Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландтық невролог және психолог (1843–1928)
Scottish neurologist and psychologist (1843–1928)
Сэр Дэвид Ферриер FRS (13 қаңтар 1843 – 19 наурыз 1928) – жаңашыл шотландтық невролог және психолог. Ферриер маймылдар сияқты жануарлардың миында тәжірибелер жүргізді және 1876 жылғы Жануарларға қатыгездік жасау туралы заң бойынша қудаланған алғашқы ғалым болды, бұл заң көптеген қоғамдық пікірталас пен тірі организмде зерттеулерге байланысты қабылданған.
Sir David Ferrier FRS (13 January 1843 – 19 March 1928) was a pioneering Scottish neurologist and psychologist. Ferrier conducted experiments on the brains of animals such as monkeys and in 1881 became the first scientist to be prosecuted under the Cruelty to Animals Act, 1876 which had been enacted following a major public debate over vivisection.
Өмір
Ферриер Вудсайдта, Абердин қаласында дүниеге келді және 1863 жылы Абердин университетін бітіргенге дейін Абердин грамматикалық мектебінде білім алды. Медицина студенті кезінде ол ассоциативтік психологияның негізін қалаушылардың бірі, ықпалды еркін ойлы философ және психолог Александр Бэйннің (1818–1903) ғылыми көмекшісі болып жұмыс істей бастады. 1860 жылдар шамасында психология өзінің ғылыми негізін негізінен Германияда, физика мамандығы бойынша оқыған Герман фон Гельмгольцтің (1821–1894) және Вильгельм Вундттың (1832–1920) қатаң зерттеулерімен тапты. Олар өздерінің жұмыстарын негізінен сезім психофизикасы саласына шоғырландырды. Екеуі де Гейдельберг университетінде жұмыс істеді. 1864 жылы Бэйн Ферриерді олардың зертханаларында біраз уақыт өткізуге шақырды. Шотландияға оралғаннан кейін Ферриер 1868 жылы Эдинбург университетінде медицина мамандығы бойынша бітірді. Бірнеше жылдан кейін, 1870 жылы Лондонға көшіп келіп, Корольдік колледжінің ауруханасында және Король алаңындағы Паралич пен эпилепсияға арналған ұлттық ауруханада нейропатолог болып жұмыс істей бастады. Соңғысы – қазіргі Ұлттық неврология және нейрохирургия ауруханасы – Англияда неврологиялық ауруларды емдеуге арналған алғашқы аурухана және оның есімімен аталған Дэвид Ферриер палатасына ие. Сол кезеңде көрнекті невролог Джон Хьюглингс Джексон (1835–1911) Ферриермен бір ауруханада жұмыс істеді. Джексон жүйке жүйесінің сенсомоторлық функциялары туралы клиникалық тәжірибеден алынған түсініктерін жетілдіріп жатты. Джексон ми функцияларын оқшаулау үшін анатомиялық және физиологиялық негіз бар екенін ұсынды, ол иерархиялық түрде ұйымдастырылған. Жақын досы және ұстазы болған Джексонның ықпалымен Ферриер эксперименталды бағдарламаны бастауды шешті. Ол екі неміс физиологы Эдуард Хитцигтің (1838–1907) және Густав Фричтің (1837–1927) нәтижелерін кеңейтуді мақсат етті. 1870 жылы олар иттердің моторлық қабығының жергілікті электрлік стимуляциясы туралы нәтижелерін жариялады. Ферриер Джексонның эпилепсияның кортикаль шығу тегі бар деген идеясын сынап көргісі келді, өйткені оның клиникалық байқаулары осыны ұсынған. Сәйкес келіп, Ферриерге Йоркширдегі Стэнли Ройд ауруханасының эксперименталды неврология зертханасын басқару ұсынысы келіп түсті. Аурухана директоры психиатр Джеймс Крихтон Браун (1840–1938) болды. Жақсы материалдық жағдайларда жұмыс істеп, тәжірибе жүргізу үшін көптеген жануарларға (негізінен қоян, теңіз шошқасы және иттер) ие болған Ферриер 1873 жылы тәжірибелерін бастады, ми қабығының тәжірибелік зақымдануларын және электрлік стимуляциясын зерттеді. Лондонға оралғаннан кейін Корольдік қоғам оның макак маймылдарына стимуляциялық эксперименттерін кеңейтуді қаржылады, ол Ламбеттегі Браун институтында жүзеге асырылды. Жыл соңында ол өзінің алғашқы нәтижелерін жергілікті және ұлттық жиналыстарда баяндады және өте ықпалды Вест-Райдинг Аңшыл ауруханасының медициналық есептерінде жариялады. Ферриер екі жануар түрінде де қабықтың төмен қарқынды фарадалық стимуляциясы моторлық функциялардың нақты және ерекше картасын көрсеткенін тамаша түрде көрсетті. Осы аймақтар зақымдалғанда, стимуляция арқылы туындаған функциялардың жоғалуына әкелді. Ферриер сонымен қатар моторлық қабықтың аймақтарының жоғары қарқынды стимуляциясы мойын, бет және мүшелерде қайталанатын қозғалыстарды тудыратындығын көрсетті, бұл неврологтардың адамдар мен жануарларда байқаған эпилепсиялық ұстамаларды еске салады, бұл стимуляция ошағының таралуынан туындаған болуы мүмкін, бұл Джексондық ойлаумен үлкен сәйкестікте болды. Осы және осыған ұқсас басқа зерттеулер Ферриерге халықаралық атақ әкелді және оның ең ұлы тәжірибелік неврологтардың бірі ретінде орнын бекітті. 1876 жылдың маусым айында ол 33 жасында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, ал келесі жылы Корольдік дәрігерлер колледжінің мүшесі болды. Сонымен қатар, ол маймылдан алынған қабықша карталарын адам миына батыл (ғылыми тұрғыдан дұрыс болмаса да) көшіруді жүзеге асырған алғашқы физиолог болды. Бұл ұсыныс неврология мен нейрохирургияда практикалық салдарға көп ұзамай әкелді. Шотланд хирургы сэр Уильям Мейсвен (1848–1924) және екі ағылшын дәрігері (клиникалық невролог Хьюз Беннетт және Рикман Дж. Годли) 1884 жылы мидағы ісіктің немесе зақымданудың ықтимал орнын анықтау үшін нақты клиникалық тексеруді қолдануға болатынын көрсетті, моторлық және сезімталдық функциялардағы өзгерістердің тарапы мен ауқымын байқау арқылы. Бұл функционалдық неврологиялық карта жасау әдісі бүгінгі күнге дейін қолданылуда. Джексон мен Ферриер Годли жасаған алғашқы операцияда қатысты, ол 25 қараша 1884 жылы өтті. Годли хирургиялық антисепсияны ашқан көрнекті дәрігер сэр Джозеф Листердің (1827–1912) туысы болды. Жануарлар зерттеулерінің практикалық нәтижелері Ферриерді антививисекциялық қоғамдар тарапынан оған және басқа ғалымдарға жасалған шулы жазалаудан қорғау үшін пайдаланылды, олар жануарларды тәжірибелік медицина үшін қатыгездікпен пайдалануда айыпталды. 1892 жылы Ферриер Эпилепсиямен ауыратындарды жұмыспен қамту жөніндегі Ұлттық қоғамның (қазіргі Эпилепсия жөніндегі Ұлттық қоғам) негізін қалаушылардың бірі болды, сонымен қатар сэр Уильям Говерс және Джон Хьюглингс Джексон да қатысты.
Ferrier was born in Woodside, Aberdeen, and educated at Aberdeen Grammar School before studying for an MA at Aberdeen University (graduated 1863). As a medical student, he began to work as a scientific assistant to the influential free thinking philosopher and psychologist Alexander Bain (1818–1903), one of the founders of associative psychology. Around 1860, psychology was finding its scientific foundation mainly in Germany, with the rigorous research of Hermann von Helmholtz (1821–1894), who had trained as a physicist, and of Wilhelm Wundt (1832–1920). They focused their work mainly in the area of sensory psychophysics. Both worked at the University of Heidelberg. In 1864, Bain prompted Ferrier to spend some time in their laboratories. On returning to Scotland, Ferrier graduated in medicine in 1868 at the University of Edinburgh. A few years later, in 1870, he moved into London and started work as a neuropathologist at the King's College Hospital and at the National Hospital for Paralysis and Epilepsy, Queen Square. The latter – now the National Hospital for Neurology and Neurosurgery – was the first hospital in England to be dedicated to the treatment of neurological diseases and has a David Ferrier ward named in his memory. At that period, the great neurologist John Hughlings Jackson (1835–1911) worked in the same hospital as Ferrier. Jackson was refining his concepts of the sensorimotor functions of the nervous system, derived from clinical experience. Jackson proposed that there was an anatomical and physiological substrate for the localization of brain functions, which was hierarchically organized. Influenced by Jackson who became a close friend and mentor, Ferrier decided to embark on an experimental program. It aimed to extend the results of two German physiologists, Eduard Hitzig (1838–1907) and Gustav Fritsch (1837–1927). In 1870, they had published results on localized electrical stimulation of the motor cortex in dogs. Ferrier wanted also to test Jackson's idea that epilepsy had a cortical origin, as it was suggested by his clinical observations. Coincidentally, Ferrier had received a proposal to direct the laboratory of experimental neurology at the Stanley Royd Hospital, a psychiatric hospital located in Yorkshire. The hospital's director was the psychiatrist James Crichton Browne (1840–1938). Working under good material conditions and having an abundance of animals for experimentation (mainly rabbits, guinea pigs and dogs), Ferrier started his experiments in 1873, examining experimental lesions and electrical stimulation of the cerebral cortex. Upon his return to London, the Royal Society sponsored the extension of his stimulation experiments to macaque monkeys, work he undertook at the Brown Institution in Lambeth. By the end of the year, he had reported his first results to local and national meetings and had published an account in the enormously influential West Riding Lunatic Asylum Medical Reports. Ferrier had succeeded in demonstrating, in a spectacular manner, that the low intensity faradic stimulation of the cortex in both animal species indicated a rather precise and specific map for motor functions. The same areas, upon being lesioned, caused the loss of the functions which were elicited by stimulation. Ferrier was also able to demonstrate that the high intensity stimulation of motor cortical areas caused repetitive movements in the neck, face and members which were highly evocative of epileptic fits seen by neurologists in human beings and animals, which probably were due to a spread of the focus of stimulation, an interpretation very much in line with Jacksonanian thought. These – and other investigations in the same line – resulted in international fame for Ferrier and assured his permanent place as one of the greatest experimental neurologists. In June 1876, he was elected a Fellow of the Royal Society at the age of 33 and Fellow of the Royal College of Physicians the following year. He was also the first physiologist to make an audacious (if scientifically incorrect) transposition of cortical maps obtained in monkeys to the human brain. This proposal soon led to practical consequences in neurology and neurosurgery. A Scottish surgeon, Sir William Macewen (1848–1924), and two English physicians (clinical neurologist Hughes Bennett, and Rickman J. Godlee) demonstrated in 1884, that it was possible to use a precise clinical examination to determine the possible site of a tumor or lesion in the brain, by observing its effects on the side and extension of alterations in motor and sensory functions. This method of functional neurological mapping is still used today. Jackson and Ferrier were present at the first operation performed by Godlee on 25 November 1884. Godlee was a nephew of the eminent physician Sir Joseph Lister (1827–1912), the discoverer of surgical antisepsis. Practical results of animal research were used to justify Ferrier before a noisy public persecution carried out by antivivisectionist societies against him and other scientists, who were accused of inhumane use of animals for experimental medicine. In 1892, Ferrier was one of the founding members of the National Society for the Employment of Epileptics (now the National Society for Epilepsy), along with Sir William Gowers and John Hughlings Jackson.
Өлім
Ол 1928 жылдың 19 наурызында Лондонда пневмониядан қайтыс болды. Ол өзінен кейін жесір Констанс (туған тегі Уотерлоу, суретші Эрнест Альберт Уотерлоудың қарындасы), ұл және қыз қалдырды. Оның ұлы Клод белгілі сәулетші болған.
He died of pneumonia on 19 March 1928 in London. He left a widow, Constance (née Waterlow, sister of painter Ernest Albert Waterlow), and a son and daughter. His son Claude was a well known architect.
Шығармалары
Ферриердің жарияланымдарының ішінде екі кітабы ерекше аталады. Біріншісі, 1876 жылы жарық көрген «Мидың функциялары» кітабында оның тәжірибелік нәтижелері сипатталған, және ол келесі жылдары зор ықпалға ие болды, сондықтан бүгінде ол нейроғылымның классикалық еңбектерінің бірі саналады. 1886 жылы ол кітаптың кеңейтілген және қайта қарастырылған жаңа басылымын шығарды. Екінші кітабы, екі жылдан кейін жарық көрген «Ми ауруларының локализациясы» тақырыбында кортикальды локализацияның клиникалық қолданылуына арналған. Ферриер, Хуглингс Джексон және Кричтон Браунмен бірге 1878 жылы эксперименталды және клиникалық неврологияның өзара байланысына арналған «Brain» журналын құрушылардың бірі болды, ол әлі де жарияланып келеді. Сол жылы Ферриер Корольдік дәрігерлер колледжінде «Ми ауруларының локализациясы» тақырыбында Гульстон лекциясын оқыды.
Of Ferrier's publications, two books are particularly notable. The first one, published in 1876, The Functions of the Brain, describes his experimental results and became very influential in the succeeding years, in such a way that today it is considered one of the classics of neuroscience. In 1886, he published a new edition, considerably expanded and reviewed. The second book, which was published two years later – The Localization of Brain Disease – had as its subject the clinical applications of cortical localization. Together with his friends Hughlings Jackson and Crichton Browne, Ferrier was one of the founders of the journal Brain in 1878, which was dedicated to the interaction between experimental and clinical neurology and is still published today. In that year Ferrier delivered the Goulstonian Lecture to the Royal College of Physicians on "The localisation of cerebral diseases".