Кіріспе
Рим империясының Орталық Еуропа орманы Герциний орманы - Батыс Орталық Еуропаның батысында, Солтүстік-Шығыс Франциядан Карпат тауларына дейін, оның ішінде Оңтүстік Германияның көп бөлігін қамтитын ежелгі және тығыз орман, бірақ оның шекарасы талқылану мәселесі болып табылады. Бұл Еуропаның солтүстік шекарасын құраған, ежелгі жазушылар үшін белгілі болған. Ежелгі деректерде оның қаншалықты шығысқа қарай тарағаны туралы түсінік жоқ. Көптеген адамдар Рейн аңғарынан шығысқа қарай созылған Қара Орман Герцинийдің батыс жағын құрайтынын мойындайды, мысалы, Лүций Тонгереннен басқа. Оның айтуынша, Рейннің батысындағы көптеген таулар да осы аймаққа кірген. Рейннің батысында Сильва Карбонария, Арденн орманы және Вогеж орманы жайылды. Бұл ескі ормандар мұздық кезеңнен кейінгі Еуропаның бастапқы кең жапырақты орман экожүйесін білдірді. Бұл бір кездегі үздіксіз орманның көптеген жергілікті атаулары бар: Қара орман, Арден, Бавария орманы, Вогеж, Эйфель, Юра таулары, Швабия Юрасы, Франкония Юрасы, Польша Юрасы, Пфальц орманы, Тейтобург орманы, Аргонн орманы, Морван, Лангрес платосы, Оденвальд, Шпессарт, Рон, Тюрингия орманы, Харц, Альбхе, Штайгервальд, Фихтель таулары, Руда таулары, Гигант таулары, Богемия орманы және Судет. Қазіргі Чехия мен Польшаның оңтүстігінде орналасқан бұл тау орманды Карпат тауларына қосылған. Миттельгебирге шамамен Герциния тауларының бір бөлігіне сәйкес келеді. Қазіргі кездегі көптеген шағын ормандар да қамтылған, мысалы, Бьенвальд және Хагенау орманы. Герциний орманы солтүстік-батысқа қарай Велувеге және шығысқа қарай Беловеж орманына дейін созылған болуы мүмкін.
The Hercynian Forest was an ancient and dense forest that stretched across Western Central Europe, from Northeastern France to the Carpathian Mountains, including most of Southern Germany, though its boundaries are a matter of debate. It formed the northern boundary of that part of Europe known to writers of Antiquity. The ancient sources are equivocal about how far east it extended. Many agree that the Black Forest, which extended east from the Rhine valley, formed the western side of the Hercynian, except, for example, Lucius of Tongeren. According to him, it included many massifs west of the Rhine. Across the Rhine to the west extended the Silva Carbonaria, the forest of the Ardennes and the forest of the Vosges. All these old growth forests of antiquity represented the original post glacial temperate broadleaf forest ecosystem of Europe. Relict tracts of this once continuous forest exist with many local names: the Black Forest, the Ardennes, the Bavarian Forest, the Vosges, the Eifel, the Jura Mountains, the Swabian Jura, the Franconian Jura, the Polish Jura, the Palatinate Forest, the Teutoburg Forest, the Argonne Forest, the Morvan, the Langres plateau, the Odenwald, the Spessart, the Rhön, the Thuringian Forest, the Harz, the Rauhe Alb, the Steigerwald, the Fichtel Mountains, the Ore Mountains, the Giant Mountains, the Bohemian Forest and the Sudetes. In present day Czech Republic and southern Poland, it joined the forested Carpathians. The Mittelgebirge seem to correspond more or less to a stretch of the Hercynian mountains. Many present day smaller forests were also included like the Bienwald and the Haguenau Forest. The Hercynian Forest maybe extended northwest to the Veluwe and east to the Białowieża Forest.
Этимология
Герцинийдің протокельттік шығу тегі бар, erkuniā, кейіннен erkunia. Юлиус Покорный Герцинианды * "оқ" (керекспен салыстыру) сөзінен шыққан деп тізімдейді. Ол бұл есімді келт тілі деп атайды. Протокельт тілінде үнемі дауыстының алдындағы бастапқы әріп жоғалады, сондықтан грек тіліндегі ең алғашқы куәландырулар ρκόνια (Аристотель, кельт атауларында жиі кездесетін алмасу), кейінірек ρκύνιος (Птолемей, түсіндіруге болмайтын о) және ρκύνιος δρυμός (Страбон). Соңғы түрі алғаш рет латын тілінде пайда болады Герциния Юлий Цезарьде, грек тілінен аспирация мен y әріпін мұра етеді. Германдық формалар Гримм заңы бойынша f for *p-мен пайда болады, бұл, мүмкін, бастапқы ырғақты жоғалтпас бұрын кельт тілінен ерте қарыз алуды білдіреді: гот faírguni = "тау, тау тізбегі", көне ағылшын firgen = "тау, тау орман". Дегенмен, келт және герман тілдеріндегі сөздер де ескі туыстар болуы мүмкін, немесе келт тілі сөзін герман тілінен алуға болады. Ассимиляцияланған итальян кельттік тілінде тұрақты болады, ал Покорный Галисиядағы Испанияда табылған Querquerni этнонимін байланыстырады, онда итальяндық венеттік атау бар. Шын мәнінде, ол Герциния орманының атымен тікелей байланысты емес. Протоевропеецтер * erkuniā, кейіннен erkunia деп түсіндіреді, ассимиляцияға дейін болған тұрақты ауысу kw > ku Герциний орманының атауы да литвалық күн күркірі құдайы Перкунаспен этимологиялық байланысты деп саналады. Ол латыш тілінде Pērkons; Ежелгі прус тілінде Perkūns немесе Perkunos; Йотвинг тілінде Parkuns және латгалия тілінде Pārkiuņs деп те белгілі. Германиядағы Харц тауларының атауы герциний тілінен алынған болуы мүмкін, өйткені Харц - бұл "тау орманы" дегенді білдіретін орта және жоғарғы неміс сөзі. Сондай-ақ, ескі жоғары неміс атауы Фергунна, көрінеу, Ore таулары мен Виргундияға қатысты (сағ. қазіргі Вирнгрунд орманы) Ансбах пен Элванген арасындағы арақашықтыққа дейін. Герцина - Лебадея, қазіргі Ливадея маңындағы екі бұлақтан басталып, Копаи көліне құйылатын Беотиядағы шағын жылдам ағыстың классикалық атауы (қазіргі Ливадия).
The name of the Hercynian Forest is also considered to be etymologically related to Lithuanian thunder god Perkūnas. He is also known as Pērkons in Latvian; Perkūns or Perkunos in Old Prussian; Parkuns in Yotvingian and Pārkiuņs in Latgalian. It is possible that the name of the Harz Mountains in Germany is derived from Hercynian, as Harz is a Middle High German word meaning "mountain forest." Also, the Old High German name Fergunna apparently refers to the Ore Mountains and Virgundia (cf. modern Virngrund forest) to a range between Ansbach and Ellwangen. Hercyne was the classical name (modern Libadia) of a small rapid stream in Boeotia that issued from two springs near Lebadea, modern Livadeia, and emptied into Lake Copais.
Ежелгі сілтемелер
Атауы бірнеше классикалық авторларда ондаған рет келтірілген, бірақ сілтемелердің көпшілігі нақты емес, мысалы, Герциний орманы - Помпоний Меланың silvis ac paludibus invia, "жолсыз орман және батпақтар" (Mela, De Chorographia, iii.29), автор оқырманның орманның қайда екенін білетінін болжайды. Ең алғашқы сілтеме Аристотельдің "Метеорологика" еңбегінде бар. Ол Еуропаның Аркиния (немесе Оркиниос) тауларына сілтеме жасайды, бірақ бізге тек сол жерден өзендер ағып шығатынын айтады. Юлий Цезарь тұсында бұл орман Рим легиондарының Германияға кіруіне кедергі болды. Оның бірнеше мәлімдемесі ең нақты болып табылады. "Де Белло Галлико" еңбегінде ол орман Дунай бойында Гелвеция (қазіргі Швейцария) аумағынан Дакияға (қазіргі Румыния) дейін созылатынын айтады. Оның солтүстік шекарасы тоғыз күндік жүріс, ал шығыс шекарасы шегіруден алпыс күннен астам уақытқа созылады. Бұл аймақ оны тіпті бір мүйізділер туралы көне аңыздармен (бәлкім, бұғыларды бейнелеген) қызықтырды. Цезарьдің германияның шексіз ормандарында ұйықтап жатқан ағашқа сүйенген буындары жоқ қаз, аурок және қаз туралы айтқандары, мүмкін, оның түсіндірмелерінде кейіннен енгізілген. Кейбір орманға арналған Цезарьдің есімі ең көп қолданылады: Герциния Сильва. Ежелгі Плиний "Табиғи тарих" кітабында Герциний жоңғағының шығыс аймақтарын Паннонияға (қазіргі Венгрия мен Хорватия) және Дакияға (қазіргі Румыния) орналастырады. Сонымен қатар ол бізге оның құрамының кейбір драматизацияланған сипаттамасын береді, онда орман ағаштарының жақын орналасуы олардың арасындағы бәсекелестік күреске (inter se rixantes) әкеледі. Ол оның алып емендерін атап өтті. Бірақ, егер бұл үзінді интерполяцияланған шеткі жарқыраған болмаса да, ол қараңғы орман туралы аңыздарға жатады. Ол "түні оттай жарқырайтын" ерекше құстар туралы айтады. Орта ғасырдағы малшылар бұл құстарды Ercinee деп атаған. Герциния Сильваның тежелмейтін табиғаты 129 жылы біздің заманымызға дейінгі Друздың орманға соңғы рет Римнің кіріп кетуіне кедергі келтірді: Флорус Друздың invisum atque inaccessum in id tempus Hercynium saltum (Hercynia saltus, "Герциния шатқалы жері") patefecit деп мәлімдейді. Герциний орманының оқшауланған заманауи қалдықтары оның флорасын аралас деп атайды; Оскар Друд оның Балтық элементтерін Солтүстік Альпі флорасымен, ал Солтүстік Атлантика түрлерін циркумполярлық өкілдермен байланыстырды. Сол сияқты Эдвард Гиббон орманды жабайы бұғылар (псевдо-Цезарь бос-серви фигурасы) мен шұбар бұғылар (псевдо-Цезарь алцес) мекендегенін атап өтті. Римдіктер "урус" деп атаған жабайы бұқа, Еуропалық бизон және қазір жойылып кеткен аврох, Bos primigenius де болды. Римдік дереккөздерде Герциний орманы этнографиялық Германияның бір бөлігі болды. Бұл жағдайдың жақында болғандығын көрсететін белгі бар; яғни Посидоний Боилардың бір кездері сол жерде болғанын айтады (олардың атымен аталған Богемияда да). Бойлардан бұрын бұл аймақты Геркуниаттар тайпасы мекендеген, кейіннен Иллириядағы Паннонияға көшіп барған деп есептеледі. Б.з.д. бірінші ғасырдың ортасында Геркуниаттар қазіргі Будапешттен батысқа қарай өзеннің батыс жағында Дунайға жақын келт қонысының тар жолағында орналасқан кішігірім тайпа болды. Олардың аты ежелгі индоевропалық "оқ" деген сөзден шыққан. Плиний мен Птолемей бұл тайпаны шет елдерден Панонияға келген көшпелі тайпа деп атайды. Олар туралы біраз нәрсе белгілі, бірақ б.з.б. 40 жылы руды Рим басып алды.
Орта ғасырлар
Нидерлтайх аббатшылығынан (VIII ғасырда құрылған) жіберілген монахтар алғаш рет төменгі Баварияның орманды аймақтарын қазіргі Чехия аумағына дейін егістікке әкелді және Бавария орманында 120 елді мекен құрды, өйткені ежелгі орманның бұл бөлігі белгілі болды. Орман Hypnerotomachia Poliphili еңбегінде де аталған, ол шығарманың түс аллегориясының орнына айналған.
Қазіргі заманғы сілтемелер
Германияның Hercynia журналы Саксен-Анхальт университеттері мен Landesbibliothek баспасында жарық көреді. Кейбір географтар Герциний орманы деген терминді Вестфалиядан Орта Германияға дейін және Австрияның солтүстік шекарасымен Карпаттарға дейін созылатын тау жоталары, тау топтары мен платолар кешеніне қолданады.