Кіріспе

Австриялық-британдық жазушы және тарихшы Гитта Серени, CBE (13 наурыз 1921 – 14 маусым 2012) – австриялық-британдық өмірбаяншы, тарихшы және зерттеуші журналист. Ол 1968 жылы өзі бала кезінде екі баланы өлтіргені үшін сотталған Мэри Белл және Треблинка жойқын лагерінің коменданты Франц Стэнгл сияқты танымал тұлғалармен сұхбаттары мен олардың өмірбаяндары арқылы белгілі болды. Австрияда туып өскен ол бес кітаптың авторы, оның ішінде «Мэри Белл ісі: Кісі өлтірген баланың портреті» (1972) және «Альберт Шпеер: Шындықпен күресі» (1995) кітаптары бар. 1995 жылы Серени Альберт Шпеер туралы кітабы үшін Дафф Купер сыйлығы мен Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығын, ал 2002 жылы Стиг Дагерман сыйлығын алды. 2004 жылы журналистика саласына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің командирі атағымен марапатталды.

Өмірбаян

Серени 1921 жылы Австрияның Вена қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Венгриялық протестант аристократы Фердинанд Серени, оның екі жасында қайтыс болды. Анасы – Гамбургтен шыққан, неміс тегі бар Маргит Герцфельд болды. Гитта Серенидің әкесі экономист Людвиг фон Мизес еді. Ол он үш жасында Ұлыбританиядағы пансионға пойызбен бара жатқанда Нюрнбергте кешікті, онда ол жыл сайынғы Нюрнберг митингілерінің біріне қатысты. Митинг туралы сыныпқа тапсыру үшін жазғаннан кейін, оған мұғалімі «Менің күресімді» оқып берді, осылайша ол онда көргендерін түсінуі үшін. 1938 жылы Австрияны нацистер басып алғаннан кейін ол Францияға көшті, онда неміс оккупациясы кезінде жетім балалармен жұмыс істеді, бірақ француз қарсыластарымен байланысы болғандықтан елден қашуға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек және қайта құру басқармасында одақтас әскерлері басып алған Германиядағы босқындармен жұмыс істеді. Оның міндеттерінің бірі – нацистер «арийлік» тәрбие беру үшін ұрлап әкеткен балаларды олардың туған отбасыларымен қайта қосу болды. Балалардың көбі алғашқы отбасыларын есінде сақтамағандықтан, бұл ауыр жағдайға алып келді, бірақ ол осындай балаларды Польшаға апарып жеткізгенде, балалардың қайта оралуына байланысты туған отбасы мүшелерінің қуанышын көрді. 1948 жылы Дон Хониманға үйленді және Лондонға көшті, онда олар екі балаларын өсірді. Дон Хониман (1 маусым 2011 жылы қайтыс болды) – фотограф, ол Vogue, The Daily Telegraph және The Sunday Times сияқты басылымдарда жұмыс істеді. Оның ең танымал туындыларының бірі – қызыл түсті фондағы Че Гевараның плакаты (1968 жыл). 60-шы жылдардың ортасынан бастап және 1970-ші жылдар бойы ол Джон Анстидің редакторлығымен The Daily Telegraph Magazine журналына көп жазды. Оның мақалалары көбінесе жастар, әлеуметтік қызметтер, балалар және олардың ата-аналарымен және қоғаммен қарым-қатынастары туралы болды. Осының нәтижесінде ол он бір жасар Мэри Беллдің (екі баланы өлтіргені үшін кінәлі деп танылды) сот процесін жамылды, бұл оның осы іс бойынша алғашқы зерттеу кітабына жол ашты.

Дэвид Ирвингке жала жабу туралы іс

Британдық Холокостты жоққа шығаратын Дэвид Ирвинг, Серени мен Guardian Media Group-қа қарсы "Observer" газетіндегі екі рецензияға байланысты қылмыстық іс қозғады, онда ол нацистерді ақтау үшін тарихи деректерді әдейі бұрмалаған деп айыпталды. Ирвинг Серениге жеке адіс қылып, оны "созылып қалған нацист аңшысы" деп атады, өйткені ол "Гитлер соғысы" кітабы жарық көргеннен кейін оның тұжырымдамасын сәтті жоққа шығарды. 1977 жылы Серени, Гитлердің "Қорытынды шешім" туралы ештеңе білмегендігі және демек, оны бұйырған жоқ деген тұжырымының негізі болған дерек көзін тексерді. Гитта Серени Ирвингтің оның өзінің мәлімдемесіне қайшы келетін қосымша мәлімдеме жасағанын дәлелдеді: "Мен Гитлердің шеңберінен көптеген адамдарды білемін". Кейіннен Серени: "Ол үшін бұл қорқынышты. Ол: "Біз бір ыдыстан жейміз" дейді. Айырмашылығы, ол сол ыдысты жақсы көреді, ал мен жоқ. Менің ойымша, оның [Дэвид Ирвингтің] бәрінде үмітсіздік бар". Сотқа іс өтпесе де, Guardian Media Group-тың құқықтық қорғанысын дайындауға кеткен шығын 800 000 фунт стерлингті құрады.

Өлім

Гитта Серени 2012 жылдың 14 маусымында 91 жасында Кембридж қаласындағы Адденбрук ауруханасында ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды.