Кіріспе

Хюрондардың арасындағы Сент-Мари – 1639 жылдан 1649 жылға дейін қазіргі Онтарио штатының Мидленд қаласының жанындағы Вендаттардың жері, Хюрония немесе Вендакедегі француз иезуиттерінің қонысы. Бұл қазіргі Онтарио провинциясындағы алғашқы еуропалық елді мекен. Сент-Мариден сегіз миссионер шейіт болды және 1930 жылы католик шіркеуі оларды қасиетті деп жариялады. 1920 жылы «Хюрондардың арасындағы Сент-Мари» Канаданың ұлттық тарихи орны деп белгіленді. Миссияның қайта құрылған бөлігі қазірде тірі музей ретінде жұмыс істейді. Жақын жердегі тарихи орын – Кархагуха, 1615 жылы қазіргі Онтариода өткізілген алғашқы католик миссасын Реколле миссионері Жозеф Ле Карон басқарған жерді көрсетеді. Тағы бір тарихи қызығушылық тудыратын орын – қазіргі Виктория гавані, Онтариода орналасқан Сент-Луис миссиясының ұлттық тарихи орны. Сент-Луисте иезуит миссионерлері Жан де Бребеуф және Габриэль Лалемент 1649 жылдың 16 наурызында ирокездер Вендат ауылына шабуыл жасаған кезде тұтқынға алынды.

Тарих

Хюрондықтар арасындағы Сент-Мари 1639 жылы француз иезуиттері, әкелер Жером Лалеман және Жан де Бребеуф Вендат жерінде құрды. Бұл бекітілген миссионерлік қоныс қазіргі Онтарио штатының Мидленд қаласының шетіндегі Хурон халқының арасында жұмыс істеген иезуит миссионерлері үшін орталық және операциялар базасы ретінде қызмет етті. Сондай-ақ, ол Хурон халқына еуропалық қоғамның қалай жұмыс істейтінінің мысалын көрсетті. Миссия Хурон елді мекені Куэюэнаскаранасқа жақын жерде, оны басқарған Ауоиндаон құрылды. Бастапқыда миссияны 18 адам құрады. 1639 жылдың қараша айында келген дін қызметкерлері "кипарис" (дегенмен, шығыс ақ кедр ағашы болуы мүмкін) бағаналары мен қайың қабығынан төбе жасап, уақытша баспана салды және ішкі қабырғаларын саздан тұрғызды. Ағаш шебер Чарльз Бойвиннің келгеннен кейін, құрылыс жұмыстары жалғасып, шіркеу, иезуиттердің тұрғын үйі, асхана, темірші және басқа да ғимараттар салынды. Сент-Мари Хурониядағы иезуиттердің бас штабы болды, одан иезуиттер ирокез тілінде сөйлейтін Хурон және Петун, сондай-ақ алгонкин тілінде сөйлейтін Ниписсинг, Оттава және Оджибва халықтары арасында саяхат жасады. Олардың тілдері ерекше болғанымен, бір-бірімен байланысты еді.

Миссионерлік өмір

Діни сенімі мықты ер адамдардың шағын тобы, сондай-ақ «донне» (құрбандық етілген, сыйланған немесе сыйлық) деп белгілі болды, тамақ, киім және баспана алғандықтары үшін Хюрон тайпасының арасындағы Сент-Мари миссиясында жұмыс істеді. Иезуиттер еңбекшілерді, сондай-ақ «лайықты бауырлар» деп аталған діни қызметкер емес иезуиттерді жалдады. Иезуиттер Хюрон тайпасына христиан дінін уағыздады, көбінесе осы оқиғаны жергілікті әдет-ғұрыптар мен символдарға бейімдеді. Бұған ең танымал мысал – Жан де Бребеф жазған «Хюрон гимні» атты Рождество әні. Осы әннің аудармасы бүгінгі күнге дейін Канада шіркеулерінде танымал. Миссияда әскердің аз, бірақ маңызды рөлі болды. 1644 жылы Сент-Мариде 23 сарбаз қыстады, бірақ көптеген иезуиттер әскери қатысу идеясына қарсы болды. Олар сарбаздар өздерімен бірге «Еуропаның ең жаман жақтарын» әкеледі деп қорқып жүрді. Миссияның құрылуы Вендат тайпасы арасында жікке бөлінуге алып келді, христиан дініне өткендер мен дәстүрлі сенімдерін сақтағандар арасында қақтығыс туды. Иезуиттер, олардың шаруашылық жануарлары мен Вендат тайпасы арасындағы алғашқы байланыс салдарынан туған жұқпалы аурулар, дәстүрлі Вендаттар мен миссионерлер арасындағы алшақтықты одан әрі арттырды. 1634–1640 жылдар аралығындағы шешек эпидемиясы Франция, Англия және Нидерландыда ауру эндемикалық болған қалалардан отбасыларымен колонияларға көшіп келген балалардың санының артуымен келді. Осы кезеңде Вендат пен Ирокездер арасындағы бәсекелестік қайтадан күшейе бастады. Вендаттар ішкі жіктерге байланысты әлсіреп, қақтығыстардан көп шығынға ұшырады.

Соғыс және шейіт болу

Ирокездердің агрессиясы күшейгендіктен, 1649 жылы Франциядан тағы алты әскер жіберілді. Әлсіреген Уендат тайпасы күшейген ирокездерге шамасы келмеді, олар голландтармен сауда одағын пайдаланып, қару-жарақ алған еді. Гурон-Ирокез соғысында сегіз миссионер – Әйіргі Жан де Бребеуф (1649), Әйіргі Ноэль Шабанель (1649), Әйіргі Антуан Даниэль (1648), Әйіргі Шарль Гарнье (1649), Әйіргі Рене Гупиль (1642), Әйіргі Исаак Жогой (1646), Әйіргі Жан де Лаланд (1646) және Әйіргі Габриэль Лалеман (1649) қаза тапты. Олардың қазасы Сент-Мари миссиясына жақын болғандықтан, француздар Бребеуф пен Лалеманның денелерін миссияда жерлеу үшін алып қайтты.

Сен-Маридің өртелуі

1649 жылғы 16 маусымда миссионерлер миссияны ирокездердің келесі шабуылдарында оны дінсіздікке ұшырату немесе толығымен басып алу қаупінен сақтау үшін өртеуге бел буды. Әке Пол Рагуно былай деп жазды: "Біз өзіміз оны өртке жебедік, көз алдымызда тоғыз немесе он жылдық еңбегіміз бір сағаттан да аз уақыт ішінде жанып кетті". Өрттен аман қалғандар Брейбуф пен Лалеманды шейіттер ретінде қасиеттеп жариялауға келісті. Аяқ киім шебері Кристоф Регно екеуінің сүйектерін алып, оларды қасиетті реліквия ретінде сақтауға тырысты. Регно денелерді қазып шығарды, оларды сілтелі ерітіндіге салып, сүйектерін матаға орады. Екеуінің дене қалдықтары бір қабірге қайта жерленді. Миссионерлер Вендаттармен бірге Гахоендоеге барып, қорғанысқа арналған екінші миссия құруға ұмтылды. Ол "Сте. Мари II" деп аталды. Аса қатал қыс пен ирокездердің үнемі шабуылдау қаупі француздарды осы аймақтан кетуге мәжбүр етті, олар Жаңа Францияға қайтып оралды. Олар екі сапардың барысында да Брейбуф пен Лалеманның сүйектерін алып жүрді. Сүйектер "Сте. Мари II"-де қасиетті реликвия ретінде сақталады, оған Кристиан аралындағы Англикан шіркеуінің қарсы бетінде баруға болады.

Қазіргі заманғы қайта құру

1844 жылға дейін бұл жер тоқтап тұрды, содан кейін иезуит әкесі Пьер Шазель алғашқы қазба жұмыстарын жүргізді. 1855 жылы отец Феликс Мартин осы жұмысты жалғастырды. 1940 жылы Иса қоғамы Сент-Мари орналасқан жерді сатып алды. 1941 жылы Корольдік Онтарио мұражайының Кеннет Кидд, В.Ж. Винтембергтің көмегімен, бұл жердегі алғашқы ғылыми қазбаларды жүргізді. Батыс Онтарио университетінің Уилфрид және Элси Жюри қосымша қазба жұмыстарын жүргізді. 1954 жылы әке Денис Хегарти Бребёф пен Лалеманның қабірлерін тапты. 1964 жылдан бастап Сент-Мари тарихи орын және тірі музей ретінде қайта жаңартылды. Барлық ғимараттар мен олардың ішіндегі заттар көшірмелер. Жаз айларында апта сайын мыңдаған туристер келіп, оны тамашалайды. Бұл орынды Huronia тарихи парктері басқарады, ол Онтарио туризм және мәдениет министрлігінің мекемесі. 1930 жылы папа Пий XI қастерлеген сегіз шейіт миссионерлер жиынтығында Канада шейіттері деп аталады. 1984 жылы папа Иоанн Павел II Канадаға жасаған сапары барысында шейіттер ғибадатханасының жанындағы орынды аралады. 2006 жылдың 22 тамызында өрт салдарынан қайта жаңартылған үш ғимарат – темірші шеберханасы, ағаш өңдеушінің шеберханасы және шіркеу – қатты зақымдалды. Олар кейіннен қайта жаңартылды.

Қауымдастықтар

Музей Канада мұражайлар қауымдастығымен, Канада мұрасы ақпараттық желісімен және Канаданың виртуалды мұражайымен байланысты.