be re appointed, 'if Parliament approved.' It also led to the creation of the New Model Army, a centralised, professional force, able and willing to operate wherever needed. Many of its recruits had served with Cromwell in the Eastern Association, or shared his views, and opponents viewed the New Model with suspicion from the outset. To offset this, they appointed the moderates Fairfax and Philip Skippon as Commander in Chief and head of the infantry respectively, as well as retaining some regional forces. These included the Northern and Western Associations, plus those serving in Cheshire and South Wales, all commanded by supporters of the Presbyterian faction in Parliament. Although he remained an MP, Cromwell was given command of the cavalry, under a 'temporary' three month commission, constantly renewed.

1645 жыл

Қаңтар айында екі жақтың өкілдері Уксбриджде бейбіт келісімдерді талқылау үшін кездесті, бірақ ақпан айында келіссөздер келісімге келмей аяқталды. Келісімге не келуі нәтижесінде соғыс жақтастары күшейді, себебі Карлдың ерікті түрде ешқандай жеңілдіктерге бармауы анық болды, ал оның қарсыластары арасындағы дау-дамайлар роялистерді күресті жалғастыруға ынталандырды. 1645 жылдың басында роялистер Батыс өңірінің, Уэльстің және Англия шекарасындағы округтердің көп бөлігін бақылап тұрды, бірақ ақпан айында Шрусберидегі маңызды жабдықтау базасын жоғалтты. Лорд Горингтің Батыс армиясы Портсмут пен Фарнемге тағы шабуыл жасады; ол кері шегінуге мәжбүр болғанымен, Парламенттің бұл аймақ қауіпсіз емес екенін көрсетті, ал Монтроустың Шотландиядағы жорығы соғыста жаңа майдан ашты. 31 мамырда Принц Руперт Лестерді басып алды; жауап ретінде Фэрфакс және Жаңа армия Оксфордты қоршаудан босатып, 14 маусымда Насебиде шешуші жеңіске жетті. Бұл жеңіліс роялистердің ең күшті әскерін, артиллериясын, жабдықтарын және Карлдың жеке мүліктерін жоғалтуына әкелді. Оның ішінде оның жеке хаттары да болды, онда Ирландия католик лигасынан, Пападан және Франциядан қолдау алуға жасаған әрекеттері егжей-тегжейлі сипатталған. Парламент бұл хаттарды «Патшаның кабинеті ашылды» атты кітапшада жариялап, оның беделіне ауыр соққы берді. Насебиден кейін роялистердің стратегиясы Батыс Англия мен Уэльстегі позицияларын сақтап қалу болды, ал олардың атты әскері Шотландиядағы Монтроумен қосылу үшін солтүстікке бет бұрды. Карл сондай-ақ Ирландия католик лигасының 10 000 сарбаздық әскерін жинап, Бристольге қондырып, Лорд Горингпен бірігіп Жаңа армияны талқандайды деп үміттенеді. Алайда, бұл үміттер бекер болды, және оның жалғыз салдары роялистер басшылығы арасындағы жікке бөлінуді күшейтті, олардың көпшілігі Англияда католик ирланд әскерлерін пайдалануды өздерінің парламенттік қарсыластары сияқты қорқынышпен қарады. Корольдік жеңілістің кең ауқымды салдарынан алаңдап, Генриетта Марияның ықпалымен француз бас министрі кардинал Мазарин француз араласуын барынша шектеу арқылы Карлдың билігін қайта орнатудың жолдарын іздеді. Оның өкілі Жан де Монтереуль мен Лорд Лотиан, Кромвель мен тәуелсіздерге күдікпен қараған жоғары дәрежелі келісімшіл арасында келіссөздер өтті, бірақ бұл талқылаулар нәтижесіз аяқталды. Принц Руперт Бристоль мен Батысты қорғауға жіберілді, ал Карл Раглан қамалына, содан кейін Шотландия шекарасына бет бұрды. Ол Йоркширдегі Донкастерге дейін солтүстікке жетті, бірақ парламенттік күштердің басымдығына байланысты Оксфордқа қайта шегінуге мәжбүр болды. Шілдеде Фэрфакс Таунтонды қоршаудан босатты; бірнеше күннен кейін Лэнгпортта Лорд Горингтің Батыс армиясын, роялистердің соңғы маңызды әскерін талқандады. Тамыз айының соңында Карл Херефордты қоршаудан босату үшін Оксфордтан кетіп қалды; ол жақындаған кезде Левенге Шотландияға оралуға бұйырылды. Патша Честерге келді, онда Принц Руперттің 10 қыркүйекте Бристольді тапсырғанын естіді. Бұл жаңалыққа қатты ренжіді, Карл өзінің жүрегін ауыртып, жүрегін ауыртып, немере інісін қызметтен босатып жіберді. Полковник Рейнсбороу басқаратын Жаңа армияның бір бөлігі Беркли қамалын басып алды, ал Кромвельдің әскері Базинг Хаус пен Винчестердегі роялистердің бекіністерін жаулап алды. Артынан қорғанысын қамтамасыз еткен Фэрфакс батыстағы қалған позицияларын талқандай бастады; қазірдің өзінде Гэмпшир мен Дорсеттегі клубтық ополчениелер роялистер армиясынан гөрі үлкен мәселе болып тұрды. 24 қыркүйекте оның қалған атты әскері Роутон-Хитте шашырап кеткен кезде, Карл Шотландияға жетуден бас тартып, Ньюаркқа қайтып келді. 13 қазанда ол Монтроздың бір ай бұрын Филипхоудағы жеңілісін естіді, бұл соғысты Шотландияға жеткізу жоспарларын тоқтатты. Оңтүстік Уэльстегі Кармартен мен Чепстоудың түсуі Ирландиядағы роялистердің қолдаушыларымен байланысты үзіп тастады (картаны қараңыз) және Карл Оксфордқа оралды, онда ол қысты Жаңа армияның қоршауында өткізді.

In January, representatives of both sides met at Uxbridge to discuss peace terms, but talks ended without agreement in February. Failure strengthened the pro war parties, since it was clear Charles would never make concessions voluntarily, while divisions among their opponents encouraged the Royalists to continue fighting. In early 1645, the Royalists still controlled most of the West Country, Wales, and counties along the English border, despite losing their key supply base at Shrewsbury in February. Lord Goring's Western Army made another attempt on Portsmouth and Farnham; although he was forced to retreat, it showed Parliament could not assume this area was secure, while Montrose's Highland Campaign opened another front in the war. On 31 May, Prince Rupert stormed Leicester; in response, Fairfax and the New Model Army abandoned their blockade of Oxford, and on 14 June, won a decisive victory at Naseby. Defeat cost the Royalists their most formidable field army, along with their artillery train, stores, and Charles' personal baggage. This included his private correspondence, detailing efforts to gain support from the Irish Catholic Confederation, the Papacy and France. Published by Parliament in a pamphlet entitled The King's Cabinet Opened, it seriously damaged his reputation. After Naseby, Royalist strategy was to preserve their positions in Western England and Wales, while their cavalry went north to link up with Montrose in Scotland. Charles also hoped the Irish Catholic Confederation would supply him with an army of 10,000, that would land in Bristol and combine with Lord Goring to smash the New Model. Such hopes were illusory, and the only result was to deepen divisions among the Royalist leadership, many of whom viewed the proposed use of Catholic Irish troops in England with as much horror as their Parliamentarian opponents. Concerned by the wider implications of Royalist defeat and urged on by Henrietta Maria, French chief minister Cardinal Mazarin looked for ways to restore Charles with minimal French intervention. Talks were held between his representative, Jean de Montereul, and Lord Lothian, a senior Covenanter who was deeply suspicious of Cromwell and the Independents, but these discussions ultimately went nowhere. Prince Rupert was sent to supervise the defence of Bristol and the West, while Charles made his way to Raglan Castle, then headed for the Scottish border. He reached as far north as Doncaster in Yorkshire, before retreating to Oxford in the face of superior Parliamentarian forces. In July, Fairfax lifted the siege of Taunton; a few days later at Langport, he destroyed Lord Goring's Western Army, the last significant Royalist field force. At the end of August, Charles left Oxford to relieve Hereford, which was besieged by the Covenanter army; as he approached, Leven was ordered to return to Scotland, following Montrose's victory at Kilsyth. The king moved onto Chester, where he learned Prince Rupert had surrendered Bristol on 10 September. Shocked by the loss, Charles dismissed his nephew. While one detachment from the New Model under Colonel Rainsborough secured Berkeley Castle, another under Cromwell captured Royalist strongholds at Basing House and Winchester. Having secured his rear, Fairfax began reducing remaining positions in the west; by now, Clubmen militia in Hampshire and Dorset were as big an issue as the Royalist army. When his remaining cavalry were scattered at Rowton Heath on 24 September, Charles abandoned attempts to reach Scotland and returned to Newark. On 13 October, he learned of Montrose's defeat at Philiphaugh a month earlier, ending plans for taking the war into Scotland. The loss of Carmarthen and Chepstow in South Wales cut connections with Royalist supporters in Ireland (see Map) and Charles made his way back to Oxford, where he spent the winter besieged by the New Model.

1646 жыл

1645 жылдың желтоқсанында Херефордтың құлауынан кейін роялистер тек Девон, Корнуолл, Солтүстік Уэльс және Эксетер, Оксфорд, Ньюарк және Скарборо замдарындағы оқшауланған гарнизондарды ғана бақылады. Честер ақпанда капитуляциялады, содан кейін Солтүстік Ассоциация армиясы Ньюаркты қоршауға алған Ковенанттарға қосылды. Хоптон Лорд Горингтің орнына Батыс армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды және Эксетерді азат етуге тырысты. 16 ақпанда Торрингтонда «Жаңа үлгі» армиясынан жеңіліске ұшырап, 12 наурызда Трурода капитуляциялады. Соғыстың соңғы ірі шайқасы 21 наурызда Стоу-он-Волдта өтті, онда 3000 роялист парламенттік күштер тарапынан шашыратылды. Соғыстың аяқталуына жақын келгенде Парламент 1 мамырға дейін «келісімге келген» роялистерге артықшылықты шарттар беретін жарлық шығарды. Мүліктері тәркіленгендер мүліктерінің құны мен көрсеткен қолдауына пропорционал айып төлеп, оны қайта ала алатын болды; көптегендер осы мүмкіндікті пайдаланды. Сәуірде Эксетер мен Барнстаплді басып алғаннан кейін «Жаңа үлгі» армиясы Оксфордқа беттеді; 27 сәуірде Чарльз екі серігімен бірге қаладан жасырын түрде қашып кетті. Парламент оның қашқанын 29 сәуірде білді, бірақ бір аптадан астам уақыт бойы оның қайда екенін білмеді. 6 мамырда Ньюарктағы шотланд командирі Дэвид Леслиден Чарльзтың тұтқынға алынғаны туралы хат келді. Ньюарк сол күні капитуляциялады, ал шотландтар патшаны алып, Ньюкаслға қарай жол тартты. Бұл Парламент тарапынан күшті наразылықтарға әкелді, олар шотландтардың Англияны дереу тастап кетуіне бұйрық беретін резолюцияны бекітті. Ұзақ келіссөздерден кейін Оксфорд 24 маусымда капитуляциялады; гарнизон үйіне қайтуға рұқсат алды, ал Принц Руперт пен оның інісі Принц Морис Англиядан кетуге міндеттелді. Уоллингфорд замбы 27 шілдеде капитуляциялады, содан кейін қалған роялистік бекіністер де капитуляциялады, бірақ Уэльстегі Харлех замбы 1647 жылдың 13 наурызына дейін қарсылық көрсетті.

Салдары

1642 жылы көптеген парламент мүшелері әскери жеңіліс Чарльзды шарттарға келісуге мәжбүр етеді деп ойлады, бірақ бұл оның мінезін түсінбеушілікке әкелді. 1645 жылдың тамызында принц Руперт соғысты жеңу мүмкін емес екенін айтқанда, Чарльз: «Бұл әскери жағдайды дұрыс бағалау болса да, Құдай бүлікшілер мен сатқындарды қарыштатпайды» деп жауап берді. Оның осы терең сенімі кез келген маңызды жеңілдіктерге келісуден бас тартуына себеп болды, бұл оның одақтастарын да, қарсыластарын да наразы қылды. Чарльз монархия институтына кең қолдау бар екенін дұрыс түсінді, сондықтан оның жағдайы өте берік болды, бірақ ол соғысқа дейін де, оның барысында да өзінің үнемі тартыншақтығының салдарына көңіл бөлмеді. Ол 1639 жылы шотландтармен бітім жасап, 1640 жылы оларға қарсы әскер жинады, ал 1642 жылдың наурызына дейінгі әрекеттері Парламентті оның уәделерін орындамайтынына және олар берген ақша оларға қарсы қолданылатынына сендірді. 1646 жылы роялистер жеңілгеннен кейін, ол Ирландия Конфедерациясымен, ағылшын тәуелсіздерімен, Ковенанттармен, ағылшын пресвитериандарымен, Франциямен және Папамен жеке-жеке келіссөздер жүргізді. Нәтижесінде Чарльз ешқашан өз еркімен қолайлы саяси келісімге келмейді деп сенген күшті топ пайда болды, ал Жаңа үлгідегі армияны бақылау арқылы олар оны жүзеге асыруға мүмкіндік алды. Көбінесе «Тәуелсіздер» деп топтастырылған, бірақ шындығында жағдай әлдеқайда күрделі болды: сэр Томас Фэрфакс 1639 жылы Чарльз үшін күрескен және оның өлім жазасына қатысудан бас тартқан пресвитериан болды, тіпті Кромвель де бастапқыда оған үлкен құрметпен қарады. Уильям Файнс, 1-ші виконт Сэй және Селе, және оның ұлдары Натаниел мен Джон діни сенімдерінен туындаған тәуелсіздерді қолдады, бірақ Чарльз тағында қалуын қалады. Чарльз кешіктіруді жалғастырды, бұл барлық тараптардың, әсіресе Жаңа үлгідегі көптеген мүшелердің наразылығын тудырды, олардың көпшілігі бір жылдан астам уақыттан бері жалақы алмаған және үйге қайтуды қалады. 1647 жылдың наурызына қарай осы қарыздар шамамен 2,5 миллион фунт стерлингке жетті, бұл сол кездегі өте үлкен сома еді, сондықтан Парламенттегі орташа мүшелер Дензил Холлс басшылығымен армияны Ирландияға жіберіп, қауіпті жоюға шешім қабылдады. Маңыздысы, тек келіскендер ғана ақысын алады, ал полк өкілдері немесе Агитаторлар барлығы үшін толық төлемді алдын ала талап еткенде, Парламент Жаңа үлгіні таратып жіберді, ол таратылудан бас тартты. Кромвель мен Фэрфакс армияның кейбір бөлімдерінің Путни дебаттарында көрсеткен радикализміне алаңдағанмен, олар Парламентке қарсы жалақы мәселесі бойынша оларды қолдады. Бұл шиеленістер 1648 жылы Екінші ағылшын азаматтық соғысының басталуына себеп болды.

In 1642, many Parliamentarians assumed military defeat would force Charles to agree to terms, which proved a fundamental misunderstanding of his character. When Prince Rupert told him in August 1645 that the war could no longer be won, Charles responded that while this may have been an accurate assessment of the military situation, 'God will not suffer rebels and traitors to prosper'. This deeply held conviction meant he refused to agree to any substantial concessions, frustrating both allies and opponents. Although Charles correctly assumed widespread support for the institution of monarchy made his position extremely strong, he failed to appreciate the impact of his constant prevarications, both before and during the war. He made peace with the Scots in 1639, then raised an army against them in 1640, while his actions prior to March 1642 convinced Parliament he would not keep his promises, and that any money they supplied to him would be employed against them. At various points in the period following Royalist defeat in 1646, he was negotiating separately with the Irish Confederation, the English Independents, the Covenanters, English Presbyterians, France, and the Papacy. The result was the creation of a powerful faction who believed Charles would never voluntarily agree to a suitable political settlement, and whose control of the New Model Army gave them the ability to impose one. Often grouped together as 'Independents', the reality was far more fluid; Sir Thomas Fairfax was a Presbyterian, who fought for Charles in 1639, and refused to participate in his execution, while even Cromwell initially viewed him with great respect. William Fiennes, 1st Viscount Saye and Sele, and his sons Nathaniel and John, are examples of those supported the Independents out of religious conviction, but wanted Charles to retain his throne. Charles continued to stall, to the increasing frustration of all parties, especially members of the New Model, many of whom had not been paid for over a year and wanted to go home. By March 1647, these arrears amounted to some £2.5 million, an enormous sum for the period, and moderates in Parliament led by Denzil Holles decided to remove the threat by sending the army to Ireland. Importantly, only those who agreed to go would receive their arrears, and when regimental representatives, or Agitators, demanded full payment for all in advance, Parliament disbanded the New Model, which refused to be dissolved. Although both Cromwell and Fairfax were disturbed by the radicalism displayed by parts of the army in the Putney Debates, they supported them against Parliament over the issue of pay. These tensions contributed to the outbreak of the Second English Civil War in 1648.