Роберт Уайт: Американдық әскери ұшқыш және астронавт

Кіріспе

АҚШ Әуе күштерінің генералы, американдық метеоролог Роберт Майкл Уайт (6 шілде 1924 – 17 наурыз 2010) (Maj Gen, USAF) – американдық электр инженері, сынақ ұшқышы, истребитель ұшқышы және астронавт. Ол Солтүстік Америка X-15 эксперименталды ғарыш ұшағын ұшқан он екі ұшқыштан бірі болды, бұл ұшақ Әуе күштері мен NASA бірлесіп пайдаланды. Инженер ретінде ол бірнеше заманауи әскери ұшақтардың жобалануы мен дамытылуын бақылады. 1962 жылдың 17 шілдесінде ол X-15 ұшағымен 50 мильден жоғары биіктікке көтеріліп, АҚШ-тың ғарыш шекарасының анықтамасына сәйкес астронавт атағына ие болды.

Түпнұсқасы мен мансабы

Уайт 1924 жылғы 6 шілдеде Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін 1942 жылдың қарашасында АҚШ Әскери-әуе күштеріне авиация кадеті ретінде әскери қызметке қабылданды, ал 1944 жылдың ақпан айында екінші лейтенант шенімен ұшқыш қанаттарын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Еуропа операциялық театрында 355-ші истребитель авиациялық тобында қызмет етті. 1944 жылдың шілдесінен 1945 жылдың ақпанына дейін P-51 Mustang ұшағында ұшқан, ол 52-ші жауынгерлік миссиясы кезінде Германия үстінде атып түсірілді. Ол тұтқынға алынып, 1945 жылдың сәуір айында босатылғанға дейін соғыс тұтқыны болып қалды. Содан кейін ол АҚШ-қа оралды, 1945 жылдың желтоқсанында әскери қызметтен босатылды және Нью-Йорк университетінде электр инженерияны оқып жүріп, Нью-Йорктегі Митчел әуе күштері базасындағы Әуе күштері резервінің құрамына кірді. 1951 жылы ол сол жерден ғылым бакалавры дәрежесін, ал 1966 жылы Джордж Вашингтон университетінен бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алды. 1951 жылдың мамыр айында Корея соғысына қайта шақырылып, Митчел әуе базасындағы 514-ші әскер тасымалдаушы қанатында ұшқыш және инженерлік офицер болып қызмет етті. 1952 жылдың ақпан айында ол Жапониядағы Джонсон әуе базасында орналасқан 40-шы истребитель эскадрильясының ұшқышы және ұшу командирі болып тағайындалды. 1953 жылдың тамызында ол елге оралып, Римдегі Гриффисс әуе базасында жүйелік инженер болып жұмыс істеді.

Сынақ жүргізуші карьерасы

1963 жылдың қазан айында ол Германияға оралды, онда 22-ші тактикалық истребитель эскадрильясының операциялық офицері, 36-шы тактикалық истребитель қанатында қызмет етті, Битбург әуе базасында F 105 Thunderchief ұшақтарында ұшты, ал 1964 жылдың шілдесінен 1965 жылдың тамызына дейін қанаттың 53-ші тактикалық истребитель эскадрильясының командирі болды. 1965 жылдың тамызында ол АҚШ-қа оралып, Вашингтондағы Қарулы күштердің индустриалдық колледжіне түсті және бір жылдан кейін бітірді. Сол кезеңде Джордж Вашингтон университетінде оқып, 1966 жылы бизнес-администрация магистрі дәрежесін алды. Кейін лейтенант-полковник Уайт Огайо штатындағы Райт-Паттерсон әуе базасындағы Әуе күштері жүйелері басқармасына тактикалық жүйелер кеңсесінің бастығы, F 111 жүйелер бағдарламасы кеңсесі ретінде ауыстырылды, онда 1966 жылдың қыркүйегінен 1967 жылдың мамырына дейін қызмет етті. 1967 жылдың мамырында Вьетнам соғысы кезінде полковник Уайт Таиландтағы Тахли Корольдік Тайланд Әуе күштері базасында орналасқан F 105 истребитель бөлімі 355-ші тактикалық истребитель қанатының операциялар жөніндегі командирінің орынбасары болып тағайындалды. Ол Солтүстік Вьетнамда 70 жауынгерлік миссияға қатысты, соның ішінде 1967 жылдың 11 тамызында Ханойдағы Пол Думер көпіріне жасалған шабуылды жетекшілік етті, осыған байланысты Әуе күштері кресімен марапатталды. Қазан айында Оңтүстік Вьетнамдағы Тан Сон Нхут әуе базасындағы жетінші әуе күштері штабына ауыстырылды, ол жауынгерлік операциялар дирекциясында шабуыл бөлімінің бастығы болып қызмет етті. 1968 жылдың маусымында Уайт АҚШ-қа және Райт-Паттерсон әуе базасына оралды, онда ол F 15 Eagle жүйелері бағдарламасының директоры, Әуе күштері жүйелері басқармасының Аэронавигациялық жүйелер бөлімінде даму және өндіріс жоспарлауды басқаруға жауапты болды. 1970 жылдың 31 шілдесінде Уайт Эдвардс әуе базасындағы Әуе күштері ұшу сынақ орталығының командирі болып тағайындалды, онда ол адаммен және адамсыз әуе-ғарыш көліктерінің, ұшақ жүйелерінің, баяулату құрылғыларының зерттеулері мен ұшу сынақтарына жауапты болды. Оның қызмет ету кезеңінде F 15 әуедегі басымдық истребителі, A X шабуыл ұшағы және әуедегі ескерту және басқару жүйесі сияқты маңызды бағдарламалардың сынақтары басталды. 1971 жылдың қазанында әскери-теңіз сынақ парашютисі курсын аяқтап, парашютист қанатымен марапатталды. 1972 жылдың 17 қазанына дейін ұшу сынақ орталығында қызмет етті. Келесі айда ол Әуе күштерінің резервтік офицерлерді даярлау корпусының (AFROTC) командующийы міндетін атқарып, АҚШ-тың барлық колледждері мен университеттеріндегі AFROTC офицерлерін қабылдау бағдарламасына жауапты болды. Уайт 1975 жылдың 12 ақпанында генерал-майор шеніне көтерілді, шенінің мерзімі 1972 жылдың 1 шілдесінен басталады. Наурыз айында төртінші одақтас тактикалық әуе күштері штабының бастығы болды. 1981 жылдың 1 ақпанында әскери қызметтен шықты. 1992 жылы Уайт ғарыш саласының ардагерлерінің аллеясына енгізілді. Генерал Уайт 2006 жылдың 15 шілдесінде Огайо штатының Дейтон қаласындағы Ұлттық авиация даңқы залына енгізілді. Оның жетістіктерінің құрметіне Scaled Composites White Knight ғарыш кемесін ұшыру ұшағына Уайт пен X 15 ұшқышы Пит Найттың есімі берілген деген әңгіме тарады. White Knight ұшағының ұшқышы және астронавты Брайан Бинни бұл ақиқат емес екенін мәлімдеді. Ол 2010 жылдың 17 наурызында 85 жасында қайтыс болды.

In October 1963, he returned to Germany, where he served as operations officer for the 22d Tactical Fighter Squadron, 36th Tactical Fighter Wing, flying F 105 Thunderchiefs at Bitburg Air Base, and from July 1964 to August 1965 as commander of the wing's 53d Tactical Fighter Squadron. He returned to the United States in August 1965 to attend the Industrial College of the Armed Forces, Washington, D. C., and graduated a year later. During the same period, he attended George Washington University, receiving his Master of Business Administration degree in 1966. Lieutenant Colonel White then was transferred to Air Force Systems Command at Wright Patterson Air Force Base, Ohio, as chief of the Tactical Systems Office, F 111 Systems Program Office, where he served from September 1966 to May 1967. In May 1967, during the Vietnam War, Colonel White was assigned as Deputy Commander for Operations of the 355th Tactical Fighter Wing, an F 105 unit based at Takhli Royal Thai Air Force Base, Thailand. He flew 70 combat missions over North Vietnam, including leading an attack against the Paul Doumer Bridge in Hanoi on August 11, 1967, for which he was awarded the Air Force Cross. He was transferred in October to the Seventh Air Force Headquarters at Tan Son Nhut Air Base, South Vietnam, serving as chief of the Attack Division in the Directorate of Combat Operations. White returned to the United States and Wright Patterson Air Force Base in June 1968, where he served as director of the F 15 Eagle Systems Program, responsible for managing development and production planning, in the Aeronautical Systems Division, Air Force Systems Command. On July 31, 1970, White assumed duties as commander of the Air Force Flight Test Center, Edwards Air Force Base, where he was responsible for research and developmental flight testing of manned and unmanned aerospace vehicles, aircraft systems, deceleration devices and for the Air Force Test Pilot School. During his tenure, testing was begun on such important programs as the F 15 Air Superiority Fighter, the A X ground attack aircraft, and the Airborne Warning and Control System. In October 1971, he completed the Naval Test Parachutist course and was awarded parachutist's wings. He served at the Flight Test Center until October 17, 1972. The following month, he assumed the duties of Commandant, Air Force Reserve Officer Training Corps (AFROTC), responsible for the entire AFROTC officer accession program at all colleges and universities across the United States. White was promoted to the grade of major general effective February 12, 1975, with date of rank July 1, 1972. In March became Chief of Staff of the Fourth Allied Tactical Air Force. He retired from active duty on February 1, 1981. In 1992, White was inducted into the Aerospace Walk of Honor. General White was inducted into the National Aviation Hall of Fame in Dayton, Ohio, on 15 July 2006. A rumor abounds that in honor of his achievements, the Scaled Composites White Knight spacecraft launch plane was named after White and fellow X 15 pilot Pete Knight. Space Ship One and White Knight pilot/astronaut Brian Binnie reports this is not true. He died on March 17, 2010, at the age of 85.