Биелла қаласы: тарих, география және туризм орталығы
Biella
Биелла қаласы – Италияның Пьемонт аймағындағы табиғи көрікті жерлерге толы муниципалитет. Альпі тауларының етегінде орналасқан, туризмге қолайлы аймақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Биелла (ˈbjɛlla; ; Бугелла) – Италияның солтүстігіндегі Пьемонт аймағындағы қала және коммуна (муниципалитет), осы аттас провинцияның орталығы. 2017 жылғы 31 желтоқсандағы мәлімет бойынша, халқы 44 324 адамды құрайды. Бұл қала Туринге солтүстік-шығыстан, ал Миланға солтүстік-батыстан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Биелла Альп тауларының етегінде, Бо тауларында, Мукроне және Камино маңында, мұздықтармен толықтырылатын көптеген бұлақтар мен көлдерге толы, Биелль Альптерінің орталық бөлігінде жатыр. Қаланың батысында Эльво, шығысында Оропа және Серво өзендері ағып өтеді. Жақын маңдағы табиғи және танымал туристік орындарға Зегна панорамалық алаңы, Биелмонт тау шаңғысы курорты, Бурчина табиғи қорығы және қаланың оңтүстігіндегі сортаңдықтар жатады. Оропа қасиетті орны діни саяхаттардың маңызды жері болып табылады. 2003 жылы Оропа қасиетті тауы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енді. Биелла жүн өңдеу және тоқыма өнеркәсібінің ірі орталығы. Жақын орналасқан Серрионе коммунасында шағын әуежай бар.
Biella (ˈbjɛlla; ; Bugella) is a city and comune (municipality) in the northern Italian region of Piedmont, the capital of the province of the same name, with a population of 44,324 as of 31 December 2017. It is located about northeast of Turin and at about the same distance west northwest of Milan. It lies in the foothills of the Alps, in the Bo mountain range near Mt. Mucrone and Camino, an area rich in springs and lakes fed by the glaciers, the heart of the Biellese Alps irrigated by several mountain streams: the Elvo to the west of the town, the Oropa river and the Cervo to the east. Nearby natural and notable tourist attractions include the Zegna Viewpoint, the Bielmonte Ski Resort, Burcina Natural Reserve, and the moors to the south of town. The Sanctuary of Oropa is a site of religious pilgrimages. In 2003, the Sanctuary of Oropa Sacred Mountain of Oropa became a UNESCO World Heritage Site. Biella is an important wool processing and textile centre. There is a small airport in the nearby comune of Cerrione.
Шығу тегі
Бұл аймақтың алғашқы тұрғындары лигуриялықтар мен келттер болды. Бұл археологиялық қазбалар арқылы анықталды: олар өзендер мен көлдердің жанында, бастапқыда балықшылар мен аңшылар ретінде, кейін мал өсірушілер ретінде өмір сүрді. Лигурия тайпасы, Виктимули, Биелла (Бесса) жазығында қоныстанды және Эльво өзені маңындағы алтын кендерін өңдеді, бұл қызмет ерте орта ғасырларға дейін жалғасты, тіпті бүгінде алтын іздеу жергілікті хобби ретінде сақталған. Бронза дәуіріне, немесе кейбір деректер бойынша, темір дәуіріне жататын құралдар мен әшекейлер Бурчина қорығында табылған, олар Биелланың ежелгі тарихын куәландырады.
The first inhabitants of the area were Ligurians and Celts. This has been ascertained from archaeological finds: they lived near streams and lakes, at first as fishermen and hunters, and later, herders. A Ligurian people, the Victimuli, fanned out in the plain of Biella (the Bessa) and exploited gold veins near the Elvo, an activity which continued through the early Middle Ages, and even today panning for gold continues as a local hobby. Tools and necklaces dating from the Bronze Age—or, according to some, Iron Age— attesting to Biella's antiquity, were found in the Burcina Reserve.
Орта ғасырлар
Қаланың атауы алғаш рет 826 жылы «Бугелла» деп құжатта тіркелді, онда Луи Сали (Шарлеменнің ұлы) Бугелланы граф Бузонеге сыйлағаны жазылған; 882 жылы тағы бір құжатта Шарль Іріқаралы Верчелли шіркеуінің иелігіне берген жерлер туралы мәмілелер тіркелген. 10 ғасырда қалада аламан, ломбард және франк тайпалары тұрған, олар варварлардың шабуылынан қорғану үшін алғашқы қабырғаларды салған. Осы кезеңнен сақталған ескерткіштердің ішінде ломбард роман стиліндегі баптистерий және оған іргелес орналасқан С. Стефано шіркеуі бар, қала осы шіркеудің айналасында өскен: қазіргі собор осылай пайда болды, бірақ 5 ғасырдағы алғашқы ғимарат 1872 жылы бұзылды. 12 сәуірде 1160 жылы Верчелли епископы Угуччоне Пьяццо төбесінде (қаланың жоғары жатқан бөлігі) тұратын әркімге маңызды сауда жеңілдіктерін берді, бұл Верчелли гвельфтері мен гибеллиндері арасындағы соғыстан қорғану үшін панажай құруға ынталандыру болды: осылай Пьяццо ауылы құрылды, онда әдемі Piazza Cisterna алаңы мен оның алдындағы сарай орналасқан, сарай есіктері тас капителдерімен және терракота әшекейлерімен безендірілген. 1377 жылы болған көтеріліс кезінде епископ Угуччонеге тиесілі қамал қиратылды, нәтижесінде Биелла және оның тәуелді коммуналары Савойя үйінің билігіне бағындырылды.
The city's name appears for the first time as Bugella in a document of 826AD, recording the donation of Bugella to Count Busone by Louis the Pious, son of Charlemagne), Holy Roman Emperor; a further document of 882AD records some land transactions of Charles the Fat in favour of the church of Vercelli. In the 10th century the town was inhabited by Alemanni, Lombards and Franks, who built the first walls as a defence against barbarian invasions. Extant remains from this period include the Lombard Romanesque Baptistry and the adjacent church of S. Stefano, around which the town grew: it is today's cathedral, although the original 5th century building was demolished in 1872. On April 12, 1160, Uguccione, bishop of Vercelli, granted important trade privileges to anyone residing on Piazzo hill (elevated section of the city) as an incentive to the establishment of a place of refuge against the warfare between the Guelphs and Ghibellines of Vercelli: this was the birth of the Borgo del Piazzo, site of the handsome public square, the Piazza Cisterna, and a Palace fronting it, the doors of which have stone capitals and terracotta ornaments. Bishop Uguccione's castle was destroyed in a revolt in 1377 that led to the subjection of Biella, along with its dependent comuni, to the yoke of the House of Savoy.
Қазіргі заман
14 және 15 ғасырларда Висконти әулеті Биелла аймағын иелену үшін Савойямен бәсекелестік етті. 17 ғасырда француз және испан әскерлері арасында ұқсас бәсеке болды, ал 1704 жылы Биелла шын мәнінде басылып алынды; 1706 жылы Биеллалық әскер Пьетро Микка, француздардың Биеллаға шабуыл жасауына себеп болатын Турин қаласын қоршаудан құтқарды, бірақ бұл үшін өмірін берді. 1798 жылы Биелла тағы да француздар тарапынан басылып алынды, ал Маренго шайқасынан кейін Биелла Францияға ресми түрде қосылды. Вена конгресі оны Савойяға қайтарды. 1859 жылы Биелла австриялықтармен қоршауға алынды, бірақ Гарибальди қоршауды тоқтатуға мәжбүр етті, ал қала Новара провинциясының құрамына кірді, 17 ғасырда Савойяның Карл Эммануэль I-нен алған аймақтық орталық мәртебесін жоғалтты; 1927 жылы ол Верчелли провинциясына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Биелла қарулы қарсылықтың ортасы болды. 1992 жылы Биелла провинциясы құрылды, бұл аумақ Верчелли провинциясының солтүстік-батыс бөлігінен бөлінді.
In the 14th and 15th centuries, the Visconti family competed with Savoy for the possession of the Biella region. The 17th century saw a similar competition between French and Spanish forces, and Biella was actually occupied in 1704; in 1706 Pietro Micca, a Biellese soldier, saved nearby Turin from a siege that would have meant the invasion of Biella by the French as well—but paid for it with his own life. In 1798 Biella was once again occupied by the French, and after the Battle of Marengo, Biella was formally annexed by France. The Congress of Vienna returned it to Savoy. In 1859 Biella was besieged by the Austrians but Garibaldi forced an end to the siege, and the town became part of the province of Novara, losing its status as regional capital that it had received in the 17th century from Charles Emmanuel I of Savoy; it was transferred to the province of Vercelli in 1927. In World War II Biella was the scene of armed resistance. In 1992, the new province of Biella was formed, separating the territory from the north western sector of the province of Vercelli.
Жүн өндірісі
1245 жылы Биелланың жарғыларында жүн жұмысшылары мен тоқымашылардың цехтары туралы айтылған: бұл аймақтың жоғары таулы жайылымдары мен жүн жууға және диірмендерді іске қосуға қажетті көптеген су көздері болғандықтан, ешқандай таңқаларлық жайт емес. 17-18 ғасырларда, Италияның басқа жерлеріндегідей, жібек маңызды өнеркәсіп саласы болды және 1695 жылы қалада жібек фабрикасы салынды. Алайда, 1835 жылы қаланың тоқыма тарихы толық айналым жасады, сол ғимарат механикалық тоқыма станоктары енгізіліп жүн фабрикасы ретінде пайдаланылды, бұл Биелланы өнеркәсіптегі жаңа жетістіктердің алдына шығарды. 1999-2000 жылдар шамасында жүн саласындағы нашарлаған экономикалық жағдай көптеген жергілікті жүн фабрикаларын жабылуға мәжбүр етті, себебі олар импортталған маталар мен киімдердің бағаларымен бәсекелесе алмады.
In 1245 the statutes of Biella were already referring to the wool workers' and weavers' guilds: hardly surprising given the region's high mountain pastures and copious water supply needed for washing fleece and powering mills. In the 17th and 18th centuries, as elsewhere in Italy, silk was an important industry, and a silk factory was built in the town in 1695. In 1835, however, the town's textile history came round full circle when the same building was put to use as a wool factory with the introduction of mechanical looms, putting Biella at the forefront of modern improvements in the industry. Around 1999/2000, a progressively worse economic crisis in the wool sector forced many local wool mills to close since they could not compete with the prices of imported fabrics and clothing.
Мәдениет
Биелла қаласы – Пистолетто қорының Citta dell'arte (Өнер қаласы) мекені. 1994 жылы итальян суретшісі Микеланджело Пистолетто Progetto Arte жобасын бастады, оның мақсаты көркемдік, шығармашылық және әлеуметтік-экономикалық салаларды (мысалы, сән, театр, дизайн және т.б.) біріктіру еді. 1996 жылы ол Биелланың жанындағы бұрын пайдаланылмаған тоқыма фабрикасында шығармашылық ресурстарды қолдау және зерттеу орталығы, сондай-ақ инновациялық идеялар мен мүмкіндіктерді дамыту мақсатында City of Arts / Citta dell'arte – Fondazione Pistoletto-ны құрды. Citta dell'arte әр түрлі Uffici / Офистерге бөлінген (жұмыс, білім беру, коммуникация, өнер, тамақтану, саясат, руханият және экономика).
Biella is the home of Citta dell'arte (City of the Arts) Fondazione Pistoletto. In 1994, Italian artist Michelangelo Pistoletto began Progetto Arte, whose aim was to unify the artistic, creative, and social economic aspects (e. g. fashion, theatre, design, etc.). In 1996, he founded City of Arts/Citta dell'arte – Fondazione Pistoletto in a formally unused textile factory near Biella, as a centre supporting and researching creative resources, producing innovative ideas and possibilities. The Citta dell'arte is divided into different Uffici/Offices (work, education, communications, art, nutrition, politics, spirituality, and economics).
Көлік
Биеллада екі теміржол станциясы бар. Бастысы – 1856 жылы ашылған Биелла Сан-Паоло теміржол станциясы, ол Биелла-Новара және Сантиа-Биелла теміржолдарының тоғысқан жері. Екінші теміржол станциясы, Биелла Чиавацца, Чиавацца ауданында, Новараға қарай қысқа қашықтықта орналасқан. Биелла фуникулері қаланың Биелла Пиано ауданындағы Виа Куриелдегі төменгі станцияны қаланың ортағасырлық Биелла Пьяццо ауданындағы Виа Авогадродағы жоғарғы станциямен байланыстырады. Серрионедегі Биелла Серрионе әуежайы Биелла қаласына қызмет көрсетеді.
Biella has two railway stations. The main one, Biella San Paolo railway station, opened in 1856, is the junction of the Biella–Novara and Santhià–Biella railways. A second railway station, Biella Chiavazza, is in the district of Chiavazza, a short distance along the line towards Novara. The Biella funicular connects a lower station on Via Curiel, in the city's Biella Piano quarter, with an upper station on Via Avogadro in the city's medieval Biella Piazzo quarter. Biella Cerrione Airport in Cerrione serves Biella.