Кіріспе

Ресей суретшісі (1894–1958)

Варвара Федоровна Степанова (Варва́ра Фёдоровна Степа́нова; 4 қараша 1894 [е.с. 23 қазан 1894] – 20 мамыр 1958) – ресейлік суретші. Әйелі Александр Родченкомен бірге, ол ресейлік авангардтың конструкциялық бағытымен байланысты болды, ол эстетикалық құндылықтарды революциялық құндылықтардың пайдасына мойындамады. Оның қызметі үгіт-насихат, поэзия, сахна безендірісі және тоқыма дизайны салаларын қамтыды.

Өмірбаян

Варвара Степанова Каунаста (қазіргі Литва) дүниеге келді. Ол шаруа отбасында туған, бірақ Казань өнер мектебінде білім алуға мүмкіндік алды. Сонда ол болашақ күйеуі және әріптесі Александр Родченкомен танысты. 1917 жылғы Революцияға дейінгі жылдары олар Мәскеуде Василий Кандинскийге тиесілі пәтерді жалға алды. Бұл суретшілер орыс авангардының маңызды тұлғаларының бірі болды. 1915 жыл шамасында Ресейде пайда болған жаңа абстрактты өнер кубизм, итальяндық футуризм және дәстүрлі шаруа өнерінің әсерінен қалыптасты. Ол бірнеше суретшілердің кітаптары үшін кубо-футуристтік жұмыстар жасады және Жан Метцингерден «Академия де Ла Палетта» өнер академиясында оқыды, онда Андре Дюноер де Сегонсак және Анри Ле Фаукниер де сабақ берді. Революциядан кейінгі жылдары Степанова поэзия, философия, сурет, графика, сахналық безендіру, тоқыма және киім дизайнымен айналысты. Ол 1919 жылы Бесінші мемлекеттік көрмеге және Оныншы мемлекеттік көрмеге қатысты. 1920 жылы Казимир Малевич сияқты суретшілер, өнер – рухани қызмет деп санайтындықтан, онымен айналысып жүргендер мен, қоғамның революциялық дамуына тікелей қызмет ету керек деп білгендер арасында жік болды. 1921 жылы Алексей Ганмен бірге Родченко мен Степанова бейнелеу өнерін графика, фотосурет, плакаттар және саяси үгіт-насихат пайдасына қабылдамаған алғашқы конструктивистер тобын құрды. 1921 жылы Степанова Мәскеуде өткен «5x5=25» көрмесі үшін жазған мәтінінде былай деді:

Композиция – суретшінің ойша талдау жасау тәсілі. Техника мен өнеркәсіп өнерді құрылыс мәселесімен белсенді процесс ретінде, емес, ойға дастарқандай келтіретін процесс ретінде кездестірді. Шығарманың «қасиеттілігі» жойылды. Өнердің қазынасы болған музей енді мұрағатқа айналды. Сол кезде суретшілер өздерінің жұмысының бағытын сипаттау үшін «конструктивизм» терминін қолданды. Театр – суретшілердің жаңа көркемдік және әлеуметтік идеяларды жеткізе алатын тағы бір кеңістігі болды. Степанова 1922 жылы «Тарелкиннің өлімі» спектакліне декорациялар жасады. Александр Родченко 1956 жылдың 3 желтоқсанында, ал Варвара Степанова 1958 жылдың 20 мамырында Мәскеуде қайтыс болды.

Киім дизайны және тоқыма

1921 жылы Степанова негізгі назарын өндіріс саласына бұрды, өйткені оның дизайны кеңес қоғамының дамуына ең көп үлес қоса алады деп сенді. Ресейлік конструктивизм киімдері бұрынғы элиталық, жоғары сыныптық эстетиканы құлатты және оның орнына пайдалы функционалдылық пен өндіріске баса назар аударды. Әйелдер мен әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықтар функционалды, геометриялық киімдерге жол ашты. Осы мақсатта Степанова дизайндарында киімнің сәндік емес, функционалдық ерекшеліктерін күшейтуге тырысты, денеге еркіндік беруді көздеді. Степанова киімнің қозғалыста көрінуі керек деп терең сенді. Эстетика үшін физикалық жайлылықтан бас тартқан аристократиялық киімдерден өзгеше, Степанова нақты салалар мен кәсіптік орталар үшін киімдерді жобалауға өзін арнады, сонда киімнің құрылымы оның мақсатын көрсетеді. Бұған қоса, ол қарапайым дизайн және маталарды тиімді пайдалану арқылы киім өндірісінің оңай жолдарын табуға ұмтылды.

Киім үлгілері

Степанова киімдерді екі топқа бөлді: prodezodezhda және sportodezhda. Осы топтарда ол киімдердің логикалық, тиімді өндірісі мен құрылысына назар аударды. Дегенмен, соғыс тудырған кедейлік ресейлік конструктивистердің өнеркәсіптік ынтасын экономикалық шектеулерге ұшыратты, және олардың өндіріспен тікелей байланысы толыққанды іске аспады. Осылайша, оның көптеген эскиздері жаппай өндірілмеді және таралмады. Біріншісі, prodezodezhda, яғни қарапайым стильдегі өндірістік/жұмыс киімдері, театрлық костюмдерді, сондай-ақ кәсіби және өнеркәсіптік киімдерді қамтыды. 1920-ші жылдардың басында Степанова киім өнеркәсібіне театр костюмдері арқылы қадам басты, онда ол геометриялық пішіндерге деген өнер сүйіспеншілігін функционалды, символдық киімге аударды. Көгілдір және сұр түсті материалдардан жасалған графикалық костюмдер актерлерге қозғалыстарын барынша көрсетуге, оларды сахна үшін күшейте түсуге және денесін геометриялық пішіндер мен сызықтардың динамикалық композициясына айналдыруға мүмкіндік берді. Осы топтың ішінде Степанова белгілі бір мамандыққа арналған, спецодежда, яғни арнайы киімдерді жобалауды бастады.

Тоқыма өндірісі

Степанова келесі жылы Любовь Поповамен бірге Мәскеу маңындағы Циндельде (Бірінші мемлекеттік тоқыма фабрикасы) тоқыма дизайнымен айналысып, өзінің арманына жетті, ал 1924 жылы Вхутемас (Жоғары техникалық көркем студиялар) тоқыма дизайны профессоры болды. Конструктивист ретінде Степанова маталарына ғана емес, сонымен қатар олардың өндірісіне де ерекше назар бөлді. Степанова Бірінші тоқыма баспа фабрикасында бір жылдан сәл астам уақыт жұмыс істеді, бірақ 1924 жылы 150-ден астам мата эскизін жасады. Ол жаңа мата түрлерін жасауға ұмтылса да, қолда бар технология оны біртекті беттерге сурет салумен шектеді. Өзінің шешімімен, ол түстер палитрасын бір-екі түске дейін азайтты. Үшбұрыштар, шеңберлер, квадраттар және сызықтарды ғана қолданса да, Степанова осы геометриялық пішіндерді біріне бірі үйлестіріп, динамикалық, көп өлшемді дизайн құрды.

Графикалық дизайн

Степанова 1920-жылдардың басында типографиямен, кітап дизайнымен айналысты және LEF журналына материалдар жазды. 1924 жылы, жалпы сауаттылықты арттыру мақсатындағы үкіметтік науқан аясында Степанова "Кітап кешін" ұйымдастырды.