Кіріспе

Хасан II мешіті (مسجد الحسن الثاني) – Марокконың Касабланка қаласындағы мешіт. Бұл Африкадағы екінші үлкен, толыққанды жұмыс істеп тұрған мешіт және әлемдегі 14-ші үлкен мешіт. Оның минареті әлемдегі екінші биік минарет болып табылады. 1993 жылы аяқталған бұл мешіттің жобасын патша Хасан II басшылығымен Мишель Пинсо жасады және оны бүкіл елден келген марокколық шеберлер салды. 60 қабаттан тұратын мұнараның үстінде лазер орнатылған, оның сәулесі Меккеге бағытталған. Мешіт Атлант мұхитына қарайтын үстіртте орналасқан; ғибадат етушілер теңіз үстінде дұға жасауға мүмкіндік алады, бірақ теңізге қарайтын әйнек еден жоқ. Қабырғалары қолмен өңделген мәрмәрмен қапталған, ал төбесі ашылатын конструкциядан тұрады. Мешітте бір мезгілде дұға етуге ең көп дегенде 105 000 адам сыйып, оның 25 000-ы мешіт залында, ал қалған 80 000-ы мешіт аумағында орналасады. Бұл кешен порт пен Эль-Ханк маяғының арасында жайғасқан. Ең жақын Casa Port теміржол стансасынан мешітке дейін жуық 20 минуттық жолмен жетуге болады. Мешіттің оңтүстік жағында он қатарлы бульвар орналасқан, ол қала орталығындағы Уэд эль Махазин сарайының қақпаларына дейін созылады. Мешіттің базиликалық жоспары осы бульвардың орналасуын негіздейді. Мешіт Атлант мұхитынан биікке көтеріледі. Ғимараттың бір бөлігі құрлықта, екінші бөлігі мұхит үстінде салынған. Бұл орналасу теңізден қайыңдардан жасалған платформа арқылы іске асырылды, ал ауласы әдемі безендірілген. Мешіттің айналасындағы бақтар ұқыпты күтілген және отбасылық демалысқа танымал орын болып табылады. Традициялық үлгіде салынған мәдрәса, жер асты қосымшасымен бірге, кең аумақты алып жатыр. Екі қабаттан тұратын бұл ғимарат жартылай дөңгелек пішінде салынған, қибла қабырғасы мен михраб бөлігімен үйлесім табады.

Тарих

Мешіттің тарихи контексі 1961 жылы патша Мұхаммед V қайтыс болған кезде басталды. Хасан II патша елдегі ең шебер қолөнершілерді, көз жұмған патшаның құрметіне кесене салу жоспарларын ұсынуға шақырды; ол «осы көрнекті адамға деген құрмет пен ықыласты көрсететіндей болуы керек» деді. 1980 жылы, өзінің туған күнін тойлағанда, Хасан II Касабланкада бірегей ескерткіш құру ниетін анық білдірді: Оны Мароккода тұрған француз сәулетшісі Мишель Пинсо жобалады, ал азаматтық құрылыс тобы Bouygues салды. Құрылыс жеті жылға созылды. 1989 жылы Хасан II-нің 60 жылдық мерейтойына дайын болу үшін құрылысты аяқтау жоспарланған. Құрылыс жұмыстарының ең қарқынды кезеңінде күніне 1400 адам, ал түніне тағы 1100 адам жұмыс істеді. Мешіттің құрылысы мен әсемдеуіне 10 000 суретші мен қолөнерші қатысты. 12 миллион адам осы мақсатқа қаржы жұмсады, әрбір сыйлық берушіге түбіртек пен сертификат берілді. Мешіттің ерекшелігі – барлық құрылымдар темірбетоннан жасалған, ал барлық әшекейлер дәстүрлі марокколық стильде жасалған. Құрылыс жұмысына 35 000 жұмысшы жұмылдырылып, 50 миллионнан астам сағат жұмыс істеді. Мешіт негізгі залға 25 000 адамды, ал оның төңірегіндегі алаңдарға тағы 80 000 адамды қабылдай алады. Архитектураның ерекше белгілері – көзге түсетін бағаналар, атқосшы аркалар және төбелерді безендіретін көптеген мукарналар. Күмбез, аркалар мен қабырғалар мешітке сәндік береді. Жоғары сапалы дыбыс жүйесі жасырын орналасқан. Хаммам ванналарында таделакт – аралас гипске жұмыртқа сарысы мен қара сабын қосылған гипстеу техникасы қолданылды.

Дизайн

Ғимарат исламдық сәулет пен марокколық элементтерді үйлестіреді, маврлық ықпалын көрсетеді және қалалық дизайнмен ерекшеленеді. Онда Рабаттағы аяқталмаған мешіт және Марракештегі Кутубия мешіті сияқты Мароккодағы басқа ғимараттарда кездесетін элементтер бар. Бұл жерде Рабат патшасы Мұхаммед V-нің мазарына айналған ежелгі римдік бекіністің іздері де бар. Сондай-ақ, Тур Хасан мешітінен, Қаббат әл-Сахрадан (688–692 жж.), Мадинаның Ұлы мешітінен (705–710 жж.), Тунис қаласындағы Кайруан мешітінен (663 ж.), Дамасктың Ұлы мешітінен (705–715 жж.), Кордобаның Ұлы мешітінен (785–786 жж.), Мароккодағы Куаравиййн мешітінен (956 және 1135 жж.), Тлемсеннің Ұлы мешітінен (1136 ж.) және Джәмәма эль Кебирден (1096 ж.) алынған элементтер де кездеседі. Оның жоспары базиликалық типке жатады, бұл Солтүстік Африка елдерінде кең таралған Т-тәрізді жоспардан өзгеше. Қибла қабырғасы нефтерге перпендикуляр орналасқан, бұл дәстүрден тыс саналады, себебі Меккеге бет бұрған құлшынатын адамдардың қатары мүмкіндігінше кеңірек болуы керек, артқа қарай созылуы емес (Халод және Хан, 1997, 61). Осы жоспарды қабылдау «Елдің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін сауда мен өнеркәсіпті дамытуға тиіс заманауи көшбасшы Хасан II патша мен ежелгі аристократ Хасан II арасындағы қайшылық» деп сипатталады.

Дұға залы

Дұға залы терезелермен жабылған мешіттің жоғарғы жағында орналасқан. Орталық зал орталықтан жылытылады және Атлант мұхитының су асты көрінісін ұсынады. Залдың сәні шеберлікпен жасалған, ол үшін Марокконың 6000 шебер қолөнершісі жұмыс істеді. Оның көлемі өте үлкен, сондықтан Париждің Нотр-Дам немесе Римдегі Санкт-Петер шіркеуіне оңай орналаса алады. Ағаш оюлары, зельлиж жұмыстары және штукатурлық қалыптар күрделі және өте әсерлі дизайнға ие; ою үшін қолданылатын ағаш – орта Атлас тауларынан кедр, мәрмәр – Агадирден, гранит – Тафраутеден әкелінеді. Намаз залы қибла қабырғасына перпендикуляр орналасқан үш нефті бар, ұзындығы мен ені төртбұрышты жоспармен салынған. Сарайдың орталық кемесі бүйір кемелеріне қарағанда биік және үлкен. Орталық зал толқындармен, көптеген күмбездермен біріктірілген, мұнда Муранодан әкелінген шыны шамдар ілінеді. Залдың екі жағында қара ағаштан ою-өрнек салынған, екі қабатты қабаттар бар, олар әйелдерге арналған. Есіктер электрмен жұмыс істейді. Фасад қабырғасына "ашық жұмыс және екі кіші тереземен қоршалған орталық тереземен" триптихикалық мәрмәр бөлік салынды. Мұндай панельдер түрлі-түсті аркалармен салынған, гүлдермен оюланған, сырттан қараған кезде геометриялық құрылымға ұқсайды. Қақпалар мәрмәрдан жасалған шлагбаумдармен әшекейленген, олар жасанды визуарлармен (бірін-бірі тегістеп немесе ою-өрнекпен) жабдықталған. Биіктігі бар төртбұрышты бағаналар тіренектері бір-біріне тірелген және айқыштарды біріктіреді. Геометриялық пішінді полихроматикалық зельджилер оюлы гипспен гүлдік және геометриялық үлгілермен, эпиграфиямен белгіленеді. Ислам өнерінің түрлерін ерекшелендіретін осы сәнді дизайн үшін ою-өрнектелген немесе боялған мәрмәр немесе пішінді ағаш қолданылады. Шатырдың төбесінде күн сәулесі түсіп, күндіз залды жарық етеді, ал ашық түнде жұлдыздар астында дұға етуге мүмкіндік береді. 1993 жылы салынып біткен кезде бұл әлемдегі ең биік минарет болды. Оның жоғарғы жағында лазер сәулесі орнатылған, ол кешке электрондық түрде жұмыс істейді. Бұл қала Меккеге қарай бағытталған және мұнаралар бульвардың көрнектілігін арттырады. Ол төртбұрышты болып, аспанға қарай көтеріледі. Негізгі және жоғарғы енінің арақатынасы 1-ден 8-ге дейін (база мен шыңның арасында), сырты мәрмәрмен қапталған, әсем безендірілген. Қасбеттің бет-бейнелері әр түрлі материалдармен ою-өрнектермен оюланған. 100 000 м.б. жер бетінде руданий трацетинінің тігістері бар. Бұл сәндік материал (хром және жасыл түстер басым түстер ретінде) көптеген басқа елеулі минареттерде қолданылатын кірпіштің орнына келеді және мешітке ерекше сән берді. Жасыл түсті плиткалар мұнараны биіктігінің үштен бір бөлігін жоғарыдан безендіреді, содан кейін түсі терең жасыл немесе көк түсті болады. Хассан II мұнарасында дизайнер патшаның өмірін атап өту үшін өзінің теңіз көбігі жасыл және Құдайдың көк түстерін қолданған. Минарет үшін пайдаланылған бетон ерекше жоғары сапалы типтегі, қатты жел мен сейсмикалық әсердің біріккен әсерінің ауыр жағдайларында жақсы жұмыс істей алатын. Бұл жобаның мердігерлері – "Bouygues" тобының Ғылыми бөлімі, олар әдеттегі бетоннан төрт есе мықты "ашығыс" бетонды жасады. B.H.P (соған төзімді бетон) деп аталады, ол 1200 бар / ш.см қысылуға төзімділік береді (әлемдік рекорд деп аталады) және өте тез орнату уақыты бар. Бұл үш жылдық зерттеу барысында дамыған процесс, құрылысты хлоридтің шабуылына төзімді ету үшін жоғары сапалы бетонмен біріктірілген молдық дәрежелі тот баспайтын болаттан жасалған. Бұл ғимараттың өмір сүру ұзақтығын 100 жылға дейін ұзартады деп күтілуде. Жұмыс төрт кезеңмен жүргізілді. Бірінші кезеңде жұмыс аймағын оқшаулау және құрғату үшін ағынға төзімді қоршау салынған. Бұл ең жоғары су деңгейінен төмен салынған. Екінші кезеңде намаз залында көрінетін бос орындар бетонмен толтырылды. Үшінші кезеңде мешіттің теңізге шығатын сыртқы бөлігіндегі құрылымдық плиталар мен бағаналар бұзылып, бетон алынып тасталды. Төртінші кезеңде эрозияға қарсы тиімді күрес үшін 2205 (UNS S 32205 EN 1.442 стандарттарына сәйкес) тот баспайтын болаттан жасалған тағандарды қолдана отырып, жоғары берікті бетоннан жаңа сыртқы қорғау жұмыстары жасалды. Көптеген құрылымдық өзгерістер егжей-тегжейлі жоба бойынша жүргізілгенімен, жұмыстар кезінде 100 сыртқы бағана, олардың толқын бұзатын сипаттамалары үшін "комбс" деп аталады, тұщы су мен толқын әсеріне ұшырады және оларды жаңа бағаналармен ауыстыруға тура келді. Бұл жаңа бағаналар жоғары берікті бетоннан және 2205 тот баспайтын болаттан жасалды. Бұл алдыңғысынан кейін жаңа ағынға төзімді қоршау салуды қажет етті; барлық қоршау мөлшері құрады. Бұл жұмыстардың барлығында 1300 тонна арнайы болат (40 тоннасы Mo) және 850 Н/мм2 беріктігі бар тағандар қолданылды. Құйылған бетон мөлшері 220000 м3 нығайтылмаған бетон және 80000 м3 жоғары берікті бетонды құрады. Барлық жұмыс 50 миллион еуроға жасалды.