Леон Мархлевский: Польшалық химик және ғылымға қосқан үлесі

Кіріспе

Леон Павель Теодор Марчлевский (1869–1946) – поляк химигі, Польша химия қоғамының тұңғыш директоры және құрметті мүшесі. Ол хлорофилл химиясы саласындағы негізін қалаушылардың бірі және клиникалық химияның алға басушысы болды.

Өмір және мансап

Ол 1869 жылы Польшаның Конгресс ауданындағы Волоцлавек қаласында саудагер Йозеф Марчлевский мен гувернантка болған Эмилияның (құрметті аты Рекерсфельдт) отбасында дүниеге келді. Оның ағасы – коммунистік белсенді Джулиан Марчлевский. 1888 жылы Цюрихке барып, Цюрих политехникалық институтында (ETH Zurich) химияны оқыды. 1890 жылы профессор Георг Лунгенің ассистенты болды. Екі жылдан кейін докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін Манчестер қаласының жанындағы Керселге барып, Эдвард Шунктің ассистенты болып жұмыс істеді. Осы кезеңде Марсели Ненцкимен бірлесіп, жануарлар мен өсімдіктер әлемінің бояуларының химиялық байланысын зерттеді. 1896-1897 жылдары Краковтағы Білім академиясынан (поляк тілінде Akademia Umiejętności, AU) органикалық химия саласындағы зерттеулері үшін ғылыми стипендия алды. Сонымен қатар, Манчестер университетінің Ғылым және технология институтында органикалық химиядан дәріс берді. 1900 жылы Польшаға оралып, «Хлорофилл химиясы» тақырыбындағы диссертациясы мен «Таутомерия теориясының қазіргі жай-күйі» атты лекциясы негізінде ғылыми кеңесші (habilitation) атағын алды. 1900-1906 жылдары Одо Буйвид басқаратын Краковтағы азық-түлік талдау бас басқармасында аға инспектор болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Ягеллон университетінің профессоры болды және 1926-1927 және 1927-1928 оқу жылдарында университет ректоры қызметін атқарды. 1906 жылдан 1939 жылға дейін Дәрілік химия институтын басқарды. 1917-1919 жылдары Пулавидегі Ұлттық ауыл шаруашылығы экономикасы ғылыми институтын құрды. Ол Польша химия қоғамының және Польшадағы YMCA ұйымының алғашқы директоры болды. Оның ғылыми еңбектері негізінен органикалық, бейорганикалық және аналитикалық химия, сондай-ақ биохимия салаларына қатысты. Оның ғылыми жетістіктерінің ішінде хлорофилл және қан пигменті – гемоглобинге қатысты зерттеулер бар, олар өсімдіктер мен жануарлардың химиялық құрылымдарының ұқсастығын көрсетіп, олардың ортақ тегін меңзеді. Ол 1913 және 1914 жылдары физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына үміткер болды. Суретте 1927 жылы Парижде өткен химия жөніндегі халықаралық конференцияға қатысу үшін қолданған дипломатиялық паспорты көрсетілген. Марчлевский сонымен қатар Польша шаруа қозғалысының белсенді саяси қайраткері болды. 1945 жылдың желтоқсанында Польша халық партиясынан Ұлттық кеңеске мүше болып сайланды. Бірнеше күннен кейін қайтыс болып, Раковицки зиратында жерленді.

He was born in 1869 in Włocławek, Congress Poland to father Józef Marchlewski, a merchant, and mother Emilia (née Rückersfeldt), a governess. His older brother was the communist activist Julian Marchlewski. In 1888, he went to Zürich and studied chemistry at the ETH Zurich. In 1890, he became an assistant to Professor Georg Lunge. After two years, he earned his doctoral degree. He subsequently went to Kersel near Manchester where he became an assistant of Edward Schunck. In this period he collaborated with Marceli Nencki and conducted research on the chemical affinity of dyes of the animal and plant world. Between 1896 and 1897, he was on a scientific scholarship granted for his research in the field of organic chemistry from the Kraków based Academy of Learning (Polish: Akademia Umiejętności, AU). He also taught organic chemistry at the Institute of Science and Technology of the University of Manchester. In 1900, he returned to Poland and obtained his habilitation on the basis of his thesis Die Chemie des Chlorophylls and lecture titled Dzisiejszy stan teoryi tautomeryi. In the years 1900–1906, he worked as a senior inspector at the General Department of Food Research in Kraków headed by Odo Bujwid. He also became a professor at the Jagiellonian University and served as the university's rector between 1926–1927 and 1927–1928. From 1906 to 1939 he was Head of the Institute of Medicinal Chemistry. In 1917–1919, he established the National Scientific Institute of Agricultural Economy in Puławy. He was the first director of the Polish Chemical Society and served as the first director of YMCA in Poland. His scientific work mostly focused on the areas of organic, inorganic and analytic chemistry as well as biochemistry. His scientific achievements include research on chlorophyll and the blood pigment hemoglobin, which demonstrated the similarity of chemical structures in plants and animals, indicating a common origin. He was nominated for the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1913 and 1914. The illustration on the right is of his diplomatic passport he used in 1927 to attend an international conference on chemistry in Paris. Marchlewski was also a long time political activist in the Polish peasant movement. In December 1945, he became a member of the National Council, representing the Polish People's Party. He died several days later and was buried at the Rakowicki Cemetery.