Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық далалық артиллериясы

Ordnance QF 18 фунттық зеңбірек, немесе жай ғана 18 фунттық зеңбірек, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Британ империясының стандартты далалық зеңбірегі болды. Ол соғыс кезінде Корольдік далалық артиллерияның негізгі құралы болды және көптеп өндірілді. Оны британдық әскерлер барлық маңызды фронттарда, сондай-ақ 1919 жылы Ресейдегі британдық әскерлер қолданды. Оның калибрі (84 мм) және снаряд салмағы француздық (75 мм) және неміс (77 мм) әскери қызметіндегі ұқсас далалық зеңбіректерден жоғары болды. 1930 жылдарға дейін көбінесе жылқымен тартылатын болды. Алғашқы үлгілері 1904 жылы пайда болды. Кейінгі үлгілері 1942 жылдың басына дейін британдық әскерде қолданылды. Соғыс аралық кезеңде 18 фунттық зеңбірек Ordnance QF 25 фунттық зеңбіректердің алғашқы үлгілеріне дамытылды, олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін британдық артиллерия күштерінің негізін құрады – дәл сол сияқты, Бірінші дүниежүзілік соғыста 18 фунттық зеңбірек болғандай.

Тарих

Екінші Бур соғысы кезінде британ үкіметі өз далалық артиллериясының басқа ірі державалардың заманауи "жедел ату" қаруларынан қалып қойғанын түсінді және қолданыстағы 15 фунттық 7 cwt далалық зеңбіректің орнын алмастыруды зерттеді. 1900 жылы қару-жарақ жөніндегі бас директор, генерал сэр Генри Браккенбери, еуропалық қару жасаушыларды аралау үшін офицерлерді жіберді. Дюссельдорфтағы Rheinische Metallwaren und Maschinenfabrik компаниясында олар Генрих Эрхардт жасаған жедел ату қаруын тапты, оның кері соққысын толығымен жұтатын жүйесі болды. 108 қару және қосалқы бөлшектері жасырын түрде сатып алынып, 1901 жылдың маусым айында Ordnance QF 15 фунт ретінде қабылданып, қызметке түсті. Сол кезде британ кабинеті Оңтүстік Африкадағы бас қолбасшы, фельдмаршал лорд Робертске, "жабдықтау комитетін" құру үшін "өте көрнекті және тәжірибелі" артиллерия бригадасы мен батарея командирлерін үйге шақыруды бұйырды. Комитетке Оңтүстік Африкада артиллерия командирі болған генерал сэр Джордж Маршалл төрағалық етті. Ол 1901 жылдың қаңтарында құрылды және жылқымен тасымалданатын жылжымалы зеңбіректерден бастап, үлкен, стационарлы далалық зеңбіректерге дейін, доңғалақ конструкциясынан, тіпті бинокльдерге дейін кең ауқымды зерттеулер жүргізді. Олар "ұсынылатын жаңа жабдықтың орындалуы тиіс шарттарын" жылдам анықтады; ең маңыздысы – "команданың артындағы салмақ", содан кейін баллистика, ату жылдамдығы, снарядтың салмағы, қорғаныш экраны және тасымалданатын оқтардың саны болды. Британдық қару өндірушілерге жобаларды ұсынуға шақыру жіберілді. Көптеген ұсыныстардың ішінде ат артиллериясы үшін бесеу және далалық зеңбірек үшін үшеуі таңдалды, ал олардың өндірушілері "үлгі" ұсынуға шақырылды. Бұл үлгілер 1902 жылы сынақтан өтті, бірақ олардың ешқайсысы жақсы қасиеттері болғанымен, қызметке жарамды деп табылған жоқ. Өндірушілер конференцияға шақырылып, біріктірілген жобаны жасауға келісті. Бұл жобаға Армстронг зеңбірегі, Виккерстің кері соққысын жұтатын жүйесі, Корольдік қару-жарақ фабрикасының нысана алу және көтеру механизмдері мен оқ-дәрі тасымалдау құрылғылары қолданылды. Сонымен қатар, дөңгелектің диаметрін 5 футттан (2 м) 4 футқа (1 м) дейін кішіретуге келісім берілді (бұл мәселені Жабдықтау комитеті қарастырған болатын), бұл салмақты азайтты. 1903 жылы төрт артиллериялық батарея біріктірілген жоба бойынша сынақтардан өтті, және жаңа 18 фунттық зеңбірек қабылданды. Қайта қаруланудың құны жоғары болды, және соғыс министрлігін осы мәселені іске асыруға баспасөз қысым жасады. Бастапқыда Британдық Үндістан армиясы бірінші болып қайта жабдықталды; алайда, Бірінші Марокко дағдарысы басымдықтарды өзгертті. Ақырында, қарулану кезеңіне 4 миллион фунт стерлинг жұмсалды (ЖІӨ дефляторымен есептегенде), бұл британ армиясы тарихындағы ең ірі жоба болды. 18 фунттық зеңбірек Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық майданда қолданылды. Ол соғыс аралық кезеңде де қызметте болды. 1938 жылдан бастап IV және V маркалы шассилер 25 фунттық QF Mark 1 зеңбірегіне айналдырылды. 18 фунттық зеңбіректер Екінші дүниежүзілік соғыста Францияда британдық экспедициялық корпусымен бірге қызмет етті және басқа театрларда, сондай-ақ оқу немесе жағажай қорғанысы үшін де қолданылды.

Сипаттама

18 фунттық зеңбірек – атпен тартылатын, жылдам атуға арналған, бір атты және алты аттан тұратын далалық қару. Зеңбірек трубкасы сыммен оралған никельді болаттан жасалған, бір қозғалыспен бұралатын, патронды шығаратын тетігі бар. Ол бірге бекітілген снаряд пен патрондан тұратын тұрақты оқ-дәрілермен атылды, бұл британ терминологиясында «жылдам ату» деп аталды. Төменгі шассиде білік осының ортасына бекітілген жалғыз қуыс болаттан жасалған тіреуіш болды. Шектелген бұрылыс тіреуіші көтеру массасын және қалқанды ұстады. Бұрылыс басқару элементтері сол жақта, ал көтеруі – оң жақта орналасқан. Зеңбіректің кері соққысын гидравликалық буфер және телескоптық серіппелермен жасалған, зеңбірек трубкасын ату позициясына қайтару үшін. Жабдықтау комитетінің талаптарына сәйкес, телескоппен бірге тангентті нысаналар (яғни, тікелей ату) болуы керек еді. Дегенмен, 18 фунттық зеңбірек «Rocking Bar» (сондай-ақ «bar and drum») ашық нысаналарымен қызметке түсті – сол жақта телескоппен және оң жақта диапазон шкаласы (ярдтармен) бар ашық нысаналар. Бұл құрылымға көзге тәуелсіз бағыт кірді, яғни нысана көздеуді сақтай отырып, зеңбірек трубкасын жоғары немесе төмен жылжытуға болатын. Жақын арадағы ату үшін көздеу аркасы (Оңтүстік Африкада қолданылған қарапайым құрылғылардың жетілдірілген нұсқасы) және нысанамен бір қатардағы бағыттау тіректері қолданылды. 1906 жылы жанама атуға арналған гониометриялық нысаналар қабылданды, олар қалқанға орнатылған дөңгелек шкаламен градустармен белгіленген алидададан тұрды. 1910 жылы гониометрдің орнына телескоп пен компаспен жабдықталған, жетілдірілген No 3 диалдық нысана енгізілді. Тікелей ату үшін шайқалатын штанга мен телескоп сақталды, сондай-ақ Диалдық нысананың бөлігі болған қалқандағы диапазон шкаласы да сақталды. 1910 жылы үш жылдық сынақтан кейін No 7 диалдық нысана қабылданды. Бұл неміс Гертц панорамалық нысанасының сыртқы шкалаларды пайдаланатын өте өзгертілген нұсқасы болды. Оның нысана тақтасы да көзге түсіру клинометрін қамтыды және No 3 нысананың орнын басты. Алайда, түрлі мәселелерді шешу, әсіресе қалқанға орнатылған нысана мен тасымалдау қорабына қатысты мәселелер, No 7 нысанасы 1914 жылдың басында ғана қызметке енгізілді. 20 ғасырдың британдық зеңбірегі үшін ерекшелік ретінде, 18 фунттық зеңбірек өмірі бойы екі адаммен бағытталды, көтеру (ярдтармен) оң жақтағы диапазон шкаласында белгіленді. Жабдықтау комитеті сондай-ақ, жақсырақ оқшаулау әдістерін талап етті, себебі 1914 жылдың соңына дейін тек уақыттық оқшаулаушы оқ-дәрілер ғана болды. Қолмен ұсталатын механикалық оқшаулау құрылғысы жасалды, ал 1914 жылдың басында «оқшаулау индикаторы» енгізілді, ол диапазонды оқшаулауға айналдырды.

Mk I-ның Mk I-ге арналған мылтығы

Орданс жылдам атуға арналған 18 фунттық Mark I зеңбірегінің ұңғысы ұзындығының үштен бір бөлігі сыммен оралған, себебі ол толық құрастырылған ұңғыдан жеңіл, берік және арзан өндірілген. Сым мен "A" түтігінің үстінен қаптал жабын кигізілді. Mk I зеңбірегі мен Mk I шассисі 1904 жылғы 30 маусымда қабылданып, қызметке енгізілді. Mk I және II шассилерінің тар, бір тіреулі конструкциясы жылқылармен сүйреуге ыңғайлы болды, бірақ зеңбіректің артқы бөлігінің төмен қарай қозғалысын шектеді, соның салдарынан зеңбіректің тиімді ату қашықтығы 6525 ярдка дейін шектелді. Тіреу жолын "қазып" бекіту арқылы қашықтықты 7800 ярдка дейін ұзартуға болады. Mark I және II зеңбіректері Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін де қолданыста болды, ал кейбіреулері Екінші дүниежүзілік соғыста Қиыр Шығыста соғысқа қатысты.

Mk II қаруы жоғары бұрышты әуеге қарсы қондырғыда

1915 жылдың басында 18 фунттық зеңбіректер тұғырға орнатылды, екінші рекуператор және патрон корпусын жоғары бұрышта ұстап тұруға арналған тежегіш қосылды, осылайша қолданысқа жарамды әуеге қарсы зеңбірек жасауға тырысты. Зеңбіректердің салыстырмалы түрде төмен бастапқы жылдамдығы және оның жарғыш снарядының жоғары бұрыштардағы қанағаттанарлықсыз баллистикалық сипаттамалары оны осындай рөлде тиімсіз етті. Алайда, 18 фунттық зеңбірек трубкасын кішірейтіп, 18 фунттық патронды 13 фунттық зеңбірек снарядымен үйлестіру арқылы қажетті жоғары бастапқы жылдамдықпен QF 13 фунттық 9 центнерлік әуеге қарсы зеңбірек жасалды. 18 фунттық әуеге қарсы зеңбіректердің алғашқы нұсқалары қызметте қалды, көрінеу тек Ұлыбританияның ішкі қорғанысында. 1916 жылдың маусымында Ұлыбританияда 35, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде 56 зеңбірек қызметте болды. Соғыстан кейін олар патрон корпусын ұстап тұратын тежегішті алып тастау арқылы қайтадан далалық зеңбірек ретінде қолданысқа енгізілді. Серіппелердің сынуына байланысты жетіспеушілік зеңбіректердің атыс позициясында қалуына әкеп соқты, сондықтан зеңбіректерді қолмен алға жылжытып, атуға дайындау қажет болды, бұл ату жылдамдығын баяулатты. Уақытша шара ретінде рекуператордың алдыңғы бөлігіне ерекше броньды қорап тәрізді май резервуары қосылды, ол май жағдайына қолдау көрсетуге және серіппелердің қызмет ету мерзімін ұзартуға мүмкіндік берді. Бұл өзгеріс Батыс майданындағы 18 фунттық зеңбіректердің көптеген суреттерінде соғыстың соңына дейін көрінеді.

Mk I* және II тасымалдау

Рекуператордың серіппелік мәселесі 1916 жылдың қараша айында ресми түрде пайдалануға енгізілген жаңа Mk II шассиімен шешілді. Бұл гидропневматикалық рекуператор конструкциясы рекуператор серіппелерін ауамен қысым арқылы жұмыс істейтін жүйемен алмастырды және батарея офицерлері оны даладағы қолданыстағы серіппелік корпусына орната алды. Ол рекуператордағы торпеда тәрізді ұзарту арқылы анықталады, бұл рекуператор жинағын шананың ұзындығына шамалас етіп, жабдықтың сыртқы түрін өзгертті. Алдыңғы шассилер Mk I* деп белгіленді. Mk II шассиі сонымен қатар ұзын бесікке де ие болды.

Әскери-теңіз пайдалануы

Құрлықтағы қызметінен өзге, 184 зеңбірек Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде U-көмекейлердің шабуылына қарсы қорғанысқа ие сауда кемелерін (DAMS) қаруландыру үшін қайта жарақтандырылды. Бұл қайта жарақтандыру QF 6 фунттық Hotchkiss зеңбірегінде қолданылған сол типтегі серіппелі тіреуге зеңбіректерді орнатуды қамтыды.

Вагондар мен лимберлер

"Карлуан" атпен тартылатын арба 24 оқ-дәрі тасыды. Әрбір қаруға екінші ат командасы қосылып, оқ-дәрі вагонын және қару экипажының (қару арбасында тасылмаған) 38 оқ-дәрісін таситын вагон арбасын сүйреп әкелді. Оқ ату кезінде вагон қарудың жанына қойылды; оның болат корпусы ұсақ қарудан қорғау үшін қосымша қалқан қызметін атқарды. Қару мен жүктелген карлуанның тартылатын салмағы 40 центнер (2000 кг), ал вагон мен оның карлуаны шамамен 37 центнерді құрады. Әр батареяда сондай-ақ әр қаруға екінші вагон және вагон карлуаны болды, бұл әр қаруға 176 оқ-дәріден тұратын бірінші кезектегі оқ-дәрі қорын қамтамасыз етті.

Испания қызметі

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Vickers компаниясы 18 фунттық зеңбіректерді Mk. IV лафетіне 105 мм снарядтарды ату үшін бейімдеді; бұл конструкция Sociedad Española de Construcción Naval зауытында, жартылай Vickers компаниясына тиесілі болғандықтан, 10,5 см Obús Vickers de 1922 (105/22) моделі ретінде лицензия бойынша өндірілді. Бұл гаубицалар Испания азамат соғысының екі тарапынан да қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, олар 22 калибрден 30 калибрге дейін ұзартылған стволмен жаңартылды, оның қақпағында қарсы салмақ болды және Obús de campaña Vickers de 105/30 modelo 1940 деп қайта аталды. Кейбір 105/30 даналары (бірақ барлығы емес) пневматикалық дөңгелектер алды.

Өндіріс

1914 жылы соғыс басталған кезде 1225 мың қару-жарақ өндірілді, оның 99-ы Үндістанда жасалған. Ұлыбританиядағы өндіріс Армстронг Уитворт, Викерс және Вулвич ординанс зауыттарында жүргізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Беардмор, Элсвик ординанс компаниясы және АҚШ-тағы Бейтлехем Болат зауыты да осы өндіріске қосылды. Соғыстың соңғы кезеңінде түрлі компаниялар компоненттерді құрастырып шығарды. 1914–1918 жылдар аралығындағы соғыс кезеңіндегі жалпы өндіріс 9908 қару-жарақ және 6926 шанақ болды. Соғыстар арасында қару-жарақ пен шанақтардың шектеулі өндірісі жалғасты, ал 25 фунттық Mk 1 қаруымен пайдалануға арналған шанақтардың бір бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстың басында өндірілді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 18 фунтты қаруды Корольдік далалық артиллерия стандартты далалық қару ретінде пайдаланды. Кейбір Корольдік атты артиллерия батареялары да онымен қайта жабдықталды, себебі олардың 13 фунтты қарулары кең таралған окоп соғысына сәйкес келмеді. Қару және оның екі дөңгелекті оқ-дәрі (көлік) жиынтығы алты жұп жылқымен (жеңіл тарту) сүйретілді – алдыңғы жұп, ортаңғы жұп, жиынтық жұп. Әр жұптың сол жақ жылқысына бір жүргізуші отырды. Жиынтық жылқыларға іліктіріліп, қарудың шанағы жиынтыққа іліктірілді, соның нәтижесінде қару мен шанақтың жалпы салмағы 4 дөңгелекке түсті. Қару тобының барлығы өздерінің жылқыларымен немесе жиынтық пен вагонмен әрекетке кірісті, алдында No. 1 (топ командирі, сержант) өз жылқысында болды. Соғыстың басындағы шайқастарда оқ-дәрі вагоны қару позициясының сол жағына орналастырылды. Жылқылар мен жиынтықтарымен қару позициясынан "вагондық желілерге" кері жылжыды. Оқ-дәрілер вагоннан зарядтаушыға берілді. Соғыс барысында және оқ-дәрілердің көбірек мөлшері атылғанда, оқ-дәрілер көбінесе тікелей қару позициясына, қару орларының жанына төгілді, ал вагондар вагондық желілерде қалды. Бастапқыда британдық тұрақты армия және канадалық жаяу әскер дивизиялары әрқайсысы үш далалық артиллерия бригадасымен жабдықталды, әр бригадада алты 18 фунтты қарудан тұратын үш батарея болды (бір дивизияға барлығы 54), сондай-ақ 4,5 дюймдік гаубица бригадасы. 1914 жылдың қыркүйек айының соңына қарай, барлық резервтік қарулар (1901 жылы Моват комитеті шешкендей, штаттық мөлшерден 25% артық) Францияға жеткізілді, бірақ соғыс басталғанда жаңа өндіріс тапсырыстары берілді. Дегенмен, Жаңа армияның, Аумақтық күштің және басқа да доминиондардың бригадаларын жабдықтау үшін жеткіліксіз қару болды, сондықтан олардың батареяларында тек төрт қарудан (бір дивизияға барлығы 36) болды, ал Галлиполиде Австралия және Жаңа Зеландия дивизияларында бригадалардың саны аз болды. 1916 жылы Батыс майданында барлық батареяларда алты қару болуы керек деген шешім қабылданды. 1917 жылдың ақпанынан бастап барлық дивизиялар екі артиллерия бригадасымен стандартталды, әрқайсысында үш батарея (А, В және С деп аталды) алты 18 фунтты қарудан (бір дивизияға барлығы 36) және бір батарея (D) алты 4,5 дюймдік гаубицадан (бір дивизияға барлығы 12) тұрды. Тұрақты дивизиялардың қалған 18 қаруы Армияның бақылауына Армиялық далалық артиллерия бригадаларына берілді, олар икемді түрде орналасу үшін қол жетімді болды.

1914 жыл

Соғыс басталғанда британдық далалық артиллериясы (13 фунт және 18 фунт) тек шрапнель снарядтарымен жабдықталған, далалық артиллерия мен далалық гаубицалардың арақатынасы шамамен 3:1 (5 дюйм және 4,5 дюйм) болды. 18 фунттық шрапнель снарядында 374 ұсақ шар тәрізді оқ болды. Уақыттық сақтандырғыш нысананың алдындағы ауада жарылу үшін орнатылды. Бұл снарядтың алдыңғы бөлігін жарып, оқтарды мылтық сияқты конус тәрізді алға шығарды – олар жарылудан 300 метрге дейін тиімді болды. Оқтардың конусынан максималды тиімділік алу үшін снарядтың түсу бұрышы тегіс болуы керек еді, тік емес. Теориялық максимумда минутына 20 оқ атуға қабілетті, ол автоматтардан әлдеқайда үлкен қашықтықта минутына 7480 оқ атуға мүмкіндік берді. Тұрақты армияның далалық артиллерия батареяларының артиллерияшылары мен офицерлері жаяу әскердің «өрт пен қозғалыс» тактикасын дәл шрапнель атысымен жақсы қолдау көрсетуде шебер болды. Шрапнель ашық жердегі әскерлерге, тіпті қалқансыз қарулармен қызмет ететіндерге де тиімді болды. Олар соғыс бойында жұмыс тобы сияқты кездейсоқ нысаналарға қарсы тиімді болды. Олар сымдарды кесу үшін және ең бастысы, британдық шабуыл кезінде қорғаушылардың траншеялық парапеттерде тұруына кедерес келтіретін тығырық атқысы үшін қолданылды. Осы тұрғыдан алғанда, олар, мүмкін, британдық артиллерия доктринасының шабуыл кезінде жауды жоюға тырысудың орнына қорғаушыларды бейтараптандырудың негізгі құралы болды. Қорғаушыларды бейтараптандыруға басымдық беру 20-шы ғасырдың соңына дейін британдық артиллерияның ерекшелігіне айналды. Бірінші сынақ жоғары жарылғыш TNT снарядтары 1914 жылдың 31 қазанында 70-ші батарея, 34-ші бригада RFA және 54-ші батарея, 39-шы бригада RFA Ипр майданында атылды және жаудың қаруларын жоюға және әскерлерді өлтіруге қабілетті екенін көрсетіп, өте сәтті болды. Сол кезден бастап Ұлыбритания 18 фунттық артиллерияны жарылғыш снарядтармен көбірек жабдықтады. 1914 жылы алынған маңызды сабақ – британдық далалық артиллерияны ашық немесе жартылай ашық позицияларда орналастыру оларды жаудың артиллериялық отына осал қылды, сондықтан оқ ату үшін қол жетімді қорғалған және жасырын позицияларды көбірек пайдалану қажет болды. Бұл 18 фунттық батареялар нысаналарды ұстағанда бақылау офицерінің рөлін маңызды етті, өйткені олар енді тікелей көруге сене алмады. Бұл офицерлер көп шығынға ұшырады. 1914 жылғы Марна шайқасында ашық жердегі 18 фунттық артиллерияның суретін 1917 жылғы Булекурт шайқасында қазбаға жасырылған артиллерияның суретімен салыстыру оқулық болады.

1915 жыл

Ұлыбритания 1915 жылдан бастап Батыс майданда шабуылға шыққан кезде, шабуыл кезінде қорғаушыларды бейтараптандыру үшін артиллериялық дайындамалар қолданылды (бұлар алғаш рет 15 жыл бұрын қолданылған). 18 фунттық зеңбіректер жаудың тікенді сым тораптарын кесу үшін, ал қорғаныс құрылыстарына зиян келтіру үшін жоғары жарылғыш снарядтар қолданылды. 1916 жылдан бастап жеңіл және орташа минометтер тікенді сым тораптарын жою үшін жиірек қолданыла бастады. 18 фунттық зеңбірек басқа майдандарда да қолданылды, мысалы, Галлиполиде, онда қазіргі заманғы таулық зеңбіректердің жетіспеушілігі мен далалық гаубицалардың тапшылығына байланысты "400 платосы", "Болтон төбесі" және "Расселдің биіктігі" сияқты тік беткейлерге қолмен көтерілді. 18 фунттық зеңбірек, траншеялардың парапеттерін, шағын үйлерді және бекіністерді қиратып, нашар қорғалған әскерлерге шабуыл жасауға қабілетті болды. Бірақ оның салыстырмалы түрде тегіс және жоғары жылдамдықты траекториясы, тікелей көру сызығынан тыс, жердің ойыстарында, кері беткейлерде (мысалы, Соммадағы Гиншидің шығысындағы төртбұрыш) немесе терең траншеяларда және жертөлелерде жасырынып отырған жауға тигізе алмайтын еді. Ол бекіністерді қиратуға жеткілікті күшіне ие болмады. Дегенмен, ол жауды жоғары жарылғыш немесе ошақты снарядтармен бейтараптандыра алатын. Соған қарамастан, соғыстың алғашқы 10 айында 3628 18 фунттық зеңбірекке және 530 4,5 дюймдік гаубицаға тапсырыс берілді. Ауыр қару-жарақтар Империяның ең шалқар бұрыштарынан жиналды және 1915 жылдың маусымына қарай 60 фунттық зеңбіректерден 15 дюймдік гаубицаларға дейін 274 жаңа ауыр қару мен гаубицаға тапсырыс берілді, сондай-ақ жаңа 6 дюймдік гаубица жобаланды. Алайда, 1915 жылдың маусымында Германия далалық зеңбіректердің үлесін азайтып (1000 штыкқа 3,5 дейін), ауыр қару-жарақтар мен гаубицалардың үлесін арттырғаны (1000 штыкқа 1,7 дейін) және олардың артиллериясының үштен бірі 15 см немесе одан да ірі болғаны анық болды. Ұлыбритания ауыр артиллерияның көлемін арттырудан басқа жолы болмады, бірақ болашақта "жақын қолдау" деп аталатын нәрсеге қажеттілік болғандықтан далалық артиллерияның ауқымын азайтуды жоспарламады. Дегенмен, кеңеюдің салдарынан іс жүзінде далалық батареялар 4 зеңбірекке дейін шектелді. Британдық жоспарлаушылар сәтті шабуыл үшін 2:1 арақатынасы қажет деп есептеді, ал француздар 1:1 жеткілікті деп сенді. Генерал Фарндал 2:1 далалық артиллерияны сақтауды "Далалық зеңбіректер өз әскерлерімізге жақын мақсаттарға шабуыл жасау және тактикалық жоспарда өз рөлін ойнау үшін маңызды болды" деп негіздеді. 1915 жылы 18 фунттық оқ-дәрі өндірісі жоғары жарылғыш және ошақты снарядтар арасында тең бөлінді, бірақ шығын негізінен ошақты снарядтарға жұмсалды, қыркүйек және қараша айларында 88% құрады.

1916 жыл

Дала артиллериясы (18 фунттық зеңбірек және 4,5 дюймдік гаубица) 1916 жылғы маусымның соңы – шілде айының басындағы Сомма шайқасында, британдық ауыр артиллерия неміс қорғаныс бекітілімдеріне нұқсан келтіріп, әскерді оларды қайта жарақтандыру үшін ашыққа шығаруға мәжбүрлеген кезде сәтті пайдаланылды. Олар шрапнельмен тиімді атылды. Жаяу әскердің шабуылы кезінде жауды басып тастау үшін далалық зеңбіректерді қолдану Сомма шайқасында пайдаланылды және жетілдірілді, бұл жауды паналап отыруға мәжбүр етті, ал жаяу әскер жарылған снарядтардың артынан дереу жылды. "Сондықтан, барлық жағдайларда жаяу әскер далалық артиллерияның оттық шебінің астында жылжуы керек, және ол жаяу әскер алғашқы мақсатқа 50 метрге жеткенше, оны ашпауы тиіс". Снарядтың шағын жарылу радиусы осы жағдайда тиімді болды, себебі шабуылдаушы әскерлер оған жақынға дейін жақындаса алды. 18 фунттық зеңбіректердің міндеттері Сомма шайқасынан кейін былай анықталды: "негізінен оттық жабу, ашық жердегі шабуылдарды тойтару, байланыс желілерін қию, сымдарды кесу, қолжетімді жау артиллериясын басып тастау, көкпарлар мен кедергілерді жою және жаяу әскер қаруларының жете алмайтын қорғанысты жөндеу жұмыстарын тоқтату". 1916 жылы 18 фунттық зеңбіректерге қажетті оқ-дәрілердің басым бөлігі шрапнель болды, бірақ жыл соңына қарай жағдай өзгеріп, HE және шрапнель арасындағы теңдік орнатылды.

1917 жыл

1917 жылдың қаңтарында "Шабуылдағы артиллерия" еңбегінде 18 фунттық зеңбіректерге тікенді сымды кесу үшін орташа қашықтықта әр метр фронтқа 7,5 шрапнель снаряды + 5% жойғыш-жарылғыш снаряд (HE) және эскалаппен ату үшін 20 HE снаряды қажет екендігі бағаланды. Окоптарды фронтальды түрде жою үшін, эскалаппен ату мөлшері екі есеге артуы тиіс деп есептелді. 18 фунттық зеңбірек "толыққанды" шабуыл кезінде күніне 200 оқтан атуға қабілетті болды. Ол ұзын түзеткіші бар шрапнельге, оның "адамдарды өлтіретін снарядтарының" көптігі және түтін бұлты (шрапнель снарядтары жарылғанда ақ түтін шығаруға арналған, бастапқыда артиллерияны бағыттауға көмектесетін) болғандықтан, басымдық берді. Жойғыш-жарылғыш снарядтар қажетті визуалды экранды қамтамасыз етпейді деп саналды, бірақ түтінді снарядтармен бірге жырқырап және артқы бөгеттерде қолдануға болады, бірақ түтінді снарядтар "әлі де даму сатысында" деп есептелді. 1917 жылдың ақпан айындағы 18 фунттық зеңбіректерге арналған техникалық ескертпелерде Бас штаб (GHQ) шрапнель және жойғыш-жарылғыш снарядтардың бөгеттері әдетте 200 метрге дейін жабатынын және жайнап бара жатқан бөгеттер үшін уақытталған шрапнельге (T. S.) басымдық берілетінін, өйткені шрапнель күшін алға бағыттайды, сондықтан соңынан ергендер үшін қауіпсіз, әсіресе қысқа түскен жағдайда, деп мәлімдеді. 50% ауада жарылу және 50% тікелей соқтығысу (жарылу) оңтайлы деп саналды, "өте нашар жерде" болмаса, онда тікелей соқтығысу снарядтары көбінесе ысырап болар еді. Жойғыш-жарылғыш снарядтардың бүйірлік жарылуы, егер қысқа жарылса, алға жылжып бара жатқан әскерлерге (олар қатар тұр деп есептелетін) шрапнельге қарағанда қауіптірек деп саналды, бірақ бүйірлік жарылыстардың жауға әсері аз деп саналды, өйткені олардың "алға бағытталған әсері" аз болды. Уақыты кешіккен жойғыш-жарылғыш снарядтар алға жылжып бара жатқан әскерлерге артында қалуды қиын етірді, өйткені олар бастапқы соқтығысу нүктесінен 30-40 метр қашықтықта жарылды. Кешіктірілмеген жойғыш-жарылғыш снарядтар жау окопында жарылса ғана тиімді деп бағаланды. Дұрыс бөгеттік бағдарлама мен оқшаулауды орнату кезінде уақытталған шрапнельдің жайнап бара жатқан бөгеті оңтайлы деп саналды. Британдық тұрақты армияның далалық артиллериялықтары 1914 жылдан бастап, ертедегі шайқастарда көрсетілгендей, дәл уақытталған төмен шрапнельді жарылыстарда жақсы білгірлілік танытты, бірақ 1917 жылдың басында олардың саны азайды және көптеген артиллериялықтар салыстырмалы түрде жаңа сарбаздар және тәжірибесіз болды; жойғыш-жарылғыш снарядтар 18 фунттық зеңбіректермен екі жыл ғана қолданылған, сондықтан бұл ескертпе, мүмкін, дәлелденген әдіске ұстануға деген ниетті білдіреді. Шрапнель жайнап бара жатқан бөгеттер үшін, ал шрапнель мен жойғыш-жарылғыш снарядтардың қоспасы тұрақты бөгеттер мен басқа да міндеттер үшін жақсы көрінген сияқты. 1917 жылдың басында неміс армиясын Гинденбург шебіндегі күшті позицияға көтерілген кезде қуып жеткен британдықтар жылжымалы соғысты қысқа уақытқа қайта бастады, ал тәжірибеден GHQ барлық жеңіл қару-жарақты жаяу әскерді қолдау үшін мүмкіндігінше алға жылжыту қажеттігін және "18 фунттық зеңбіректер мен 4,5 дюймдік гаубицалардың жапқышы тым алыс пайдаланылмайды" [яғни мүмкіндігінше көп пайдаланылуы керек] деп мәлімдеді. Сондай-ақ, "Орман соғысына байланысты C.R.A. арасында жеке батареяларды басқаруға тырысу үрдісі болды. Бригада немесе топ командирлеріне тапсырма беріліп, оны орындауға рұқсат етілуі тиіс" деп ескертті. 1917 жылдың 9 сәуірінде Аррас шайқасы басталғанда, 18 фунттық зеңбіректерге алға жылжып бара жатқан жаяу әскердің алдындағы жайнап бара жатқан бөгетте 50% жойғыш-жарылғыш снарядтар мен 50% шрапнель ату тапсырылды. Бірнеше командирлер бұл жағдайды сәл өзгерткен болса да, мысалы, 9-шы (Шотландия) дивизиясының бригадир-генералы Тюдор 75% жойғыш-жарылғыш снарядтар мен 25% түтінді таңдады, ашылу бірнеше армияның бүкіл майданында үйлестірілген отты ұшақты алғаш рет пайдалану үшін ерекше болды. Мысалы, 18 фунттық гаубицалар жаяу әскер 2-ші кезеңдегі мақсатына жеткенде алға жылжитын болса, 60 фунттық гаубицалар мен 6 дюймдік гаубицалар бос тұрған оқ ату позицияларын алуға жылжитын. Бұл Соммаға қарама-қайшы, онда жеке корпус пен дивизияның қолбасшылары өздерінің оттық жоспарларын және шабуыл тактикасын қолданды. Үшінші Ипр шайқасында 1917 жылдың шілдесінде "далалық қарудың күшін жасыру үшін" миномет пен гаубицалар арқылы сымдарды кесу жоспарланған. 1098 18 фунттық зеңбірек, орташа есеппен әр 15 метрде бір зеңбірек, ағылшын окоптарының маңында басталып, 4 минут ішінде 100 метр жылдамдықпен алға жылжып, шрапнельді қосады. Дала батареялары ешкімнің жерінен тыс жерлерге көтерілуге тиіс еді, өйткені басымдық "өз мақсаттарын нығайту" кезінде жаяу әскерді қорғау болды (яғни жаңа алдыңғы позициялар алу және ұстау). Бірінші кезеңнің ашылу шабуылда 31 шілдеде, Пилкем қырқасының шайқасында 18 фунттың 2/3-і жыртылып жүретін шабуылда минутына төрт оқтан атып, 1/3-і неміс екінші шебіне тұрақты бөгет атып тұрды. Бөгет жалпы алғанда сәтті болды; бірақ ауа райы нашарлағанда, жолдар лайға айналып, ұңғылар сумен толды, қарулар жоспарланғандай жаяу әскерді қолдау үшін жылжуы мүмкін болмады. 20 қыркүйектегі Менин-Роуд шайқасының ашылу шабуылында орташа/ауыр артиллерия мен далалық артиллерия арақатынасы алғаш рет 1:1,5-ке жетті, бұл далалық қарулардың азаюынан гөрі ауыр қарулардың көбеюін көрсетеді. 18 фунттық зеңбіректер 50% шрапнель және 50% жойғыш-жарылғыш снарядтарды, жойғыш-жарылғыш снарядтардың 25%-ы кешіктірілген оқшаулаумен атуға тиіс болды. Осылайша, бұрынғы жойғыш-жарылғыш снарядтарға қатысты күмәндер жеңілген сияқты, ал 20 қарашадағы Камбре шайқасы үшін (бұл жайнап бара жатқан бөгетке қарағанда таңдалды) 18 фунттық зеңбіректер шрапнель, жойғыш-жарылғыш снарядтар және түтін пропорцияларын теңдей атуға тиіс болды, нақты түтін мөлшері сол кездегі ауа райына байланысты болды. 1917 жылы 47 992 000 18 фунттық зеңбірек снаряды өндірілді және 38 068 000 атылды (барлық соғыс үшін 38%), 1917 жылы артиллерия соғысының қаншалықты күшейгенін көрсетеді. 1917 жылы 18 фунттық зеңбірек снарядының талаптары шрапнель және жойғыш-жарылғыш снарядтардың тең мөлшері болды. 4 шілдедегі Амиен шайқасындағы сәтті британдық шабуылда әр 25 метр фронтта бір 18 фунттық зеңбірек, пулеметтермен толықтырылып, алға жылжып бара жатқан әскерлердің алдынан 200 метрге 60% шрапнель, 30% жойғыш-жарылғыш снарядтар мен 10% түтіннен тұратын бөгет атылды. 1918 жылдың бірінші жартысында 18 фунттық зеңбірек снарядының талаптары басымды түрде (шамамен 60%) шрапнель болды, соғыстың соңғы айларында шрапнель мен жойғыш-жарылғыш снарядтар арасындағы теңдікке оралды. Химиялық және түтінді снарядтардың әрқайсысы жалпы көлемнің шамамен 5% құрады.

Соғыс аралығы

1918 жылғы келісімге қол қойылғаннан кейін Рейн аймағындағы Рейндегі британ армиясында британдық және канадалық 18 фунтты зеңбіректер, соның ішінде батареямен тасымалданатын түрлері болды. Ол 1918–1919 жылдары Солтүстік Ресейде британдық және канадалық күштермен, сондай-ақ канадалық Сібірлік экспедициялық корпусымен де қызмет етті. 1919 жылы үшінші Ауған соғысында 7-ші, 16-шы, 21-ші және 217-ші артиллерия бригадаларымен бірге, Месопотамиядағы операцияларда 1920–21 жылдары, Вазиристанде 1936–37 жылдары және Солтүстік Африка кампаниясында қызмет етті. Жапонияға қарсы соғыс кезінде (1941 жылдың желтоқсанынан бастап) 18 фунтты зеңбірек Малайя кампаниясында (бірнеше британдық далалық полктерімен) және Гонконг шайқасында (965-ші жағажай қорғаныс батареясы) аз дәрежеде қолданылды. Кота Бару (Малайя) шайқасында Тынық мұхиты соғысының алғашқы оқтарын Үндістан армиясының 18 фунтты зеңбірегі атты. Осы зеңбіректердің көпшілігі, мүмкін бәрі де, Ұлттар Достастығы күштерінің жеңілісі және Гонконг пен Сингапурдың жаулануы салдарынан жоғалып кетті. 1942 жылдан бастап 25 фунтты зеңбірек Бірма кампаниясында британдық және үнділік күштерде 18 фунтты зеңбіректің орнын басты.

Ирландиялық қызмет

18 фунттық қару 1922 жылы мемлекет негізі қаланғанда Ирландия Ұлттық Армиясына енгізілді. Оны алғаш рет Ұлттық армияның артиллерияшылары 1922 жылдың 28 маусымынан бастап Дублин шайқасының бір бөлігі ретінде Дублиндегі Төрт сотты бомбалау үшін қолданды. Кетіп бара жатқан британдық күштерді, жас ирландтық артиллерия корпусының артиллерияшыларына жеткілікті дайындық бермегені және қалыпты жарылғыш снарядтардың орнына тікенді сымды жоюға арналған снарядтармен қамтамасыз еткені үшін сынға алды. Оқ атылған жердің іздері әлі күнге дейін Төрт соттың қабырғаларында көрініп тұр. 18 фунттық қару Ирландия Азамат соғысы бойында маңызды рөл атқарды, ол Мунстердегі шайқаста Rolls Royce бронеавтомобилімен бірге қолданылды. Тоғыз 18 фунттық қару 1923 жылдың наурызында артиллерия корпусын құруға дейін жаяу әскерге көмек ретінде пайдаланылды. 1924 жылы Қорғаныс күштері құрылған кезде 18 фунттық қару Ирландиядағы қолданыстағы жалғыз артиллериялық қару болды және Артиллерия корпусының 1-ші және 2-ші далалық батареяларын құрады. Келесі жылы жиырма бес 18 фунттық қару қолға алынды, ал 1933 жылы тағы үш қару жеткізілді. 1941 жылы армия алған қосымша жабдықтардың ішінде төрт 18 фунттық қару болды. Тұрақты армияның далалық батареялары 1949 жылы 25 фунттық қарумен қайта жабдықталды, бірақ резервтегі FCA-да әлі де отыз жеті 18 фунттық қару қолданылып келді. Бұл қарулар 1970-ші жылдардың соңына дейін FCA қызметінде болды, содан кейін олар 25 фунттық қарулармен және 120 мм минометтермен алмастырылды. Кейбір үлгілері сақталған, оның ішінде бірнешеуі Корк қаласындағы Коллинз казармасында, Дублиндегі Макки казармасында және екі Mk IV қаруы Дундалк қаласындағы Айкен казармасында орналасқан.

Фин қызметі

1940 жылы Ұлыбритания Қысқы соғыс кезінде Финляндияға Mk 2PA шассилерінде 30 Mk 2 зеңбірегін сатты, бірақ олар сол шайқаста қолданылуға үлкермеді. Олар 8-ші далалық артиллерия полкінің, 17-ші дивизияның жалғасу соғысы кезінде "84 K/18" деп белгіленді. Финляндиялықтар оларды үлкен тежегіш құрылғысымен және күшті жақсартылған оқшаулау жүйесімен жабдықтап өзгертті. Көп қарда пайдалану үшін екінші жиын дөңгелектер қосылды.