Кіріспе

Израильдік романист және Холокосттан аман қалған Ахарон Аппелфельд (; туған Ервин Аппелфельд; 16 ақпан 1932 – 4 қаңтар 2018) - израильдік романист және Холокосттан аман қалған.

Өмірбаян

Эрвин (Аарон) Аппелфелд Румыния Корольдігінің Буковина аймағындағы, қазіргі Украинадағы Ядова коммунасында, Сторожинец округінде дүниеге келген. 2011 жылы әдебиеттанушы Нили Голдпен сұхбаттасқанда, ол өзінің туған қаласын, осы аудандағы Черновицті, "өте әдемі" орын деп еске алды – ол мектептерге толы, екі латын гимназиясы бар және халқының елуден алпысқа дейін пайызы еврейлерді құрады. 1941 жылы, тоғыз жасқа толғанда, Румыния армиясы бір жылдық совет оккупациясынан кейін оның туған қаласын қайта басып алды, сол кезде анасы қаза болды. Аппелфельд әкесімен бірге Румыния бақылауындағы Транснистриядағы мәжбүрлі еңбек лагеріне депортацияланды. Ол қашып, үш жыл бойы жасырынып жүрді, содан кейін совет армиясына ас әзірлеуші болып қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Аппелфельд Италиядағы босқындар лагерінде бірнеше ай өткізді, ал 1946 жылы, Израиль тәуелсіздік алғанға дейін екі жыл бұрын Палестинаға көшті. 1960 жылы ол еврей агенттігінің тізімінде әкесінің есімін тауып, онымен қайта қосылды. (Аппелфельд пен оның әкесі екеуі де бір-бірінің Холокост кезінде қаза болғанын ойлаған. Соғыстан кейін олар жеке-жеке Израильге келді.) Әкесі Бе'ер-Тувиядағы ма'абараға (босқындар лагеріне) жіберілді. Олардың кездесуі соншалықты әсерлі болды, Аппелфельд осы оқиға туралы ешқашан жаза алмады. Израильде Аппелфельд формальды біліміне толыққанды оқу мүмкіндігі алып, еврей тілін үйренді, содан кейін осы тілде жазуға кірісті. Оның алғашқы әдеби тәжірибелері – әңгімелер, бірақ ол біртіндеп роман жазуға көшті. Ол Иерусалимдегі Еврей университетінде оқуын аяқтады. Мевасерет-Ционда тұрып, Бен-Гурион университетінде Негев аймағында әдебиетті оқытты және Иерусалимдегі Тихо үйінде (Бейт Тихо) жиі жазды. 2007 жылы Аппелфельдтің "Баденхайм 1939" пьесасы сахнаға қойылып, Иерусалимдегі Джерард Бехар орталығында көрсетілді.

Тілді таңдау

Ол жасөспірім шағына дейін тілді үйренбегеніне қарамастан, Израильдің көрнекті еврей тіліндегі жазушыларының бірі болды. Оның ана тілі неміс тілі болғанмен, ол еврей, украин, румын, орыс, ағылшын және итальян тілдерін де жақсы меңгерген. Boston Review журналына берген сұхбатында Аппелфелд еврей тілін таңдауын былай түсіндірді: "Еврей тілінде жазуға мен өте қанағаттандым. Еврей тілі – өте дәл тіл, сіз өте ұқыпты болуыңыз керек, артық сөздерге салуға болмайды. Бұл біздің Киелі кітаптар дәстүрімізбен байланысты. Киелі кітаптардағы сөйлемдер өте қысқа, ашық және жеке-жеке мағыналы болады. Әр сөйлем өзінің жеке мағынасын жеткізуі тиіс".

Холокост әдеби тақырып ретінде

Холокосттан аман қалған көптеген адамдар өмірбаяндарын жазып қалдырды, бірақ Аппелфелд оқиғаларды шындыққа жақын бейнелемейді. Ол метафоралық тұрғыдан түсіндірілуге болатын қысқа әңгімелер жазады. Кейде ол тікелей қатысы жоқ Холокост туралы, тіпті жеке тәжірибесінен емес, айтады. Оның стилі айқын, нақты, бірақ сонымен қатар өте модернистік. Аппелфелд Израильде тұрды, бірақ ондағы өмір туралы аз жазды. Оның көптеген шығармалары Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, соғыс кезінде және содан кейін Еуропадағы еврейлердің өміріне арналған. Кішкентай кезінде жетім қалғандықтан, оның шығармаларында аналық бейне іздеу орталық орын алады. Холокост кезінде ол әкесінен айырылып, 20 жылдан кейін ғана қайта табысты.

Нысандар

Үнсіздік, сөйлемей қалу және дірдектеу – Аппелфелдтің көптеген туындыларында жиі кездесетін тақырыптар.

Мәдени сілтемелер

Аппелфелдтің шығармалары оның досы, тағы бір еврей романы жазушысы Филипп Роттың жоғары бағасын алды. Рот израильдік жазушыны өзінің "Шайлок операциясы" романының кейіпкері етіп бейнеледі.