Кіріспе
Брюссельдің оңтүстік-шығыс шетіндегі орман, Бельгия. Сония орман немесе Сония сүрегі (Zoniënwoud, , fɔ.ʁɛ d(ə) swaɲ) – Бельгияның Брюссель қаласының оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан орман. Ол Боис де ла Камбре / Тер Камеренбоспен байланысты, бұл қалалық қоғамдық саябақ қала орталығына дейін қалаға еніп жатыр. Орман Фламандтың Sint Genesius Rode, Hoeilaart, Overijse және Tervuren муниципалитеттерінде, Брюссель астанасы аймағының Уккле, Ватермаэль Бойтсфор, Аудергем және Волуве Сент-Пьер муниципалитеттерінде, сондай-ақ Валонияның Ла Хульпе және Ватерлоо қалаларында жатыр. Осылайша, ол Бельгияның үш аймағында орналасқан. Оны Фландрия (56%), Брюссель (38%) және Валония (6%) күтіп ұстайды. Орманның бір бөлігі жеке меншікте, ал қалғаны Корольдік трастқа тиесілі "Капуциненбос" ("Капуцинендер орманы") болып табылады. 2017 жылдан бастап Сония орманның бөліктері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, "Карпаттар мен Еуропаның басқа аймақтарындағы ежелгі бук ормандары" атты көпұлттық тізімнің бельгиялық бөлігі ретінде, олардың табиғатының бұзылмағандығы және соңғы мұз дәуірінен бері Еуропа ормандарындағы экологиялық процестерге куәлік етуіне байланысты.
The Sonian Forest or Sonian Wood (Zoniënwoud, , fɔ.ʁɛ d(ə) swaɲ) is a forest at the south eastern edge of Brussels, Belgium. It is connected to the Bois de la Cambre/Ter Kamerenbos, an urban public park which enters the city up to from the city centre. The forest lies in the Flemish municipalities of Sint Genesius Rode, Hoeilaart, Overijse, and Tervuren, in the Brussels Capital Region municipalities of Uccle, Watermael Boitsfort, Auderghem, and Woluwe Saint Pierre, and in the Walloon towns of La Hulpe and Waterloo. Thus, it stretches out over the three Belgian Regions. It is maintained by Flanders (56%), Brussels (38%), and Wallonia (6%). There are some contiguous tracts of privately held forest and the Kapucijnenbos, the "Capuchin Wood", which belongs to the Royal Trust. As of 2017, parts of the Sonian Forest have been inscribed as a UNESCO World Heritage Site, the only Belgian component to the multinational inscription 'Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe', because of their undisturbed nature and testimony to the ecological processes governing forests in Europe since the Last Glacial Period.
Тарих
Орман – ежелгі Сильва Карбонария немесе Көмірлік Орманның шашыраған қалдықтарының бір бөлігі. Бастапқыда ол Арден орманының, римдіктердің Ардуэнна Сильвасының бөлігі болған. Сония орманы (Soniaca Silva) туралы ең алғашқы жазбалар ерте орта ғасырларға дейін барады. Кейіннен, Брюссельдің оңтүстігіндегі орманды Сенна/Зенна өзені кесіп өтіп, Генуяға дейін созылып, Сенна және Дайл/Диджл арасындағы жоталардың көп бөлігін қамтыды. 9 ғасырлық Әйет Фолланның өмірбаянында «Сент-Гертруда аббаттығының жанында орналасқан, Сонезия деп аталатын орман» деп сөз етілген. Орта ғасырларда орман Брабанттың оңтүстік бөлігінен Брюссель қабырғаларына дейін жеткен және Байронның «Чайльд Гарольд» поэмасында Арденн атымен айтылған. 16 ғасырда оның көлемі әлі де жеті лиганы құрады, тіпті Француз революциясы кезінде де ол өте кең болды. 19 ғасырдың басында орманның ауданы шамамен 500 гектарды құрады, бірақ орманды кесу салдарынан қазіргі көлеміне дейін азайды. 19 ғасырғы осы азаюға соққы болған нәрсе – Наполеонның Англияға шабуыл үшін Болонь флотилиясын салу мақсатымен 22 000 еменді кесуге бұйрық беруі болды. Нидерланд корольі Вильгельм I орманды кесуді жалғастырды, және 1820 жылдан 1830 жылға дейін орман ауданы қысқарды. 1815 жылы Ватерлоо маңындағы орманның маңызды бөлігі Веллингтон герцогына берілді, ол голланд аристократиясында Ватерлоо князі де болды және Бельгиядағы мүліктерінен қазіргі шамамен 140 000 долларға тең сома алды. Осы орманның бөлігі тек екінші герцог тұсында ғана шаруашылықтарға айналдырылды. Брюссельдің шетіндегі Бои де ла Камбре/Тер Камеренбос орманынан 1861 жылы құрылды. 1911 жылы орман әлі де Тервуренге, Грендаальға және Мон-Сен-Жан мен Ватерлооға жақын Аргентейльге дейін созылған. Бұрын орман Нивельден шалқары орналасқан Әйет Фоллан монастығына ие болған. Орман ұзақ жылдар бойы ақсүйектер үшін эксклюзивті аң ауру алаңы болды, бірақ бүгінде ол жалпы жұртшылыққа ашық.
Экология
Сония орманы негізінен еуропалық буктар мен емендерден тұрады. Кейбір ағаштар 200 жылдан астам, олар Австрия кезеңінен қалған. Орманның флорасы мен фаунасы біршама азайған. Адамның әсерінен (орманның сыртқы жиектерінің барлық жағынан енуі, сондай-ақ орманның тереңіне дейін кесіп өтетін көне жолдар мен тас жолдар) және экожүйенің нашарлауынан әртүрлі өсімдіктер мен жануарлар жойылып кетті. Орман 46 түрлі сүтқоректі жануарларға мекен болды. Олардың жеті түрі толығымен жойылды: қоңыр аю (шамамен 1000 жылы), қасқыр (шамамен 1810 жылы), жалпаққұйрық тышқан (шамамен 1842 жылы), қызыл бұғы, барс және қоян. Орманнан еліктер де жойылды. Доңыздың 1957 жылдан бері жойылғаны есептелген, бірақ 2007 жылы орманды аралап жүрген жаңа жекелеген особьдер табылды. Фламанд Табиғат және Орман агенттігінің (ANB) мәліметінше, бұл табиғи таралудың нәтижесі болуы екіталай, көбінесе тұтқыннан босатылған немесе қашқан екі-төрт жануар болған болу керек. Орманның көптеген түрлерінің жартастарға бай болуы оны Natura 2000 қорғалатын аймағы ретінде тануға себеп болды. Бұған бес қауіпті түр кіреді: мысық құлақты жартас, Джеффри жартасы, барбастель жартасы, көлдік жартас және Бекштейн жартасы. Орманнан табылған басқа жануарлар түрлері, соның ішінде қара тоқыл және үлкен гребенетікті тритон да қауіпті түрлер саналады және Еуропалық мекендер директивасымен қорғалады. Жобаның мақсаты – қара елік пен жабайы шошқа сияқты табиғи фаунаның санын арттыру. Орманның қазіргі уақытта ірі жолдармен бөлінген бөліктерін қайта қосу үшін әртүрлі жануарлар өтетін жолдар салынды немесе салынуда. Брюссель айналымының (R0) үстінен жануарлар өтетін «Экодук» құрылысы 2016 жылы басталды және 2018 жылдың маусым айында пайдалануға берілді.
Көрікті жерлер
Грендейл аббаттығының ескі шаруашылық ғимаратында мұражай ашылды. Босмузей Ян ван Руусбрук немесе Орман мұражайы ("Musée de la Forêt") флора, фауна, орман тарихы және орман шаруашылығы туралы экспонаттар ұсынады. Тройс-Фонтен қамалының қалдықтары. Бұл уақытта қауіпті болған бұл жерде, Брабант герцогі III Иоанн 1323 жылы бекінілген панала салдырды, ол су қоршауымен және қамал мен шіркеумен қоршалған. 15 ғасырдың басында, жаңа ғимарат салынғаннан кейін, кішкентай қамал герцогтардың аң ауру жерлерін бақылауға жауапты күзетшінің резиденциясына айналды. Браконьерлер осы жерде тұтқынға алынып, кішкентай гарнизон да орналасты. 1584 жылы өрт қамалдың бұрынғысын жойды, ол қайтадан салынды. Қазіргі ғимарат осы кезеңде салынған. Қамал және басқа ғимараттар 19 ғасырдың басында қиратылды. Орман сақшыларына арналған ескерткіш. Бұл ескерткіш – он бір тік таспен қоршалған дольменнен тұрады және 1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған он бір орман сақшысының құрметіне орнатылды. Тервурен арборетумы, оны тірі ескерткіш деп санауға болады, өйткені ол 19 ғасырда Бельгия климатына бейімделу үшін әртүрлі елдерден әкелінген көптеген ағаш түрлерінен тұрады. 2016 жылы Брюссельде болған теракт құрбандарына арналған, Мельбек метро станциясы мен Брюссель әуежайында орналасқан "22/03" мемориалы, Древе-де-л'Инфанте/Инфант-Дрефте орналасқан. Олардың естелігі үшін 32 қайың ағашы отырғызылды (әрбір құрбанға біреуден). Мемориалды ландшафт дизайнері Бас Сметс жобалады. Сметс бұл ескерткішті "тыныштық пен ой-толғаныс орны" деп сипаттайды. Қайыңдар дөңгелек құрылыммен байланысқан және орманның қалған бөлігінен кішкентай дөңгелек каналмен бөлінген.
Монастырлар мен ойлау дәстүрлері
Орманда өмір сүрген және дұға тілеген ойшыл монахтар мен қарындастардың арасында ең белгілісі Руисбруктық Иоанн болды, ол Вовертте Грендаалға жақын монастырь құрды. Сол кезде орман ішінде Пенебектегі цистерциандық қарындастар үйі де болды (Брабант герцогы Генрих I-нің Гисль қарындасына сыйға берген жерде 1201 жылы құрылған); Форесттегі бенедиктин қарындастар монастыры (1107 жылы Гилберт де Гант құрған) және Валь Дюшендегі доминикандық қарындастардың монастыры (1262 жылы герцогиня Алейде құрған).
Өнер
Сония орманы тарихи тұрғыдан Габсбург императорлық отбасының сүйікті аң аулау алаңы болған, сондықтан Луврдегі Максимилианның аң аулаулары сияқты танымал Ренессанс өнер туындыларында маңызды орынға ие. Огюст Роден 1870-ші жылдары Брюссельде тұрған кезінде жиі орманда болып, сол кезде орманның бірнеше суретін салған.
Ватерлоо шайқасы
Сойн орманы Ватерлоо шайқасында Веллингтон герцогының ағыл-одақтас әскерінің артында жатты. Рим дәуірінен бері, әскерді орман алдында орналастыруды, әдетте, тактикалық қателік деп есептеген, себебі ол олардың кері шегінуіне кедергі келтіреді. Наполеон 1815 жылғы Франция тарихына арналған естеліктерінде, Мон-Сен-Жан шайқасының жоспарымен бірге, Веллингтон герцогының шайқас алаңын таңдауын бірнеше рет сынады, өйткені оның артында орман орналасқан. 124-бетте Бонапарт: «Оның артында Сойн орманының шектеулері болды, сондықтан жеңілсе, кері шегіну мүмкін емес еді» деп жазды, ал 158-бетте: «Дұшпан өзі таңдаған шайқас алаңы оның кері шегінуіне қаншалықты қиындықтар тудыратынын үрейленумен көріп білген болуы керек», және 207-бетте: «Мон-Сен-Жан орны дұрыс таңдалмаған. Соғыс алаңының ең маңызды талабы – артында ешқандай қиын өткел болмауы керек. Оның шайқас алаңын дұрыс таңдамауы, кері шегінуді мүмкін емес етті» делінген. Алайда, Наполеонның пікіріне Жомини қарсы шықты, ол Веллингтонның орталығы мен әр қанатының артында жақсы жолдар бар екенін, бұл орман арқылы шегінуді ашық далаға қарағанда қауіпсіз ететінін көрсетті: Наполеонның атты әскері орманның ішінде кез келген шегінуді жеңіске айналдыруға тырысқанда қиындыққа тап болар еді. Кейбіреулер орманның түбі жоқ екенін, ал Веллингтонның әскерді жаудан босатудағы шеберлігін ескерсек, ол шегінуге кедергі келтірмейтінін айтты, ал басқалары Веллингтон қысымға ұшыраса, Блюхердің пруссиялық әскеріне қарай шығысқа шегінуді жоспарлағанын, сондықтан орманның ішкі бөлігінің әскери маңызы шамалы екенін ұсынды.