Кіріспе
Көптеген суккуленттерден тұратын, құрғақ ортаға бейімделген өсімдіктер туысы.
the plant family
Автоматты таксобокс
|fossil range = Кейінгі Эоцен – қазіргі заман
|image =
|image caption = Брокхаус энциклопедиясының 1892 жылғы 2-томынан алынған түрлі Cactaceae өсімдіктері
|taxon = Cactaceae
|authority = Juss. Кактустар әр түрлі пішінде және мөлшерде кездеседі. Олар Америкаға тән, оңтүстікте Патагониядан бастап солтүстікте Канаданың батыс бөлігіне дейін таралған, бірақ Африка мен Шри-Ланкада да кездесетін Rhipsalis baccifera ерекшелік есебінен. Кактустар өте құрғақ ортада, соның ішінде Жердегі ең құрғақ жерлердің бірі – Атакама шөлінде өмір сүруге бейімделген. Осы себепті, кактустар суды сақтауға арналған көптеген бейімделулерді көрсетеді. Мысалы, почти барлық кактустар суккуленттер болып табылады, яғни олардың қалың, ет тәрізді бөліктері суды сақтауға бейімделген. Көптеген басқа суккуленттерден айырмашылығы, бұл маңызды процесс көптеген кактустардың тек сабағында ғана жүзеге асады. Кактустардың көпшілігі нағыз жапырақтарын жоғалтып, тек тікендерін сақтайды, олар өзгерген жапырақтар болып табылады. Тікендер өсімдіктерді шөпқоректілерден қорғаумен қатар, кактус маңындағы ауа ағынын азайтып, көлеңке беру арқылы судың булануын да азайтады. Нағыз жапырақтары болмағандықтан, кактустың кеңейген сабақтары фотосинтез процесін жүзеге асырады. Кактустың тікендері ареола деп аталатын арнайы құрылымдардан пайда болады, ол өте қысқарған бұтақтардың бір түрі. Ареолалар – кактустың айқын белгісі. Тікендермен қатар, ареолалардан гүлдер де пайда болады, олар әдетте түтікшелі және көп қабатты болады. Көптеген кактустардың өсу маусымы қысқа, ал қыстамасы ұзақ болады және олар жаңбырға жылдам реакция жасай алады, бұл жер бетіне жететін суды тез сіңіретін кең, бірақ салыстырмалы түрде беткей тамыр жүйесінің көмегімен мүмкін болады. Кактустың сабақтары көбінесе қабырғалы немесе жолақты болады, қабырғалардың саны Фибоначчи сандарымен сәйкес келеді (2, 3, 5, 8, 13, 21, 34 және т.б.). Бұл оларға жаңбырдан кейін суды тез сіңіру үшін оңай кеңейіп, жиырылуға мүмкіндік береді, содан кейін ұзақ құрғақшылық кезеңдерінде сақтайды. Басқа суккуленттер сияқты, көптеген кактустар фотосинтездің бір бөлігі ретінде "crassulacean acid metabolism" (CAM) деп аталатын арнайы механизмді қолданады. Көмірқышқыл газы өсімдікке еніп, судың булануы кезінде жүзеге асатын транспирация, фотосинтезбен бір уақытта емес, түнде жүзеге асады. Өсімдік өзіне сіңген көмірқышқыл газын алма қышқылы түрінде сақтап, күн сәулесі қайтып келгенше сақтайды, содан кейін ғана фотосинтезде пайдаланады. Транспирация салқын, ылғалды түнгі сағаттарда жүзеге асылғандықтан, судың жоғалуы айтарлықтай төмендейді. Көптеген кішкентай кактустар шар тәрізді сабаққа ие, суды сақтау үшін ең жоғары көлемді транспирациядан су жоғалту үшін ең төменгі беттік ауданымен үйлестіреді. Ең биік кактус – Pachycereus pringlei түрінің бір данасы. Ең биік кактус 1986 жылдың шілдесінде жел дауылда құлаған тікенсіз сагуаро кактусы болды, оның биіктігі 78 фут (24 м) құрады. Кейбір ерекшеліктерге рұқсат етіледі, мысалы, "табиғи немесе жасанды түрде көбейтілген өсімдіктер" үшін. Кейбір кактустар, мысалы, барлық Ariocarpus және Discocactus түрлері, I тізіміне енгізілген.
|fossil range = Late Eocene Recent
|image =
|image caption = Various Cactaceae from Brockhaus' Konversations Lexikon v. 2 1892
|taxon = Cactaceae
|authority = Juss. Cacti occur in a wide range of shapes and sizes. They are native to the Americas, ranging from Patagonia in the south to parts of western Canada in the north, with the exception of Rhipsalis baccifera, which is also found in Africa and Sri Lanka. Cacti are adapted to live in very dry environments, including the Atacama Desert, one of the driest places on Earth. Because of this, cacti show many adaptations to conserve water. For example, almost all cacti are succulents, meaning they have thickened, fleshy parts adapted to store water. Unlike many other succulents, the stem is the only part of most cacti where this vital process takes place. Most species of cacti have lost true leaves, retaining only spines, which are highly modified leaves. As well as defending against herbivores, spines help prevent water loss by reducing air flow close to the cactus and providing some shade. In the absence of true leaves, cacti's enlarged stems carry out photosynthesis. Cactus spines are produced from specialized structures called areoles, a kind of highly reduced branch. Areoles are an identifying feature of cacti. As well as spines, areoles give rise to flowers, which are usually tubular and multipetaled. Many cacti have short growing seasons and long dormancies and are able to react quickly to any rainfall, helped by an extensive but relatively shallow root system that quickly absorbs any water reaching the ground surface. Cactus stems are often ribbed or fluted with a number of ribs which corresponds to a number in the Fibonacci numbers (2, 3, 5, 8, 13, 21, 34 etc.). This allows them to expand and contract easily for quick water absorption after rain, followed by retention over long drought periods. Like other succulent plants, most cacti employ a special mechanism called "crassulacean acid metabolism" (CAM) as part of photosynthesis. Transpiration, during which carbon dioxide enters the plant and water escapes, does not take place during the day at the same time as photosynthesis, but instead occurs at night. The plant stores the carbon dioxide it takes in as malic acid, retaining it until daylight returns, and only then using it in photosynthesis. Because transpiration takes place during the cooler, more humid night hours, water loss is significantly reduced. Many smaller cacti have globe shaped stems, combining the highest possible volume for water storage with the lowest possible surface area for water loss from transpiration. The tallestefn|group=Note|The tallest living cactus is a specimen of Pachycereus pringlei. The tallest cactus ever measured was an armless saguaro cactus which blew over in a windstorm in July 1986; it was 78 feet (24 m) tall. Some exceptions are allowed, e. g., for "naturalized or artificially propagated plants". Some cacti, such as all Ariocarpus and Discocactus species, are included in the more restrictive Appendix I,
Кактустарды сақтау in situ және ex situ болып бөлінеді. In situ сақтау заңды қорғауды күшейту және ұлттық парктері мен қорықтары сияқты арнайы қорғалатын аумақтарды құру арқылы ортаны сақтауды қамтиды. АҚШ-тағы мұндай қорғалатын аумақтарға Техас штатындағы Биг-Бенд ұлттық паркі, Калифорния штатындағы Джошуа-Три ұлттық паркі және Аризона штатындағы Сагуаро ұлттық паркі жатады. Латын Америкасының мысалдары Мексиканың Сонора штатындағы Парк-де-Пинакате және Чилидегі Пан-де-Азукар ұлттық паркі болып табылады. Ex situ сақтау өсімдіктер мен тұқымдарды олардың табиғи ортасынан тыс жерлерде сақтауды мақсат етеді, көбінесе оларды кейін қайта енгізу үшін. Ботаникалық бақтар ex situ сақтауда маңызды рөл атқарады, мысалы, кактустар мен басқа суккуленттердің тұқымдары Аризона штатындағы Desert Botanical Garden-те ұзақ мерзімді сақтау үшін сақталады.
Өсіру
Кактустардың танымалдылығы оларды өсіруге арналған көптеген кітаптардың жазылуына себеп болды. Кактустар табиғатта кең ауқымды орталарда өседі және әртүрлі климатты елдерде өсіріледі, сондықтан бір түрдің қалыпты өсетін жағдайларын дәл қайталау көбінесе мүмкін емес. Жартылай шөлді кактустар мен эпифиттік кактустар арасында едәуір айырмашылық бар, оларға әртүрлі жағдайлар қажет және оларды бөлек өсіру дұрыс. Бұл бөлім негізінен ыдыстарда және қорғалған жағдайда, мысалы, жылыжайда немесе үйде, жартылай шөлді кактустарды өсіруге арналған, ал климаты мүмкіндік беретін жерлерде топыраққа отырғызу туралы мәліметтерге тоқталмайды. Эпифиттік кактустарды өсіру үшін Шлюмбергера (Рождестволық немесе Алғыс айту күні кактустары) және Эпифиллум гибридтерін өсіру бөлімдеріне қараңыз.
Өсу ортасы
Өсімдік өсетін ортаның мақсаты – өсімдікті қоректендіру үшін су, оттегі және еріген минералдарды сақтау және тіреу қызметін атқару. Кактустар үшін ауасы көп ашық ортаның маңызды екендігі туралы барлық пікір бірауызды. Кактустарды контейнерлерде өсіргенде, оған қалай қол жеткізуге болатынына қатысты ұсыныстар тым көп. Майлз Андерсонның айтуынша, егер өсімдік өсетін ортаны сипаттауды сұраса, "он өсіруші 20 түрлі жауап берер еді". Роджер Браун коммерциялық топырақсыз өсіру ортасының екі бөлігі, гидропоникалық саздың бір бөлігі және дөрекі пемза немесе перлиттің бір бөлігінен тұратын қоспаны, сондай-ақ құрттардың құймасынан алынған топырақты қосуды ұсынады. 25–75% органикалық материалды, ал қалғанын пемза, перлит немесе ұсақ тас сияқты органикалық емес материалдарды құрауы туралы жалпы ұсыныс басқа да дереккөздермен расталады. Дегенмен, кейбіреулер органикалық материалды пайдаланудан толығымен бас тартады; Хехт кактустардың (эпифиттерден басқа) "гумусы аз немесе жоқ топырақты қалайтынын" айтады және өсімдік өсетін ортаның негізі ретінде ірі құмды ұсынады.
Суару
Жарым шөлейтті кактустарға сақтықпен су беру қажет. Жалпы кеңес беру қиын, себебі суару жиілігі кактустың қай жерде өсетініне, өсіру ортасының түріне және кактустың табиғи өрісіне байланысты. Браунның айтуынша, "уақтылы емес су беру салдарынан басқа себептерге қарағанда көбірек кактустар қырылады" және тіпті қысқы ұйқы кезеңінде де кактустарға біраз су қажет. Басқа деректерде қыс айларында (Солтүстік жарты шар бойынша қарашадан наурызға дейін) су беруді тоқтатуға болады делінеді. Судың қатаңдығы да маңызды мәселе; егер қатаң суды қолдануға тура келсе, тұздардың жинақталуын болдырмау үшін топырақты үнемі ауыстырып отыру ұсынылады. Жалпы кеңес бойынша, өсу маусымында кактустарды толық суарғаннан кейін келесі суаруға дейін толығымен құрғату керек. Су өлшегіш топырақтың құрғаған уақытын анықтауға көмектеседі.
Жарық пен температура
Шөл даладағы кактустар табиғи ортада жоғары жарық деңгейіне ұшыраса да, жаз айларында жылыжайдағы жарық пен температураның күшеюіне байланысты оларға көлеңке қажет болуы мүмкін. Температураны 32 °C-тан (90 °F) жоғары көтеру ұсынылмайды. Ең төменгі қысқы температура кактустың түріне байланысты өте маңызды. Аралас коллекция үшін көбінесе 5 °C (41 °F) пен 10 °C (50 °F) арасындағы ең төменгі температура ұсынылады, Melocactus және Discocactus сияқты суыққа сезімтал туыстарды қоспағанда. Кейбір кактустар, әсіресе Жоғары Анд тауларынан келгендері, құрғақ сақталғанда тоңға толығымен төзімді (мысалы, Rebutia minuscula өсіру кезінде төмен температураға дейін шыдай алады).