Кіріспе

Бад-Арольсен (бұрынғысы Арольсен, 1997 жылға дейін, Bad – неміс тіліндегі «шипажай» сөзінің атауы) – Германияның солтүстік Гессен аймағындағы шағын қала, Вальдек-Франкенберг ауданында орналасқан. 1655 жылдан 1918 жылға дейін Вальдек-Пирмонт княздарының резиденциясы болса, 1918 жылдан 1929 жылға дейін Вальдек еркін мемлекетінің астанасы қызметін атқарды. Халықаралық іздестіру қызметінің бас кеңсесі Бад-Арольсенде орналасқан.

Орналасқан жері

Бад-Арольсен Кассель қаласынан шамамен 45 км батысқа қарай орналасқан. Неміс-голландиялық демалыс жолы, Оранж жолы деп аталатын бұл бағыт қаладан өтеді және Оранж үйімен байланысты қалалар мен аймақтарды байланыстырады.

Көршілес қауымдастықтар

Бад-Арольсеннің көршілері: солтүстікте Димельштадт қаласы, Волкмарсен қаласы (екеуі де Вальдек-Франкенберг округіне жатады); оңтүстік-шығыста Вольфхаген қаласы (Кассель округі); оңтүстікте Вальдек қаласы, оңтүстік-батыста Твистетал қауымдастығы; батыста Димельзее қауымдастығы (соңғы үшеуі Вальдек-Франкенберг округінде) және Марсберг қаласы (Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Хохсауэрланд округі).

Тарих

Арольсенді атаған ең алғашқы құжаттар 1131 жылға дейін сақталып қалған, сол жылы "Арольдсен" деген атпен августиндік қатындар монастыры құрылған. 1526 жылы монастырь діни статуссыз қалдырылып, 1655 жылы Вальдек графтарының (кейіннен князьдердің) резиденциясына айналдырылды, олар оны салтанатты резиденцияға түрлендірді. 1710 жылы ол бұзылып, Вальдек және Пирмонт князі Фридрих Антон Ульрих (1676-1728) 1713-1728 жылдары жаңа барокко стиліндегі құрылыс салғызды. 1918 жылдан 1929 жылға дейін Арольсен Вальдек еркін мемлекетінің Пирмонт (1922 жылдан кейін: Вальдек еркін мемлекеті) астанасы болды, ол кейін Пруссия құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943-1945 жылдары нацистер Бухенвальд концлагерінің бөлімшесін ұстады, онда барлығы 185 тұтқын болды, олардың 35% Германия басып алған Польшадан, 30% Германия басып алған Ресейден және 15% Германиядан келгендер еді. Соғыстан кейін ол Америка әскерлері басып алған Германия аймағында орналасты және Батыс Германияның бір бөлігіне айналды. 2003 жылы қалада 43-ші Hessentag мемлекеттік фестивалі өтті.

Қалалық үкімет

Қала Бад-Арольсен қаласының әкімі басқаратын қалалық сот органымен басқарылады. Қазіргі әкім – Юрген ван дер Хорст (Тәуелсіз), ол алғаш рет 2007 жылы сайланды. Оның ағымдағы алты жылдық мерзімі 2025 жылы аяқталуға тиіс.

Елтаңба

Бад-Арольсеннің азаматтық елтаңбасын геральдикалық тұрғыдан былай сипаттауға болады: күміс түсті фонға тоғыз жапырақты жасыл дуаба, алдында төрт алтын бөрік, оның ішінде кішкентай қалқан, онда алтын түсті "А" әрпі қара түспен белгіленген, үстінде жартылай сегіз қырлы қара жұлдыз бейнеленген. Дуаба айналасындағы ормандарды және Бад-Арольсеннің климаттық курорт ретінде танымал болған таза ауаны білдіреді. Кішкентай қалқан қаланың (түпнұсқа) әрпін және Вальдек округінің сегіз қырлы жұлдызын көрсетеді. 1938 жылы нацистік Германияда ресми түрде тыйым салынған масондыққа байланысты деген себеппен бұл елтаңба қолданудан шығарылды. Дау тудырған элемент – "Құдайдың көзі" – күн сәулелері шығатын үшбұрыш, оны Бад-Крозингеннің азаматтық елтаңбасында да көруге болады. Бад-Арольсеннің ескі елтаңбасында осы кішкентай қалқан да болған, бірақ 1938 жылы "Құдайдың көзі" дуабамен ауыстырылды.

Қала

Қаланың барокко стиліндегі жоспарлауы, салтанатты үйдің жанында ерекше көзге түседі. Көшелер желісі сол заманға тән, шахмат тәрізді үлгіні көрсетеді. Алдымен салтанатты үйдің шығысы мен батысына бір-біріне айнадай орналасқан жоспар жасалған, бірақ жоспарлар толық орындалмады; үйдің батыс жағындағы құрылыс аяқталғаннан кейін, шығыс бөлігіне қаражат жетпеді. Оның орнына, айнадай орналасу ағаштар мен бұталармен жасалған ландшафт арқылы бейнеленген. Дамудың кейбір ғимараттары заңмен қорғалады. 1999 жылдан бері "жобалау кодексі" – Gestaltungssatzung күшіне еніп, ұжымдық қорғау арқылы қала көрінісінің қазіргі бейнесін сақтауды қамтамасыз етеді. "Ұлы даңғыл" – Гроссе Алле қалалық ландшафттың керемет бөлігі. Бұл шығыстан батысқа қарай шамамен бір шақырымға созылған кең даңғыл, екі жағында алты қатарға орналасқан 880-ге жуық неміс еменімен көмкерілген. Көктем, жаз және күз айларында, әсіресе, көптеген адамдар осы көлеңкелі саябақ сияқты атмосфераны тамашалау үшін серуендеуге келеді. Даңғыл 1676 жылы "Residenzschloss" және "Lustschloss" арасындағы кареталар үшін мәртебелі байланыс жолы ретінде салынған, соңғысы 1725 жылы бұзылыпты.

Ғимараттар

Барокко стиліндегі Арольсен сарайы, бастапқыда Вальдек-Пирмонт княздарына тиесілі болған, оның әсерлі құрылысы 1713 және 1728 жылдар аралығында сәулетші Юлиус Людвиг Ротвейль салған. Италиялық суретші Карло Людовичи Кастеллидің төбелік суреттері және Андреа Галласинидің тамаша штукатурлық жұмыстары ерекше маңызға ие. Ландау су өнері – 1555 жылдан бері Ландау қаласында сақталған тарихи су құрылысы.

Экономика және инфрақұрылым

Қаланың экономикалық жағынан ерекше маңызға ие болған жайттарының бірі – гарнизон ретіндегі рөлі еді. 1994 жылы Бельгия армиясы гарнизонын таратып, қаланы тастап кетті. 2004 жылдың 17 желтоқсанында Бундесвер Мэнгернхаузендегі әскери лагерін жапты.

Көлік

Бад-Арольсен Кассельден Корбахқа дейінгі теміржол бағытында орналасқан. Жергілікті қоғамдық көліктің қызметін Солтүстік Гессен көлік бірлестігінің (Nordhessischer Verkehrsverbund; NVV) автобустары да жүзеге асырады. Бұл қалаға BRS (Busverkehr Ruhr Sieg) автобус компаниясы да қызмет көрсетеді.

Мемлекеттік мекемелер

1946 жылдан бері Бад-Арольсен қаласы Халықаралық іздеу қызметінің бас кеңсесі болып табылады. Бұл ұйым Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс немесе саяси көтеріліс салдарынан отбасылары мен достарынан хабарсыз кеткен азаматтарды табуға арналған. 2012 жылдың желтоқсанына дейін аталмыш мекемені Халықаралық Қызыл Крест комитеті басқарды және Германия Федеративтік Республикасы қаржыландырды; қазір оны Германия Федеративтік Республикасы басқарады. ITS – нацистердің еврейлерді және басқаларын жоюға жасаған қастандықтарына қатысты миллиондаған құжаттар сақталатын орын. Ол нацистік құжаттарға қатысты кең ауқымды мұрағаттарды қамтиды. 2006 жылдың сәуірінде Германияның әділет министрі Бригитт Зиприс Германияның АҚШ-пен ынтымақтастыққа түсетінін және Холокосттан аман қалғандар мен тарихшыларға 47 миллион беттік құжаттарға қол жеткізуге рұқсат беретінін жариялады. Бірақ бұл үшін он бір елдің келісімімен бірауыздан шешім қабылдау қажет болды. Қазіргі таңда 12 миллионнан астам құжат цифрлық форматта сканерленіп, әлемнің ғылыми-зерттеу институттарымен бөлісілді. Франция, Италия және Грекия қолжетімділік протоколына енгізілген өзгерістерді бекіткеннен кейін мұрағат толық ашылды. Ұйым құрылғаннан бері жасырын сақталған ақпарат 2007 жылдың қарашасында жұртшылыққа жарияланды.

Белгілі тұлғалар

Отто фон Бисмарк, 1871 жылдан 1890 жылға дейін Германия империясының бұрынғы канцлері, Бад-Арольсен қаласының "құрметті азаматы".