Украинский надзиратель нацистских лагерей смерти

Иван Демьянюк: украинский охранник нацистских лагерей смерти (Собибор, Майданек). Судебные процессы, обвинения в Холокосте, спорные вердикты и биография.

21 мин оқу

100%

Дереккөз: John Demjanjuk — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Нацистік өлім лагерьлеріндегі украин күзетшісі (1920–2012)

Джон Демянюк (туған аты Иван Миколайович Демянюк; Іван Миколайович Дем'янюк; 3 сәуір 1920 – 17 наурыз 2012) – украин-американдық, Травникилік және Собибор қырып тастау лагерінде, Майданек және Флюссенбүргте нацистік лагерь күзетшісі болып қызмет еткен. Демянюк 1980-ші жылдары әлемдік БАҚ назарына ілікті, ол Израильде "Қатыгез Иван" деп жаңылыс айыпталып, сотталып, кінәлі деп танылды. Ол Треблинка қырып тастау лагерінің қатыгез күзетшісі болды деп есептелді. 1993 жылы бұл үкім күштен шығарылды. Өліміне аз уақыт қалғанда, ол Германия Федеративтік Республикасында Собибордағы қызмет кезінде 28 060 адамды өлтіруге қатысқандығы үшін сотталып, кінәлі деп танылды. Совет Украинасында туған Демянюк бала кезінде Голодомордан аман қалды және 1940 жылы Қызыл Армияға шақырылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста соғысып, 1942 жылдың көктемінде немістерге тұтқынға түсті. Немістер оны әскери қызметке тартты және Травники концлагерінде оқытты, содан кейін Собибор және кем дегенде екі концлагерьде қызмет етті. Соғыстан кейін ол Батыс Германиядағы босқындар лагерінде танысқан әйелімен үйленді және онымен және қызымен бірге АҚШ-қа көшті. Олар Огайо штатындағы Севен-Хиллс қаласына қоныстанды, онда ол автозауытта жұмыс істеп, үш бала тәрбиеледі. Демянюк 1958 жылы АҚШ азаматы болды. 1977 жылы Демянюк Травникилік екені айыпталды. Израильдегі Холокосттан аман қалғандардың куәліктеріне сүйене отырып, ол Треблинкадан шыққан әйгілі "Қатыгез Иван" деп жаңылыс анықталды. 1986 жылы Демянюк Израильге сотталу үшін экстрадицияланды. 1988 жылы Демянюк кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Ол өзінің кінәсіздігін мәлімдеп, бұл жаңылыс екенін айтты. 1993 жылы Израиль Жоғарғы Соты жаңа дәлелдерге сүйене отырып, үкімді жоққа шығарды, бұл дәлелдер оның "Қатыгез Иван" екендігіне күмән келтірді. Соттар Демянюк Собиборда қызмет еткенін көрсететін жеткілікті дәлелдер бар екенін мойындады, бірақ Израиль қудалаудан бас тартты. 1993 жылдың қыркүйегінде Демянюкке Огайоға қайтуға рұқсат берілді. 1999 жылы АҚШ прокурорлары Демянюкты концлагерь күзетшісі болғандығы үшін қайтадан депортациялауға тырысты және 2002 жылы оның азаматтығы жойылды. Сол жылы ол АҚШ-тан Германияға депортацияланды. 2011 жылы ол кінәлі деп танылып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Заң ғалымы Лоренс Дугластың айтуынша, қателіктерге қарамастан, неміс үкімі "істі лайықты және әділ аяқтады". Үкім шыққаннан кейін Демянюк апелляцияға дейін босатылды. Ол 2012 жылы қайтыс болған Бад-Файленбах қаласындағы Германиядағы зейнеткерлер үйінде тұрды. Германия заңнамасына сәйкес, апелляциясы бойынша соңғы шешім шығарылмай қайтыс болғандықтан, Демянюк техникалық тұрғыдан кінәсіз болып саналады. 2020 жылы Собибор күзетшісі Иоганн Ниманның фотоальбомы жарияланды; кейбір тарихшылар екі фотодағы күзетші Демянюк болуы мүмкін деп болжайды.

John Demjanjuk (born Ivan Mykolaiovych Demjanjuk; Іван Миколайович Дем'янюк; 3 April 1920 – 17 March 2012) was a Ukrainian American who served as a Trawniki man and Nazi camp guard at Sobibor extermination camp, Majdanek, and Flossenbürg. Demjanjuk became the center of global media attention in the 1980s, when he was tried and convicted in Israel after being misidentified as "Ivan the Terrible", a notoriously cruel watchman at Treblinka extermination camp. In 1993 the verdict was overturned. Shortly before his death, he was tried and convicted in the Federal Republic of Germany as an accessory to the 28,060 murders that occurred during his service at Sobibor. Born in Soviet Ukraine, Demjanjuk survived the Holodomor as a child and was conscripted into the Red Army in 1940. He fought in World War II and was taken prisoner by the Germans in spring 1942. He was recruited by the Germans and trained at Trawniki concentration camp, going on to serve at Sobibor extermination camp and at least two concentration camps. After the war he married a woman he met in a West German displaced persons camp, and emigrated with her and their daughter to the United States. They settled in Seven Hills, Ohio, where he worked in an auto factory and raised three children. Demjanjuk became a US citizen in 1958. In 1977, Demjanjuk was accused of having been a Trawniki man. Based on eyewitness testimony by Holocaust survivors in Israel, he was misidentified as the notorious Ivan the Terrible from Treblinka. Demjanjuk was extradited to Israel in 1986 for trial. In 1988, Demjanjuk was convicted and sentenced to death. He maintained his innocence, claiming that it was a case of mistaken identity. In 1993 the verdict was overturned by the Israeli Supreme Court, based on new evidence that cast reasonable doubt over his identity as Ivan the Terrible. Although the judges agreed that there was sufficient evidence to show that Demjanjuk had served at Sobibor, Israel declined to prosecute. In September 1993 Demjanjuk was allowed to return to Ohio. In 1999, US prosecutors again sought to deport Demjanjuk for having been a concentration camp guard, and his citizenship was revoked in 2002. He was deported from the US to Germany in that same year. In 2011, he was convicted and sentenced to five years in prison. According to legal scholar Lawrence Douglas, in spite of serious missteps along the way, the German verdict brought the case "to a worthy and just conclusion." After the conviction, Demjanjuk was released pending appeal. He lived at a German nursing home in Bad Feilnbach, where he died in 2012. Having died before a final judgment on his appeal could be issued, under German law, Demjanjuk remains technically innocent. In 2020, a photograph album by Sobibor guard Johann Niemann was made public; some historians have suggested that a guard who appears in two photos may have been Demjanjuk.

Өмірбаян

Демянюк Украинаның батыс бөлігіндегі Дубови-Махаринци ауылында дүниеге келген. Ол Голодомор ашаршылығы кезінде өскен, кейіннен совет колхозында трактор жүргізушісі болып жұмыс істеген. 1940 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылды. Шығыс Қырымдағы шайқастан кейін ол немістердің тұтқынына айналып, Чельмдегі совет тұтқындары лагерінде ұсталды. Неміс деректеріне сәйкес, Демянюк 1942 жылдың 13 маусымында нацистердің лагерь күзетшісі ретінде оқытылу үшін Травники концентрациялық лагеріне келген болуы мүмкін. 1942 жылы 22 қыркүйекте Окзов есімді ерлік жерге тағайындалды, бірақ 14 қазанда Травникиге оралды. Ол Майданек концентрациялық лагеріне ауыстырылды, онда 1943 жылдың 18 қаңтарында тәртіптік жазаланды. Ол Травникиге қайтарылып, 1943 жылдың 26 наурызында Собибор концлагеріне жіберілді. 1943 жылдың 1 қазанында ол Фленсенбургке ауыстырылды, онда ол кем дегенде 1944 жылдың 10 желтоқсанына дейін қызмет етті. Кейіннен Демянюк 1944 жылы Ресейдің азаттық армиясына шақырылған деп мәлімдеген. Бірақ 1990 жылдары АҚШ-тың арнайы тергеулер бюросы (OSI) жүргізген тергеу барысында бұл жалған ақпарат екені анықталды. OSI 1944 жылдың желтоқсанынан соғыстың соңына дейін Демянюктың қайда болғанын анықтаған жоқ. Соғыс аяқталғаннан кейін Демянюк Германиядағы бірнеше босқындар лагерінде уақыт өткізді. Бастапқыда, Демянюк Аргентинаға немесе Канадаға көшіп кетуге үміттенген; алайда, 1948 жылғы Көшіп-қону туралы заңға сәйкес, ол АҚШ-қа көшіп баруды өтінді. Оның өтініші бойынша, ол Польшаның шығысындағы Собибор қаласында шофер болып жұмыс істеген. (Қолжақын Собибор өлім-жітім лагеріне ауылдың аты берілді.) Кейінірек Демянюк бұл кездейсоқтық екенін айтып, "Собибор" атауын басқа өтініш берушіге тиесілі атластан таңдағанын айтты, өйткені онда кеңестік халық көп болды. Тарихшы Ханс Юрген Бёмельбург нацистік соғыс қылмыскерлері соғыс аяқталғаннан кейін кейде өздерін қылмыскерлер ретінде емес, нацистік қуғын-сүргіннің құрбандары ретінде таныстырып, сотталудан қашуға тырысқанын атап өтті. Демянюк Баварияның Ландшут қаласындағы босқындар лагерінде жүргізуші болып жұмыс тапты, содан кейін оны басқа оңтүстік неміс қалаларындағы лагерьлерге ауыстырды, содан кейін 1951 жылдың мамыр айында Мюнхенге жақын Фельдафингке жетті. Сол жерде ол тағы бір босқын Вера Ковловамен танысып, екеуі үйленді. Демянюк, оның әйелі мен қызы 1952 жылы 9 ақпанда "Генерал В. Г. Хаан" кемесімен Нью-Йоркке келді. Олар Индианаға көшіп, кейін Огайо штатының Севен Хиллз қалашығына қоныстанды. Ол жерде ол United Auto Workers (UAW) дизельдік қозғалтқыштың механикі болды. 1974 жылы Киевке сапары кезінде совет газеттері мен архивтері есімдерді ұсынды деп мәлімдеді. Алайда, INS АҚШ Коммунистік партиясының мүшесі болған Ханусиактың КГБ-дан тізімді алған деп күдіктенді. Ол осы есімдерді іздеуді таңдады. Ханусиак Демянюк Собибор концлагерінде күзетші болған деп мәлімдеді. Үкімет сотқа дайындалып жатқанда, Ханусиак Украинадан шыққан жаңалықтарда Демянюктың Травникидегі адам және Собибордағы күзетші болғандығын көрсететін жеке куәлігінің суреттерін жариялады. Демаянюктың бірнеше онжылдық бұрын Треблинкада Үрейлі Иван болғанын куәгерлер растағандықтан, ал құжаттамалық дәлелдер оның Собиборда аз танымал болғандығын көрсетеді, OSI Демянюкқа қарсы іс жүргізуді тоқтатып, жоғары профильді істерге назар аударған. Бірақ OSI-нің жаңа директоры Аллан Райан Демянюкты Іван Жаман ретінде айыптауды жалғастыруды таңдады. 1979 жылы Собибордан келген үш күзетші Демянюктың сонда күзетші болғанын білетінін, ал екеуі оның суретін танығанын антпен мәлімдеді. OSI бұл депозиттерді дәлел ретінде ұсынған жоқ және оларды Демянюктың Иван Грозный екендігіне қосымша дәлел ретінде қабылдады, бірақ күзетшілердің ешқайсысы Демянюктың Треблинкада болғанын атаған жоқ.

Demjanjuk was born in Dubovi Makharyntsi, a farming village in the western part of Soviet Ukraine. He grew up during the Holodomor famine, and later worked as a tractor driver in a Soviet collective farm. In 1940, he was drafted into the Red Army. After a battle in Eastern Crimea, he was taken prisoner by the Germans and was held in a camp for Soviet prisoners of war in Chełm. According to German records, Demjanjuk most likely arrived at Trawniki concentration camp to be trained as a camp guard for the Nazis on 13 June 1942. He was assigned to a manorial estate called Okzow on 22 September 1942, but returned to Trawniki on 14 October. He was transferred to Majdanek concentration camp, where he was disciplined on 18 January 1943. He was sent back to Trawniki and on 26 March 1943 he was assigned to Sobibor concentration camp. On 1 October 1943 he was transferred to Flossenbürg, where he served until at least 10 December 1944. Demjanjuk would later claim to have been drafted into the Russian Liberation Army in 1944. But an investigation conducted in the 1990s by the US Office of Special Investigations (OSI) found this to be a cover story. OSI was unable to establish Demjanjuk's whereabouts from December 1944 to the end of the war. After the end of the war, Demjanjuk spent time in several displaced persons (DP) camps in Germany. Initially, Demjanjuk hoped to emigrate to Argentina or Canada; however, under the Displaced Persons Act of 1948, he applied to move to the United States. His application stated that he had worked as a driver in the town of Sobibór in eastern Poland. (The nearby Sobibor extermination camp was named after the village.) Demjanjuk later claimed this was a coincidence, and said that he picked the name "Sobibor" from an atlas owned by a fellow applicant because it had a large Soviet population. Historian Hans Jürgen Bömelburg noted in regard to Demjanjuk that Nazi war criminals sometimes tried to evade prosecution after the war by presenting themselves as victims of Nazi persecution, rather than as the perpetrators. Demjanjuk found a job as a driver in a displaced persons camp in the Bavarian city of Landshut, and was subsequently transferred to camps in other southern German cities, until ending up in Feldafing near Munich in May 1951. There he met Vera Kowlowa, another DP, and they married. Demjanjuk, his wife and daughter arrived in New York City aboard the General W. G. Haan on 9 February 1952. They moved to Indiana, and later settled in the Cleveland suburb of Seven Hills, Ohio. There he became a United Auto Workers (UAW) diesel engine mechanic at the nearby Ford automobile factory,

Hanusiak claimed that Soviet newspapers and archives had provided the names during his visit to Kyiv in 1974; however, INS suspected that Hanusiak, a member of the Communist Party USA, had received the list from the KGB. It chose to investigate the names as leads. Hanusiak claimed that Demjanjuk had been a guard at Sobibor concentration and death camp. While the government was preparing for trial, Hanusiak published pictures of an ID card identifying Demjanjuk as having been a Trawniki man and guard at Sobibor in News from Ukraine. Given that eyewitnesses attested to Demjanjuk having been Ivan the Terrible at Treblinka, decades before, whereas documentary evidence seemed to indicate that he had served at Sobibor with little notoriety, OSI considered dropping the proceeding against Demjanjuk to focus on higher profile cases. But OSI's new director Allan Ryan chose to go ahead with the prosecution of Demjanjuk as Ivan the Terrible. In 1979, three guards from Sobibor gave sworn depositions that they knew Demjanjuk to have been a guard there, and two identified his photograph. OSI did not submit these deposits into evidence and took them as a further indication that Demjanjuk was Ivan the Terrible, though none of the guards mentioned Demjanjuk having been at Treblinka.

Депортация және экстрадиция бойынша іс жүргізу

Іс жүргізу прокурордың тарихшы Эрл Ф. Зимкеге шақыртуымен басталды, ол 1942 жылы Шығыс майданындағы жағдайды қалпына келтіріп, Демянюктың Керчь шайқасында тұтқындалып, сол жылы Травникиге келген болуы мүмкін екенін көрсетті. Травники картасының түпнұсқа құжатты зерттеген АҚШ үкіметінің сарапшылары және Берлиндегі Бос университетінің Вольфганг Шеффлер тыңдау барысында растады. Шеффлер сондай-ақ Травникидегілердің жасаған қылмыстары туралы куәлік берді және Демянюк Собибор мен Треблинка арасында ауыстырылған болуы мүмкін екенін айтты. Бұрынғы Травники төлем жөнелткіші Генрих Шафер куәлік беру кезінде мұндай карталар Травникиде стандартты түрде берілгенін мәлімдеді. Треблинкадағы Холокосттан аман қалған бес адам Демянюкты Треблинкада болған және "Қатыгез Иван" болған деп таныды. Сонымен қатар, OSI бұрынғы SS күзетшісі Хорнның куәлігін ұсынды, ол Демянюктың Треблинкада болғанын растады. Демянюктың Травники картасында оның Собиборда болғаны ғана көрсетілген, бірақ прокуратура оның лагерьлер арасында ауысып-қозғалуы мүмкін екенін және Треблинканың әкімшілік шалаңдықтан қатыстырылмағанын мәлімдеді. Сот барысында Демянюк АҚШ визасына берген өтінішінде жалған мәлімдеме жасағанын мойындады, бірақ оны Кеңес Одағына қайтарылып келуден қорқып жасағанын және концентрациялық лагерь күзетшісі болмағанын айтты. Демянюк өзінің неміс тұтқыны болғанын және мәжбүрлі еңбек жасағанын мәлімдеді. Қорғау сонымен қатар Треблинкадағы украин күзетшісі Федор Федоренконың мәлімдемесін ұсынды, онда Федоренко Демянюкты Треблинкада көргенін есіне түсіре алмайтынын айтқан. Демянюктың азаматтығы 1981 жылы өткені туралы жалған мәлімдеме жасағаны үшін жойылды. Демянюкқа украин қауымы мен Шығыс Еуропаның эмигрант топтары қолдау көрсетті; Демянюктың жақтастары оның коммунистік қастандықтың құрбаны болғанын айтып, оның қорғанысына екі миллион доллардан астам ақша жинады. Ақшаның көп бөлігін Кливлендте тұратын Холокостты жоққа шығарушы Джером Брентар жинады, ол сондай-ақ Демянюктың адвокаты Марк О'Коннорды ұсынды. Соттың алғашқы күні 150 украиндық американдықтар наразылық білдіріп, сот процесін "американдық соттағы кеңестік сот" деп атады және совет туын өртеді. Демянюк сондай-ақ Пэт Бьюкенен және Огайо штатының конгрессмені Джеймс Трафикант сияқты консервативті саяси қайраткерлердің қолдауына ие болды. Басқалары, әсіресе американдық яһудилер, Демянюктың АҚШ-та болуына ашуланып, оның депортациясын қолдады. Жазушы Лоуренс Дуглас бұл істі "Америка тарихындағы ең көп жарияланған азаматтығынан айыру ісі" деп атады. 1983 жылдың қазанында Израиль Демянюктың 1950 жылғы нацистер мен нацистік әріптестер (жазалау) заңы бойынша Треблинкада жасалған қылмыстар үшін Израильде сотталуы үшін экстрадициялау туралы өтініш берді. 1985 жылдың сәуірінде ол тұтқындалып, Миссури штатының Спрингфилд қаласындағы АҚШ Федералдық Тұтқындар Медициналық Орталығында ұсталды. Демянюк экстрадициясына шағымданып, 1985 жылдың 8 шілдесінде өткен тыңдауда Демянюктың қорғаушы адвокаттары оған қарсы дәлелдерді КГБ жасады, Демянюк ешқашан Треблинкада болмаған және соттың Израильдің экстрадиция туралы өтінішін қарауға құқығы жоқ деп мәлімдеді. Демянюк 1986 жылдың 28 ақпанында Израильге депортацияланды.

The proceeding opened with the prosecution calling historian Earl F. Ziemke, who reconstructed the situation on the Eastern Front in 1942 and showed that it would have been possible for Demjanjuk to have been captured at the Battle of Kerch and arrive in Trawniki that same year. The authenticity of the Trawniki card was affirmed by US government experts who examined the original document as well as by Wolfgang Scheffler of the Free University of Berlin during the hearing, Scheffler also testified to the crimes committed by Trawniki men and that it was possible that Demjanjuk had been moved between Sobibor and Treblinka. Additionally, the former paymaster at Trawniki, Heinrich Schaefer, stated in a deposition that such cards were standard issue at Trawniki. Five Holocaust survivors from Treblinka identified Demjanjuk as having been at Treblinka and having been "Ivan the Terrible." Additionally, OSI submitted the testimony of former SS guard Horn identifying Demjanjuk as having been at Treblinka. Although Demjanjuk's Trawniki card only documented that he had been at Sobibor, the prosecution argued that he could have shuttled between the camps and that Treblinka had been omitted due to administrative sloppiness. During the trial, Demjanjuk admitted to having lied on his US visa application but claimed that it was out of fear of being returned to the Soviet Union and denied having been a concentration camp guard. Demjanjuk instead claimed to have been a German prisoner who completed forced labor. The defense also submitted the statement of Feodor Fedorenko, a Ukrainian guard at Treblinka, which stated that Fedorenko could not recall having seen Demjanjuk at Treblinka. Demjanjuk's citizenship was revoked in 1981 for having lied about his past,

Demjanjuk's defense was supported by the Ukrainian community and various Eastern European émigré groups; Demjanjuk's supporters alleged that he was the victim of a communist conspiracy and raised over two million dollars for his defense. Much of the money was raised by a Cleveland based Holocaust denier Jerome Brentar, who also recommended Demjanjuk's lawyer Mark O'Connor. The first day of the denaturalization trial was accompanied by a protest of 150 Ukrainian Americans who called the trial "a Soviet trial in an American court" and burned a Soviet flag. Demjanjuk also attracted the support of conservative political figures such as Pat Buchanan and Ohio congressman James Traficant. Others, particularly American Jews, were outraged by the presence of Demjanjuk in the United States and vocally supported his deportation. Writer Lawrence Douglas has called the case "the most highly publicized denaturalization proceeding in American history." In October 1983, Israel issued an extradition request for Demjanjuk to stand trial on Israeli soil under the Nazis and Nazi Collaborators (Punishment) Law of 1950 for crimes allegedly committed at Treblinka. In April 1985, he was detained and held at United States Medical Center for Federal Prisoners in Springfield, Missouri. Demjanjuk appealed his extradition; in a hearing on 8 July 1985, Demjanjuk's defense attorneys claimed that the evidence against him had been manufactured by the KGB, that Demjanjuk was never at Treblinka, and that the court had no authority to consider Israel's request for extradition. Demjanjuk was deported to Israel on 28 February 1986.

Исраилдегі сынақ

Демжанюктың соты 1986 жылдың 26 қарашасы мен 1988 жылдың 18 сәуірі аралығында Иерусалим аудандық сотында өтті. Сот Израиль Жоғарғы сотының судьясы Дов Левин мен Иерусалим аудандық сотының судьялары Цви Тал және Далия Дорнерден құралған арнайы трибуналдың алдында қарастырылды. Прокуратура бұл сот процесін Адольф Эйхманның алдыңғы соты сияқты Холокост тақырыбындағы оқу-әдістемелік сот ретінде ұйымдастырды. Бұл Израиль тарихындағы алғашқы телеарнада көрсетілген сот болды. Бастапқыда аз назар аударғанмен, куәгерлердің сөйлеген сәттерінен бастап сот "ұлттық құмарлыққа" айналып, Израиль мен Америка Құрама Штаттарында кеңінен жарияланды. 1987 жылдың 6 сәуірінде Польшадағы концлагерде қызмет еткен 65 жастағы неміс SS офицері Джон Стольц (немесе Стольц) Огайо штатындағы жертөлесінде өз өмірін өз қолымен аяқтады, себебі OSI-ден хат алғаннан кейін. Оның ұлы Эдвин, ол Деменюк сияқты қиын жағдайға түсуден қорқыпты деді.

Қылмыстық іс

Прокуратура құрамына Израильдің мемлекеттік прокуроры Йона Блатман, Иерусалим аудандық прокуратурасының бас адвокаты Майкл Шакед және мемлекеттік прокуратураның халықаралық бөлімінің адвокаттары Майкл Хоровиц пен Деннис Гулдман кірді. Прокурорлардың мәлімдемесіне сәйкес, Демянюк 1940 жылы Кеңес әскеріне қабылданып, 1942 жылдың мамыр айында Шығыс Қырымда неміс әскерлеріне түскенге дейін соғысқан. Одан кейін 1942 жылдың шілдесінде ол неміс тұтқындарының лагеріне, Челмого қаласына жеткізілді. Прокуратура Демянюк немістермен ерікті түрде ынтымақтасып, Травники лагеріне жіберілгенін айтты. Басты айып – үш бұрынғы тұтқын Демянюкты Треблинканың «Қорқынышты Иван» деп таныды, ол өлім камерасына газ жіберуге арналған бензиндік қозғалтқыштарды басқарған. Қорғау тарапы картаны Кеңес билігі Демянюкқа қарсы айып тағып, оның беделін түсіру үшін жасаған жалған құжат деп мәлімдеді. Картада Демянюк сол кездегі суреті болды. Прокуратура картаның, түрлі нацистік офицерлердің қолтаңбаларының, қағаз бен сияның түпнұсқа екенін растау үшін сарапшы куәгерлерді шақырды. Қорғау тарапы кеңестік тарап ұсынған кейбір дәлелдерді өз қорғанысына пайдаланды, ал басқаларын «жалған» деп таныды. Прокуратура Демянюк Треблинкада болғанын дәлелдеу үшін Холокосттан аман қалғандардың куәліктеріне көп сүйенді, олардың бесеуі сотта куәлік берді. Демянюк суретін таныған төрт куәгер сот басталғанға дейін қайтыс болды. Осы куәгерлердің бірі, Пинхас Эпштейннің куәлігі, АҚШ-та Федор Федоренконың лагерь күзетшісінен азаматтығын алу ісінде сенімсіз деп танылды. Кейіннен, Элияху Розенберг 1947 жылғы жауапкерлікте «Қорқынышты Иванның» 1943 жылы Треблинкадағы тұтқындар көтерілісі кезінде қаза тапқанын айтқандығы белгілі болды. Сот барысында Отто Хорн, Треблинкадағы бұрынғы неміс SS күзетшісі, Демянюкты фотосуреттерден таныды.

The prosecution team consisted of Israeli State Attorney Yonah Blatman, lead attorney Michael Shaked of the Jerusalem District Attorney's Office, and the attorneys Michael Horovitz and Dennis Gouldman of the International Section of the State Attorney's Office. According to prosecutors, Demjanjuk had been recruited into the Soviet army in 1940, and had fought until he was captured by German troops in Eastern Crimea in May 1942. He was then brought to a German prisoner of war camp in Chełm in July 1942. Prosecutors claimed that Demjanjuk volunteered to collaborate with the Germans and was sent to the camp at Trawniki, where he was trained to guard prisoners as part of Operation Reinhard. The principal allegation was that three former prisoners identified Demjanjuk as "Ivan the Terrible" of Treblinka, who operated the petrol engines sending gas to the death chamber. The defense claimed that the card was forged by Soviet authorities to discredit Demjanjuk. The card had Demjanjuk's photograph, which he identified as his picture at the time. The prosecution called expert witnesses to testify on the authenticity of the card including its signatures by various Nazi officers, paper, and ink. The defense used some evidence supplied by the Soviets to support their case while calling other pieces of evidence supplied by the Soviets "forgeries". The prosecution relied heavily on the testimony of Holocaust survivors to establish that Demjanjuk had been at Treblinka, five of whom were put on the stand. Four of the survivors who had originally identified Demjanjuk's photograph had died before the trial began. The testimony of one of these witnesses, Pinhas Epstein, had been barred as unreliable in US denaturalization trial of former camp guard Feodor Fedorenko, It was later learned that Eliyahu Rosenberg had previously testified in a 1947 deposition that "Ivan the Terrible" had been killed in 1943 during a Treblinka prisoner uprising. During the trial, Demjanjuk was again identified on the photo spread by Otto Horn, a former German SS guard at Treblinka.

Қорғау ісі және Демянюктың куәлігі

Демянюктың алғашқыда адвокаты Марк Дж. О'Коннор болды, ол Нью-Йорк штатынан келген еді; Демянюк 1987 жылдың шілдесінде сотта куәлік беруге дайындалып жатқан күнінен бір апта бұрын оны қызметтен босатып жіберді. Оның орнына Демянюк израильдік сот адвокаты Йорам Шефтелді жалдады, ал О'Коннор оны бірге жұмыс істейтін кеңесші ретінде тартқан болатын. Шефтел қорғанысты негізінен Демянюкке тиесілі деген Травники картасының КГБ жасаған жалғандық екенін дәлелдеуге бағыттады. Ең маңыздысы, Шефтел доктор Джулиус Грантты шақырып, ол Гитлердің күнделіктерінің жалған екенін дәлелдеген еді. Грант құжаттың жалған екенін куәландырды. Ол сондай-ақ голланд психологі Виллем Альберт Вагнеарды шақырды, ол Треблинкадан аман қалғандардың Демянюкты Иван Қатылы деп анықтаған әдісіндегі қателіктерді айтты. Сонымен қатар, Шефтел сот процесін көрсетілген сот процесі деп атап, оны «Демянюк ісі» деп атады, бұл танымал антисемиттік Дрейфус ісіне сілтеме жасады. Демянюк сотта 1944 жылға дейін Чельмдегі лагерьде тұтқын болғанын, содан кейін ол Австриядағы басқа лагерьге ауыстырылғанын, онда советке қарсы украиндық әскери тобына қосылғанға дейін болғанын айтты. Демянюк АҚШ-тағы алғашқы жауаптарында Чельм туралы есімдерді атаған жоқ, ол 1981 жылы дентурализация процесінде Чельм туралы алғаш рет айтқан. Чельм Демянюк үшін алиби болғандықтан, сотта прокурорлар мен судьялар осы туралы сұрақ қойды; Демянюк өзінің тұтқынға түскен кезіндегі жарақаттарын кінәлады және ол жай ғана ұмытып кеткенін айтты. Демянюк сонымен қатар 1943 жылы жүк көлігін қалай жүргізу керектігін білмегенін жоққа шығарды, бірақ ол 1948 жылы босқындарға көмек сұраған өтінішіне осылай жазған; Демянюк форманы өзі толтырмағанын және кеңсе қызметкері оны дұрыс түсінбеген болуы мүмкін деп мәлімдеді. Демянюк бұл жоққа шығаруын «Жаман Иванның» Треблинкадағы газ камерасы үшін жүк көлігінің дизельді қозғалтқышын басқарғанымен және СС-тің жүк көлігін жүргізу тәжірибесі бар украиндықтарды Травники адамдары ретінде таңдауымен байланыстырды. Демянюк сонымен қатар бұрынғы сот процестерінде Собиборды өзінің тұрғылықты жері ретінде көрсеткен себебін өзгертті: енді ол Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек көрсету басқармасының қызметкері оған Польша немесе Чехословакиядағы бір жерді көрсетуге кеңес бергенін айтты, бұл оның Совет Одағына қайтарылып келуіне жол бермеу үшін болды, содан кейін онымен бірге күтіп отырған тағы бір советтік босқын Демянюкке Собиборды көрсетуді ұсынды. Демянюк сондай-ақ: «Құрметті судьялар, егер мен шынымен сол қорқынышты жерде болсам, мен осылай айтуға батыл бола ма едім?» деді. Демянюк 1944 жылы нацистік Германия үкіметі қаржылаған антисоветтік ресейлік әскери ұйымға, Ресей Азаттық Армиясына (Власов армиясы) шақырылғанын мәлімдеді, ол 1945 жылы нацистік Германияның одақтастарға берілуіне дейін болды. Жабылу сөздерінен кейін қорғаныс Игнат Данильченконың мәлімдемесін де ұсынды, бұл ақпарат АҚШ-тың Ақпарат еркіндігі арқылы алынды, бірақ бұрын OSI қорғанысқа ұсынбаған еді. Данильченко Собибордың бұрынғы күзетшісі болды және 1979 жылы OSI (АҚШ арнайы тергеу бюросы) сұрауы бойынша Кеңес Одағы оны куәгер ретінде шақырған. Данильченко үш түрлі фотосуреттерден Демянюкты Собибордағы «тәжірибелі және сенімді» күзетші деп анықтады және Демянюк Фленсенбургке ауыстырылғанын, онда ол SS қан тобының татуировкасын алғанын айтты; Данильченко Треблинканы атаған жоқ. Вашингтонда тұратын Балтық елдерінен келген эмигранттардың қолдауымен қорғаныс сондай-ақ Otto Horn Демянюкты анықтауда қиындыққа тап болғанын және оны анықтау үшін сұралғанын көрсеткен OSI-нің ішкі жазбаларын қоқысқа тастағаннан кейін тапты.

Demjanjuk was at first represented by attorney Mark J. O'Connor of New York State; Demjanjuk fired him in July 1987 just a week before he was scheduled to testify at his trial. In his place, Demjanjuk hired Israeli trial lawyer Yoram Sheftel whom O'Connor had hired as co counsel. Sheftel focused the defense largely on the claim that Demjanjuk's Trawniki card was a KGB forgery. Most significantly, Sheftel called Dr. Julius Grant, who had proven that the Hitler diaries were forged. Grant testified that the document had been forged. He also called Dutch psychologist Willem Albert Wagenaar, who testified to flaws in the method by which Treblinka survivors had identified Demjanjuk as Ivan the Terrible. Additionally, Sheftel alleged that the trial was a show trial, and referred to the trial as "the Demjanjuk affair," alluding to the famous antisemitic Dreyfus Affair. Demjanjuk testified during the trial that he was imprisoned in a camp in Chełm until 1944, when he was transferred to another camp in Austria, where he remained until he joined an anti Soviet Ukrainian army group. Demjanjuk had not mentioned Chelm in his initial depositions in the United States, first referring to Chelm during his denaturalization trial in 1981. As Chelm was Demjanjuk's alibi, he was questioned about this omission during the trial by both the prosecutors and the judges; Demjanjuk blamed the trauma of his POW experience and said he had simply forgotten. Demjanjuk also denied having known how to drive a truck in 1943, despite having stated this on his application for refugee assistance in 1948; Demjanjuk alleged that he had not filled out the form himself and the clerk must have misunderstood him. Demjanjuk's denial related both to the supposed operation of a truck's diesel engine by "Ivan the Terrible" for the gas chamber at Treblinka and to the SS's singling out of Ukrainians with experience driving trucks as Trawniki men. Demjanjuk also changed his testimony as to why he had listed Sobibor as his place of domicile from his earlier trials: he now claimed to have been advised to do so by an official of the United Nations Relief Administration to list a place in Poland or Czechoslovakia in order to avoid repatriation to the Soviet Union, after which another Soviet refugee waiting with him suggested Demjanjuk list Sobibor. Demjanjuk also said, "Your Honors, if I had really been in that terrible place, would I have been stupid enough to say so?" Demjanjuk further claimed that in 1944 he was drafted into an anti Soviet Russian military organization, the Russian Liberation Army (Vlasov Army), funded by the Nazi German government, until the surrender of Nazi Germany to the Allies in 1945. Following closing statements, the defense also submitted the statement of Ignat Danilchenko, information which had been obtained through the US Freedom of Information but had not previously been made available to the defense by OSI. Danilchenko was a former guard at Sobibor and had been deposed by the Soviet Union in 1979 at the request of the OSI (US Office of Special Investigations). Danilchenko identified Demjanjuk from three separate photo spreads as having been an "experienced and reliable" guard at Sobibor and that Demjanjuk had been transferred to Flossenbürg, where he had received an SS blood type tattoo; Danilchenko did not mention Treblinka. Through Baltic émigré supporters living in Washington DC, the defense was also able to acquire internal OSI notes that had been thrown in a dumpster without shredding that showed that Otto Horn had in fact had difficulty identifying Demjanjuk and had been prompted to make the identification.

Үкім және Израиль Жоғарғы Сотының өзгеруі

1988 жылғы 18 сәуірде Иерусалим аудандық соты Демянюкты барлық айыптауларға және "Құрқынышты Иван" екендігіне "күдіксіз және толық сеніммен" кінәлі деп тапты. Бір аптадан кейін оған асып өлтіру жазасы берілді. Демянюк апелляциялық процесте оқшаулану камерасына қамалды. Ол жерде ағаш шеберлері оның апелляциясы қабылданбаса, оны асуға арналған дарғанатты құрастыруды бастады, және Демянюк құрылысты өзінің камерасынан естіді. 1993 жылғы 29 шілдеде Израиль Жоғарғы Сотының бес судьядан тұратын алқасы апелляциялық шағым бойынша айыпты үкімді күштен шығарды. Жоғарғы Сот төменгі соттың Травники картасының нақтылығы және Демянюктың алибиінің жалғандығы туралы шешімін қолдады, бірақ Демянюктың "Құрқынышты Иван" екендігіне қатысты күмәнділіктер бар екенін мәлімдеді. Судьялар Демянюк Травники бөлімшесінде нацистік вахман (қорғаушы) қызметін атқарған болуы мүмкін дегенге келісті. Күәгерлердің бірі "Құрқынышты Иванды" қоңыр шашы, құрғақ көздері және мойнына дейін созылған үлкен жарасы бар деп сипаттады; ал Демянюк сары шашы, сұрғылт көк көздері және мұндай жарасы жоқ еді. АҚШ шенеуніктері Демянюктың адвокаттарына хабарламастан, осы неміс күзетшілерінің екеуінен алынған куәлікті білген. Алайда, Израиль судьялары Демянюк 1951 жылы АҚШ визасын алуға берген өтінішінде анасының бойжеткен кездегі тегін "Марченко" деп қате жазғанын атап өтті.

АҚШ азаматтығынан екінші рет айырылып, Германияға ұстап берілді

1998 жылдың 20 ақпанында Огайо штатының Солтүстік округінің АҚШ округтік сотының судьясы Пол Матия Демянюктың азаматтығынан айыру туралы шешімін «қарсылықсыз» деп қабылдады, яғни OSI Демянюкты екінші рет азаматтығынан айыруға тырыса алады. OSI Демянюктың ісін тергеуді жалғастырды, ол тек құжаттық деректерге сүйенді, куәгерлердің көрсетуіне емес. Матия Демянюк соғыс кезінде қайда болғаны туралы сенімді дәлелдер келтірмегенін және Әділет министрлігі оған қарсы айыптауларын дәлелдегенін мәлімдеді. Демянюк АҚШ-тың Алтыншы апелляциялық округтік сотына шағымданып, 2004 жылдың 30 сәуірінде Әділет министрлігі Демянюктың нацистік өлім лагерьлерінде қызмет еткенін «ашық, нақты және сенімді дәлелдермен» растағандықтан, оның АҚШ азаматтығынан айырылуы туралы шешім шығарды. 2004 жылдың қараша айында АҚШ Жоғарғы соты оның шағымын қараудан бас тартты. 2005 жылдың 28 желтоқсанында иммиграциялық судья Демянюкты Германияға, Польшаға немесе Украинаға депортациялау туралы шешім шығарды. Депортациядан қашу үшін Демянюк Біріккен Ұлттар Ұйымының азаптауға қарсы конвенциясымен қорғалуын сұрады, Украинаға депортацияланса қудаланып, азаптауға ұшырайтынын мәлімдеді. АҚШ-тың бас иммиграциялық судьясы Майкл Креппи Демянюк Украинаға жіберілген жағдайда оған жамандық жасалатындығын растайтын ешқандай дәлел жоқ деп шешті. 2006 жылдың 22 желтоқсанында Иммиграциялық апелляциялық кеңесі депортация туралы шешімді бекітті. 2008 жылдың 30 қаңтарында Алтыншы округтік апелляциялық соты Демянюктың қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады. 2008 жылдың 19 мамырында АҚШ Жоғарғы соты Демянюктың депортация туралы бұйрыққа қарсы ісін қарамай, certiorari туралы өтінішін қабылдамады. Жоғарғы соттың қайта қараудан бас тартуы депортация туралы бұйрықтың түпкілікті болғанын білдірді, басқа шағымдану мүмкін емес еді. АҚШ Жоғарғы соты Демянюк ісін қараудан бас тартқаннан кейін бір ай өткен соң, 2008 жылдың 19 маусымында Германия Демянюкты Германияға экстрадициялауға тырысатынын мәлімдеді. Демянюк туралы ақпаратты Германияның ұлттық-социалистік қылмыстарды тергеу жөніндегі орталық бюросы жинаған. 2008 жылдың 10 қарашасында Германияның федералды прокуроры Курт Шримм прокурорларға Мюнхенде экстрадиция туралы өтініш беруді тапсырды, себебі Демянюк бір кезде сол қалада тұрған. 2008 жылдың 9 желтоқсанында Германияның федералды соты Демянюкты Холокостқа қатысқандығы үшін соттауға болатынын мәлімдеді. Үш айдан кейін, 2009 жылдың 11 наурызында Демянюк Собибор жойғыш лагерінде еврей тұтқындарын өлтіруге көмектескені үшін 29 000-нан астам айыптамамен айыпталды. Германияның сыртқы істер министрлігі 2009 жылдың 2 сәуірінде Демянюк келесі аптада Германияға жеткізілетінін және 2009 жылдың 30 қарашасынан бастап сотталады деп хабарлады. 2009 жылдың 2 сәуірінде Демянюк Вирджиниядағы иммиграциялық сотқа өтініш берді. Өтініште оған қарсы шығарылған депортация туралы бұйрықты қайта қарау талап етілді; бұл бұйрық бастапқыда 2005 жылы иммиграциялық сотпен шығарылған, кейін 2006 жылдың соңында BIA әкімшілік шағым бойынша бекітілген, бірақ үш күннен кейін, 6 сәуірде қайтарылып алынған. Үкімет атап өткендей, Демянюк сияқты қайта қарау туралы өтінішті тек Вашингтондағы Иммиграциялық апелляциялық кеңесіне (BIA) беруге болады, иммиграциялық сотқа емес. Сондықтан, иммиграциялық соттың шешімді тоқтатуы орынсыз болды, себебі соттың бұл мәселе бойынша құзыреті болмады. Осыған байланысты Демянюк қайта қарау және уақытша тоқтату туралы өтініштерін BIA-ға қайта жіберді. 10 сәуірде BIA «Демянюктың істі қайта қарау туралы өтінішінің қабылдануының ықтималдығы аз» деп шешім шығарды және оның өтінішін қабылдамады. Бұл оны Германияға депортациялау үшін ұстап алуға федералды агенттерге кедергісіз мүмкіндік берді. Сол күні Демянюктың ұлы Алтыншы округтік апелляциялық сотына депортацияны тоқтатуды сұрап өтініш берді. Үкімет апелляциялық соттың Иммиграциялық апелляциялық кеңесінің шешімін қайта қарау құзыреті жоқ екенін мәлімдеді. Кейіннен Демянюк депортацияны тоқтатуға соңғы минутта қол жеткізді, АҚШ иммиграциялық агенттері оны үйінен мүгедек арбамен Германиядағы сотқа апарып жіберді. BIA Демянюктың депортация ісін қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады. 2009 жылдың 1 мамырында Алтыншы округтік соты Демянюктың депортациясына қатысты қаулыны тоқтатты. 2009 жылдың 7 мамырында АҚШ Жоғарғы соты, Джон Пол Стивенс арқылы, Демянюк ісін қараудан бас тартты, осылайша оның депортациясын тоқтатуға барлық мүмкіндіктерді жойды. Демянюк 2009 жылдың 30 сәуірінде Германияға АҚШ-тан Демянюкты қабылдау туралы Германия үкіметінің келісімін тоқтатуға тырысып, Германияға сот шақыруын жолдады. Германияның әкімшілік соты 2009 жылдың 6 мамырында Демянюктың талабын қабылдамады. Демянюк 2009 жылдың 11 мамырында Кливлендтен, Огайодан Германияға депортацияланды, 2009 жылдың 12 мамырында Мюнхенге жетті. Ол келгеннен кейін қамауға алынып, Мюнхеннің Штадельхайм түрмесіне жіберілді.

On 20 February 1998, Judge Paul Matia of the U. S. District Court for the Northern District of Ohio vacated Demjanjuk's denaturalization "without prejudice," meaning that OSI could seek to strip Demjanjuk of citizenship a second time. OSI continued to investigate Demjanjuk, relying solely on documentary evidence rather than eye witnesses. Matia ruled that Demjanjuk had not produced any credible evidence of his whereabouts during the war and that the Justice Department had proved its case against him. Demjanjuk appealed to the US Court of Appeals for the Sixth Circuit, which on 30 April 2004 ruled that Demjanjuk could be again stripped of his US citizenship because the Justice Department had presented "clear, unequivocal and convincing evidence" of Demjanjuk's service in Nazi death camps. The United States Supreme Court declined to hear his appeal in November 2004. On 28 December 2005, an immigration judge ordered Demjanjuk deported to Germany, Poland or Ukraine. In an attempt to avoid deportation, Demjanjuk sought protection under the United Nations Convention against Torture, claiming that he would be prosecuted and tortured if he were deported to Ukraine. Chief US Immigration Judge Michael Creppy ruled there was no evidence to substantiate Demjanjuk's claim that he would be mistreated if he were sent to Ukraine. On 22 December 2006, the Board of Immigration Appeals upheld the deportation order. On 30 January 2008, the Court of Appeals for the Sixth Circuit denied Demjanjuk's request for review. On 19 May 2008, the US Supreme Court denied Demjanjuk's petition for certiorari, declining to hear his case against the deportation order. The Supreme Court's denial of review meant that the order of removal was final; no other appeal was possible. One month after the US Supreme Court's refusal to hear Demjanjuk's case, on 19 June 2008, Germany announced it would seek the extradition of Demjanjuk to Germany. The file on Demjanjuk was compiled by the German Central Office for the Investigation of National Socialist Crimes. On 10 November 2008, German federal prosecutor Kurt Schrimm directed prosecutors to file in Munich for extradition, since Demjanjuk once lived there. On 9 December 2008, a German federal court declared that Demjanjuk could be tried for his role in the Holocaust. Some three months later, on 11 March 2009, Demjanjuk was charged with more than 29,000 counts of accessory to murder of Jewish prisoners at the Sobibor extermination camp. The German foreign ministry announced on 2 April 2009 that Demjanjuk would be transferred to Germany the following week, and would face trial beginning 30 November 2009. On 2 April 2009, Demjanjuk filed a motion in an immigration trial court in Virginia. The motion sought to reopen the matter of the removal order against him; that order of removal had been originally issued by an immigration court in 2005, had been upheld by the BIA on administrative appeal in late 2006, but reversed himself three days later, on 6 April. As the Government noted, a motion to reopen, such as Demjanjuk's, could only properly be filed with the Board of Immigration Appeals (BIA) in Washington, D. C., and not an immigration trial court. The issuance of the stay by the immigration trial court was therefore improper, as that court had no jurisdiction over the matter. Accordingly, Demjanjuk re filed his motion to reopen, and for an attendant stay, with the BIA. On 10 April, the BIA found there was "little likelihood of success that [Demjanjuk's] pending motion to re open the case will be granted" and accordingly denied his motion for a stay pending the disposition of his motion to reopen. This removed any obstacles to federal agents seizing him for deportation to Germany. The same day, Demjanjuk's son filed a motion in the Court of Appeals for the Sixth Circuit asking that the deportation be stayed, The Government argued that the Court of Appeals has no jurisdiction to review the decision of the Board of Immigration Appeals, which denied the stay. Demjanjuk later won a last minute stay of deportation, shortly after US immigration agents carried him from his home in a wheelchair to face trial in Germany. The BIA denied Demjanjuk's motion to reopen his deportation case. On 1 May 2009, the Sixth Circuit lifted the stay that it had imposed against Demjanjuk's deportation order. On Thursday 7 May 2009, the United States Supreme Court, via Justice John Paul Stevens, declined to consider Demjanjuk's case for review, thereby denying Demjanjuk any further stay of deportation. Demjanjuk sued Germany on 30 April 2009, to try to block the German government's agreement to accept Demjanjuk from the US. The German Administrative Court rejected Demjanjuk's claim on 6 May. Demjanjuk was deported to Germany, leaving Cleveland, Ohio, on 11 May 2009, to arrive in Munich on 12 May. Upon his arrival, he was arrested and sent to Munich's Stadelheim prison.

Германиядағы сот

3 шілде 2009 жылы прокурорлар Демянюкты сотқа қатысуға жарамды деп таныды. 13 шілде 2009 жылы прокурорлар оған Собибордағы күзетші қызметін атқарган кезеңі үшін 27 900 адамды өлтіруге көмектескен деген айып тақты. Демянюк нақты қылмыс немесе қатыгездікке қатысы болмаған, бірақ Собибордағы күзетші ретінде ол кісі өлтіруге кінәлі деген теория бойынша сотталды. Бұл неміс сот жүйесінде жаңалық болды және айыптау тарапы үшін тәуекелді деп саналды. Сотқа 35 талапкер қатысты, оның ішінде Собибор концлагерінен аман қалған төрт адам және 26 құрбанның туыстары болды. Айыптамада Демянюктың Майданек пен Флоссенбургтегі қызметі туралы ешқандай мәлімет болмады, себебі бұл өлім лагерлері емес еді. Демянюктың қорғауын неміс адвокаты Ульрих Буш және Гюнтер Маул жүзеге асырды. Қорғау тарапы Демянюк күзетші болмаған, ал болған жағдайда оның таңдауы болмаған деп мәлімдеді. Буш сонымен қатар неміс сот жүйесінің оның клиентіне қатысты бейтарап еместігін және сот процесінің бүкілдей заңсыз екенін айтты. Буш бұрынғы Израильдегі сот процесінің салдарынан екі рет айыпталу принципі бұзылған деп мәлімдеді. Дәрігерлер Демянюктың сотта күн сайынғы қатысу уақытын екі сессияға, әрқайсысы 90 минуттан шектеді, деп хабарлады Мюнхен қалалық прокуроры Антон Винклер. 2009 жылдың 30 қарашасында Мюнхенде Демянюкқа бірнеше айға созылатын сот процесі басталды. Демянюк сот залына неміс полиция қызметкері итеріп келген мүгедектер арбасында келді. Сот отырыстары арасындағы ұзақ үзілістер мен сотталушының денсаулығына байланысты туындаған тоқтатулар, сондай-ақ қорғаушы Буштың көптеген заңдық өтініштерін ескергенде, сот процесі он сегіз айға созылды. 2010 жылдың 14 сәуірінде сарапшы куә Антон Даллмейер куәлік беріп, басты дәлел ретінде пайдаланылған жеке куәліктегі баспа және қолжазба SS оқу лагерінде шығарылған деп саналатын басқа төрт жеке куәлікпен сәйкес келетінін айтты. Демянюктың адвокаты барлық жеке куәліктер жалған болуы мүмкін екенін және оларды салыстырудың қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Прокуратура Демянюк деп танылған адамға Собиборға бару туралы бұйрықтарды және Демянюк сонда күзетші болып қызмет еткенін көрсететін басқа да құжаттарды ұсынды. Демянюктың қорғаушылары бұл құжаттар кеңестік жасаушылық екенін мәлімдеді. Прокуратура ісінің аясында Клагенфурт университетінің тарихшысы Дитер Поль Собибордың еврейлерді өлтіруді мақсат еткен өлім лагері болғанын және барлық Травникиліктердің тұтқындарды күзетумен қатар басқа да міндеттерге қатысқан генералдар болғанын айтты. Сондықтан, егер Демянюк Собибордағы Травникилік болса, ол тұтқындарды өлімге жіберуге қатысқан және кісі өлтіруге көмектескен. Прокуратура Польдің куәлігін пайдаланып, бірінші кезекте, немістер тұтқындағаннан кейін Демянюк үшін таңдау күзетшілік немесе мәжбүрлі еңбек болды, өлім емес, екінші кезекте, Травники күзетшілері Холокост үшін маңызды артықшылықты топ болды және, соңғысы, Демянюк дезертирлік жасамауы, көптеген Травники күзетшілері жасаған нәрсе, ол Собиборда ерікті түрде болғанын көрсетті. 2010 жылдың 24 ақпанында прокуратураның куәсі Алекс Нагорный, тұтқындалғаннан кейін нацистік немістерге қызмет етуге келіскен, Демянюкты күзетші болып жұмыс істеген кезінен танығанын айтты. Алайда, сот залында Демянюкты анықтауды сұрағанда, Нагорный "Бұл, әрине, ол емес, ешқандай ұқсастық жоқ" деп айта алмады. Нагорный бұрын АҚШ визасына түскен суретінен Демянюкты танығандықтан, оның Демянюкты сот залында танымауы орынсыз деп саналды. Демянюк сот барысында куәлік беруден немесе соңғы мәлімдеме жасаудан бас тартты. Алайда ол сотқа өзінің айыпталуы OSI, Дүниежүзілік еврей конгресі және Саймон Визенталь орталығы арасындағы қастандықтан туындағанын мәлімдеген үш жазбаша мәлімдеме берді, сонымен қатар КГБ қолданған құжаттарды жалған деп айыптады. Үшінші мәлімдемесінде Демянюк 1627 нөмірлі құпия КГБ файлына қол жеткізуді талап етті және оны алғанға дейін аштық жариялады. 2011 жылдың 15 қаңтарында Испания испандарға қарсы нацистік соғыс қылмыстары үшін Еуропалық тұтқындау ордерін беруді өтінді, бірақ дәлелдемелердің жетіспеуіне байланысты өтініш қабылданбады. 2011 жылдың 12 мамырында 91 жастағы Демянюк Собибордағы 28 060 яһудиді өлтіруге қатысқан деп айыпталып, бес жылға бас бостандығынан айырылды, оның екі жылы өтелді. Сот төрағасы Ральф Альт Демянюк апелляциясын күтіп тұрып, қамаудан босатуға бұйрық берді, өйткені ол қашу қаупін тудырмайды деп есептеді. Бұл неміс сотының ешқандай нақты қылмыстық әрекетке қатысқандығының дәлелі болмаған жағдайда, лагерь күзетшісі болғаны үшін ғана айыптаған алғашқы жағдай болды. Оның апелляция күтіп тұрғанда босатылуына кейбір тараптар, соның ішінде Саймон Визенталь орталығының Эфраим Зурофф наразылық білдірді. Апелляциясы қарастырылмағандықтан, Демянюк неміс заңдары бойынша әлі де кінәсіз деп есептеледі. Өлімінен кейін оның туыстары оның АҚШ-та, бұрын тұрған жерінде жерленуін сұрады. Яһуди ұйымдары бұған қарсы шықты, оның жерленген жері неонацистік әрекеттердің орталығына айналуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2012 жылдың 31 наурызында Джон Демянюк АҚШ-тың белгісіз жерінде жерленгені хабарланды. 2012 жылдың 12 сәуірінде Демянюктың адвокаттары оның АҚШ азаматтығын қайтару туралы сотқа шағым түсірді. 2012 жылдың 28 маусымында Цинциннатидегі АҚШ апелляциялық сотының 6-шы округі Демянюк өлімінен кейін азаматтығын қайтаруға құқылы емес екенін шешті. 2012 жылдың 11 қыркүйегінде сот Демянюктың толық құрамымен қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады. 2012 жылдың мамыр айының басында Демянюктың адвокаты Ульрих Буш Бавария прокуратурасына Демянюкқа берілген Novalgin (АҚШ-та метамозол немесе дипирон ретінде белгілі) ауыртпалықты тудырып, оның өліміне себеп болғанын мәлімдеді. Тергеу 2012 жылдың қарашасында айыптауларды қолдау үшін ешқандай дәлел табылмағаннан кейін жабылды.

On 3 July 2009, prosecutors deemed Demjanjuk fit to stand trial. On 13 July 2009, prosecutors charged him with 27,900 counts of accessory to murder for his time as a guard at Sobibor. Demjanjuk was tried without any connection to a concrete act of murder or cruelty, but rather on the theory that as a guard at Sobibor he was per se guilty of murder, a novelty in the German justice system that was seen as risky for the prosecution. Some 35 plaintiffs were admitted to file in the case, including four survivors of the Sobibor concentration camp and 26 relatives of victims. The indictment made almost no mention of Demjanjuk's service at Majdanek or Flossenbürg, as these were not extermination camps. Demjanjuk was represented by German attorney Ulrich Busch and Günther Maul. The defense argued that Demjanjuk had never been a guard, but that, had he been one, he would have had no choice in the matter. Busch would also allege that the German justice system was prejudiced against his client, and that the entire trial was therefore illegitimate. Busch also alleged that the trial violated the principle of double jeopardy due to the previous trial in Israel. Doctors restricted the time Demjanjuk could be tried in court each day to two sessions of 90 minutes each, according to Munich State Prosecutor Anton Winkler. On 30 November 2009, Demjanjuk's trial, expected to last for several months, began in Munich. Demjanjuk arrived in the courtroom in a wheelchair pushed by a German police officer. Because of the long pauses between trial dates and cancellations caused by the alleged health problems of the defendant and his defense attorney Busch's use of many legal motions, the trial eventually stretched to eighteen months. On 14 April 2010, Anton Dallmeyer, an expert witness, testified that the typeset and handwriting on an ID card being used as key evidence matched four other ID cards believed to have been issued at the SS training camp at Trawniki. Demjanjuk's lawyer argued that all of the ID cards could be forgeries and that there was no point comparing them. The prosecution also produced orders to a man identified as Demjanjuk to go to Sobibor and other records to show that Demjanjuk had served as a guard there. Demjanjuk's defense team argued that these documents were Soviet forgeries. As part of the prosecution's case, historian Dieter Pohl of the University of Klagenfurt testified that Sobibor was a death camp, the sole purpose of which was the killing of Jews, and that all Trawniki men had been generalists involved in guarding the prisoners as well as other duties; therefore, if Demjanjuk was a Trawniki man at Sobibor, he had necessarily been involved in sending the prisoners to their deaths and was an accessory to murder. The prosecution further argued, using Pohl's testimony, firstly that Demjanjuk's choice after being captured by the Germans was guard duty or forced labor, not death, secondly that the Trawniki guards were a privileged group that was essential to the Holocaust, and finally that Demjanjuk's failure to desert, something many Trawniki guards did, showed that he had been at Sobibor voluntarily. On 24 February 2010, a witness for the prosecution, Alex Nagorny, who agreed to serve the Nazi Germans after his capture, testified that he knew Demjanjuk from his time as a guard. When asked to identify Demjanjuk in the courtroom, however, Nagorny was unable to, stating "That's definitely not him – no resemblance." As Nagorny had previously identified Demjanjuk from his US visa application photo, his inability to recognize Demjanjuk in the courtroom was seen as incongruous. Demjanjuk declined to testify or make a final statement during the trial. He would, however, deliver three written declarations to the court that alleged that his prosecution was caused by a conspiracy between the OSI, the World Jewish Congress, and the Simon Wiesenthal Center, while continuing to allege that the KGB had forged the documents used. In his third declaration Demjanjuk demanded access to a secret KGB file numbered 1627 and declared a hunger strike until he got it. On 15 January 2011, Spain requested a European arrest warrant be issued for Nazi war crimes against Spaniards; the request was refused for a lack of evidence. On 12 May 2011, aged 91, Demjanjuk was convicted as an accessory to the murder of 28,060 Jews at Sobibor killing center and sentenced to five years in prison with two years already served. Presiding Judge Ralph Alt ordered Demjanjuk released from custody pending his appeal, as he did not appear to pose a flight risk. This was the first time someone has been convicted by a German court solely on the basis of serving as a camp guard, with no evidence of being involved in the death of any specific inmate. His release pending appeal was protested by some, including Efraim Zuroff of the Simon Wiesenthal Center. As a consequence of his appeal not having been heard, Demjanjuk is still presumed innocent under German law. Following his death, his relatives requested that he be buried in the United States, where he once lived. Jewish organizations have opposed this, claiming that his burial site would become a center for neo Nazi activity. On 31 March 2012, it was reported that John Demjanjuk was buried at an undisclosed US location. On 12 April 2012, Demjanjuk's attorneys filed a suit to posthumously restore his US citizenship. On 28 June 2012, the 6th US Circuit Court of Appeals in Cincinnati ruled that Demjanjuk could not regain his citizenship posthumously. On 11 September 2012, the court denied Demjanjuk's request to have the appeal reheard en banc by the full court. In early June 2012, Ulrich Busch, Demjanjuk's attorney, filed a complaint with Bavarian prosecutors claiming that the pain medication Novalgin (known in the US as metamizole or dipyrone) that had been administered to Demjanjuk helped lead to his death. The investigation was closed in November 2012 after no evidence emerged to support the allegations.

Мұра

1989 жылы Коста Гаврас түсірген "Музыкалық қорап" фильмі Демянюк ісінің негізінде жасалған. Израильде Демянюк ісіне қысқа ғана уақытқа қатысқан жазушы Филип Рот, 1993 жылы жарық көрген "Шайлок операциясы" романында Демянюк пен оның сот процесінің көркемделінген нұсқасын бейнелейді. 2019 жылы Netflix израильдік режиссерлер Дэниел Сиван мен Йосси Блохтың Демянюк Израильдегі сотталуына арналған "The Devil Next Door" деректі фильмін жариялады.

Германиядағы нацистік құрту лагерінің күзетшілерін соңынан тергеу

Демянюктың концлагерь күзетшісі болғандығы үшін ғана адам өлтіруге көмектескендігі үшін айыпталуы Германияда жаңа құқықтық прецедент орнатты. Демянюк сотталғаннан кейін Германия бұрынғы өлім лагері күзетшілерін белсенді түрде қудалауға кірісті. 2015 жылы бұрынғы Аушвиц күзетшісі Оскар Гронинг Демянюкпен ұқсас заңдық негіздеме бойынша сотталды; оның үкімі апелляцияда расталды, бұл Демянюк ісімен қалыптасқан прецедентті бекітті. 2019 жылы неміс прокурорлары алғаш рет өлім лагері емес, концлагерь күзетшілерін осыған ұқсас себептермен айыптады: бұрынғы Штутхоф концлагерінің күзетшілері Иоганн Рехбоген және де.

Собибордан түскен суреттердің жариялануы

2020 жылдың қаңтар айында Берлиндегі "Топграфия терроризмінің" қоры Иоганн Ниманның өмірі бойында түсірген, оның ішінде Собибор лагерінің комендант орынбасары қызметін атқарган кезіндегі 361 фотосуреттен тұратын жинақты көрмеге қою және жариялау туралы хабарлады. Бұл жинақтың Ниманның ұрпақтары жаңадан қолжетімді етіп бергені белгілі. Олар жинақта Демянюк пен лагерьдегі күзетші әріптестерін көрсететін екі фотосурет бар деп санайды, бұл оның сол жерде қызмет еткенін нақтылайтын алғашқы құжатталған дәлел болар еді. Келесі күні Людвигсбург зерттеу орталығы бұл хабарламаны нақтылап, атап көрсетілген фотосуреттердегі адамдардың бірі Демянюк болуы мүмкін екенін, бірақ фотосуреттер түсірілгенге берген уақыт ескерілгенде, мұны "толық сенімділікпен" айтуға болмайтынын мәлімдеді. Ниман 1943 жылдың 14 қазанында тұтқындар көтерілісі кезінде қаза тапты. Ниман отбасы түпнұсқа фотосуреттерді АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының қорына табыс етті. Мұражай бұл жинақты зерттеу мақсатында цифрлық форматқа көшірді.