Голиад науқаны: Техас революциясының трагедиясы

Кіріспе

Голиадтық жорық – 1836 жылы Техас революциясы кезінде Техас шығанағының жағалауын қайта басып алу үшін Мексика жасаған шабуыл. Мексика әскерлері генерал Хосе де Урреа басшылығымен ақпан және наурыз айларында Техас провинциясына көшкен, Мексиканың Техасқа қарсы көтерілген иммигранттарын, «тексиандарды» жеңді. 1835 жылы Мексика орталық үкіметке өтті, соның салдарынан федерализмді қолдаушылар қаруға көтерілді. Техастағы отаршылар, көбінесе АҚШ-тан келген иммигранттар, 1835 жылдың қазан айында бүлік шығарды және жыл соңына дейін барлық мексикалық әскерді өз провинциясынан қуды. Қақтығыс уақытша тоқтатылғаннан кейін Фрэнк В. Джонсон мен Джеймс Грант Мексиканың Матаморос портына шабуыл жасау үшін еріктілер жинады. Джеймс Фаннин Голиадтағы Форт-Дефайенс бекінісіндегі әскерге қолбасшылық етті. Тексіандар білмейтін, 18 ақпанда Урреа Матаморостан Техасқа үлкен әскер тобын бастап келді, мақсаты – жағалау бойында жиналған көтерілісшілерді тарату. Оның әскері 26 ақпанда Сан-Патрисио шайқасында Джонсонның шағын отрядын жеңді. Бірнеше күннен кейін, жеделхабаршылар Гранттың орналасқан жерін анықтады, ал 2 наурыз таңында 150 мексикалық әскер Агуа-Дулсе шайқасында Гранттың адамына шабуыл жасады. Мексика армиясы содан кейін солтүстікке бет алып, Голиадқа қарай жол тартты. 12 наурызда олар Рефухиода Уильям Уорд басқаратын тексиан әскерлерімен кездесті. Тексіандар бірнеше күн бойы мексикалықтардың шабуылдарын тойтарды. 15 наурызда оқ-дәрілері таусылғаннан кейін тексиандар Рефухиодан шегінді. Көптегені қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Фаннин өзінің әскерінің көп бөлігін 19 наурызда генерал Сэм Хьюстон әскерімен қосылу ниетімен Голиадтан шегінуге бұйырды. Сол күні түстен кейін Урреа әскері тексиандарды ашық далада қоршап алды. Колето шайқасы 20 наурызда тексиандардың капитуляциясына әкелді. Урреа тексиандарды Форт-Дефайенске қайтарды, онда олар күзетте ұсталды. Бір аптадан кейін мексикалық генерал Антонио Лопес де Санта-Аннаның бұйрығымен тексиандар бекіттен шығарылып, атып тасталды. Голиад қырғыны туралы жаңалық Техас Республикасының және басқа елдердің халқы арасында ашу-ыза мен үрей тудырды.

The Goliad Campaign was the 1836 Mexican offensive to retake the Texas Gulf Coast during the Texas Revolution. Mexican troops under the command of General José de Urrea defeated rebellious immigrants to the Mexican province of Texas, known as Texians, in a series of clashes in February and March. When Mexico transitioned to a centralized government in 1835, supporters of federalism took up arms. Colonists in Texas, primarily immigrants from the United States, revolted in October 1835 and by the end of the year had expelled all Mexican troops from their province. With hostilities temporarily suspended, Frank W. Johnson and James Grant gathered volunteers for a planned invasion of the Mexican port town of Matamoros. James Fannin commanded troops stationed at Fort Defiance in Goliad. Unbeknownst to the Texians, on February 18 Urrea led a large contingent of troops from Matamoros into Texas to neutralize the rebels gathered along the coast. His troops easily defeated Johnson's small force at the Battle of San Patricio on February 26. Several days later, informants revealed Grant's location, and on the morning of March 2, 150 Mexican troops ambushed Grant's men at the Battle of Agua Dulce. The Mexican army then turned northward, headed towards Goliad. On March 12, they encountered a group of Texian soldiers, under the command of William Ward at Refugio. The Texians repulsed Mexican attacks for several days. On March 15, as their ammunition ran short, Texians retreated from Refugio. Many were killed or captured. Fannin ordered the bulk of his army to retreat from Goliad on March 19, in the hopes of joining the forces of General Sam Houston. That afternoon, Urrea's troops surrounded the Texians on an open prairie. The Battle of Coleto ended with a Texian surrender on March 20. Urrea marched the Texians back to Fort Defiance, where they were held under guard. One week later, under the orders of Mexican General Antonio López de Santa Anna, the Texians were marched outside the fort and shot. News of the Goliad Massacre spread outrage, resentment, and fear among the population of the fledgling Republic of Texas and abroad.

Өмірбаян

Президент Антонио Лопес де Санта-Анна басшылығымен Мексика үкіметі федералистік үлгіден орталықтандырылған үкіметке қарай бет бұра бастады. Оның күшейе берген диктаторлық саясаты, соның ішінде 1835 жылдың басында 1824 жылғы Конституцияның күшін жою, елдің федералистерін көтеріліс жасауға итермеледі. Мексика армиясы Мексика ішіндегі көтерілістерді жылдам басып тастады, Оахака мен Закатекаста милицияларды қатыгездікпен жазалады. Мексиканың Коахуила-и-Техас штатында жағдай тұрақсыз болып қала берді. АҚШ-пен шекаралас Техас аймағында негізінен ағылшын тілінде сөйлейтін техастықтар тұрды. Қазан айында техастықтар қаруға көтеріліп, бұл Техас революциясы деп танылды. Келесі айда техастықтар өздерін Коахуиладан тәуелсіз штат деп жариялады және 1824 жылғы Конституцияның қағидаттарына негізделген уақытша үкімет құрды. Жыл соңына қарай барлық мексикалық әскерлер Техастан қуылды. Көтерілісті тоқтатуға ниеттенген Санта-Анна тәртіпті қалпына келтіру үшін үлкен күш жинауға кірісті; 1835 жылдың соңында оның армиясы 6019 сарбазды құрады. Желтоқсанның соңында оның өтінішімен Мексика Конгресі Торнел жарлығын қабылдады, онда Мексика әскерлеріне қарсы күресіп жатқан кез келген шетелдіктер "қарақшылар деп есептеледі және олармен де солай күресіледі, олар Республикамен қазіргі уақытта соғысып жатқан және танылған тудың астында соғыспайтын ешқандай ұлттың азаматтары емес" делінген. Санта-Анна өзінің әскерлерінің көп бөлігін ішкі San Antonio de Béxar қаласына жетектеп, генерал Хосе де Урреаға 550 сарбазбен Атаскосита жолымен Голиадқа қарай жол жүруді бұйырды. Голиадта полковник Джеймс Фаннин 500-ге жуық жаттығудан өткен әскер мен ополченниктерден тұратын техас күштеріне басшылық етті. Фаннин өз әскерін Голиадта қалдыруды жөн көрді, себебі онда форт болды, ол ашық жерде шайқасуға қарағанда оңайырақ шайқасуға мүмкіндік береді деп сенді. Сондай-ақ Фаннин Голиадты басып алу арқылы Мексика қолбасшысы Антонио Лопес де Санта-Аннаның Мексика шығанағынан жабдықтау алуына кедергі келтіре алатынына сенді, бірақ Фаннинге Аламода полковник Уильям Трэвиске көмектесуге шақыру түсті. 1836 жылдың 26 ақпанында ол Сан-Антониоға қарай жорыққа шығуға тырысты, бірақ артиллерия мен қару-жарақпен жолға шыға алмағандықтан Сан-Антонио өзенінен кері қайтуға мәжбүр болды. Осы уақытта генерал Хосе де Урреа басқаратын мексикалық әскерлер Голиадқа жетіп, 27 ақпанда Сан-Патрисио шайқасында, 2 наурызда Агуа-Дулсе шайқасында және 12 наурызда Рефугио шайқасында үш техас күшін жеңді.

Under President Antonio López de Santa Anna, the Mexican government began to shift away from a federalist model to a more centralized government. His increasingly dictatorial policies, including the revocation of the Constitution of 1824 in early 1835, incited federalists throughout the nation to revolt. The Mexican army quickly put down revolts in the Mexican interior, including a brutal suppression of militias in Oaxaca and Zacatecas. Unrest continued in the Mexican state Coahuila y Tejas. The area that bordered the United States, known as Texas, was populated primarily by English speaking settlers, known as Texians. In October, the Texians took up arms in what became known as the Texas Revolution. The following month, Texians declared themselves part of a state independent from Coahuila and created a provisional state government based on the principles of the Constitution of 1824. By the end of the year, all Mexican troops had been expelled from Texas. Determined to quash the rebellion, Santa Anna began assembling a large force to restore order; by the end of 1835 his army numbered 6,019 soldiers. In late December, at his behest, the Mexican Congress passed the Tornel Decree, declaring that any foreigners fighting against Mexican troops "will be deemed pirates and dealt with as such, being citizens of no nation presently at war with the Republic and fighting under no recognized flag". Santa Anna personally led the bulk of his troops inland to San Antonio de Béxar and ordered General José de Urrea to lead 550 troops along the Atascocita Road toward Goliad. In Goliad, Colonel James Fannin commanded the Texan force of nearly 500 trained soldiers and militia. Fannin had chosen to keep his troops at Goliad mainly because it had a fort, from which he believed it would be easier to fight than out in the open. Fannin also believed that by occupying Goliad, he could prevent Mexican commander Antonio López de Santa Anna from drawing supplies from the Gulf of Mexico, but Fannin was called to assist Colonel William Travis at the Alamo. On February 26, 1836, he attempted to march to San Antonio but turned back at the San Antonio River because of the inability to travel with the artillery and arms. Meanwhile, Mexican forces under General José de Urrea were quickly reaching Goliad, and they defeated three Texan forces at the Battle of San Patricio on February 27, the Battle of Agua Dulce on March 2, and the Battle of Refugio on March 12.

Рефугио шайқасы

Фаннин 11 наурызда Рефухиоға капитан Амон Б. Кингті міндеттемемен жіберді: Уреа әскерінің жолынан бірнеше бейбіт отбасыларды шығару. 13 наурызда Кингті мексикалық әскердің бөлімдері қоршап алды және ол Фаннинге көмек сұрады. Фаннин подполковник Уильям Уорд пен Джорджия батальонын оған күш түсіру үшін жіберді. Осы уақытта Уреа олардың болуы туралы естіп, тексиандықтарды қуып жететін үмітпен 300 мексикалық әскерден құралған жедел топты Рефухиоға аттандырды. 14 наурызда Уорд Рефухио миссиясындағы өз позициясын қорғады, ал Кингтің әскері ағаштардың арасында шайқасты. Екі тарап та соқтығысып, қараңғыға дейін шайқасты, нәтижесінде Уреаның әскері ауыр шығынға ұшырады. Содан кейін полковник Уорд Фанниннен Викторияда кездесу туралы бұйрық алды. Сол түні Кинг өз әскерін тәуелсіз түрде қашуға жетектеді. Бірақ олар көп ұзамай қуылып жетіліп, оқ-дәрісінің жетіспеуіне байланысты қарсыласудан бас тартты. Капитан Кинг пен оның бір әскерінен басқа барлығы дерлік бірден атқыланды. Уорд пен Джорджия батальоны Викторияға қашып кетуге тырысты, онда Фанниннің басқа бөлімдерімен қосылуды күтті. Жағалау жазығында бірнеше күн сарсаңдағаннан кейін Джорджия батальоны Викторияға жетті, бірақ оны мексикалық әскер басып алғанын көрді. Содан кейін олар Лавака шығанағына бет бұрды, онда олар қоршауға түсті. Оқ-дәрі мен жабдықтама жетіспей, көмекке үміт болмағандықтан, Уордтың көптеген әскерлері жақсы шарттармен қарсыласудан бас тартуға дауыс берді. Тек содан кейін ғана олар полковник Фанниннің және оның әскерінің Колето шайқасынан кейін бұрыннан берілгенін білді. Олар Фанниннің қалған әскерлерінің тағдырымен бірдей болу үшін Голиадқа қайтарылды. Техастықтар өз бекінісінен бар болғаны 10 шақырым (6 миль) қашықтықта сапар шеккенде, 19 наурызда мексикалық әскер ашық далада техастықтарға шабуыл жасады. Бірнеше сағатқа созылған шайқастан кейін мексикалықтар шамамен 200 адамнан, ал техастықтар тоғыз адамнан қаза тапты және шамамен алпыс адам жараланды. Сол күні қараңғыда шайқас тоқтатылды. Фаннин, мүмкін, қауіпсіз жерге жол аша алатын еді, бірақ ол жараланғандарды тастап кетуден бас тартты. Келесі күні таңертең Уреаның тағы да жүз әскер мен үш артиллериялық құрал алғанын көрген Фаннин қарсыласуға келісті. Фаннин генерал Санта-Аннаның бүлікшілерді өлімге кесу туралы жарлығын білмеді. Генерал Уреа «Жоғарғы мексикалық үкіметтің қарамағында» қарсыласу туралы келіссөздер жүргізді, бұл шарттар бойынша тұтқынға алынған ешкімнің өміріне нұқсан келтірілмейтінін жалған мәлімдеді.

Fannin sent Captain Amon B. King on a mission to Refugio on March 11, to remove several noncombatant families out of the path of Urrea's army. On March 13, King was surrounded by elements of the Mexican army and sent out a plea for help to Fannin, who sent Lieutenant Colonel William Ward and the Georgia Battalion to reinforce him. Urrea, meanwhile, heard of their presence and marched a flying column of 300 Mexican troops to Refugio, hoping to overtake the Texians. On March 14, Ward defended his position at the Refugio Mission, while King's men fought from a stand of trees. The two sides clashed and fought until dark with Urrea's soldiers suffering heavy casualties, when Colonel Ward received word from Fannin to rendezvous at Victoria. That night, King led his men in an independent escape attempt. They were overtaken shortly and surrendered for lack of munitions. Captain King and all but one man were executed in short order. Ward and the Georgia Battalion attempted to escape to Victoria, where they expected to link up with the balance of Fannin's command. After wandering on the coastal prairie for several days, the Georgia Battalion reached Victoria, only to find it in the possession of the Mexican army. They then headed for Lavaca Bay, where they would end up surrounded. Short on munitions and supplies, with no hope of rescue, the majority of Ward's men voted to surrender under good terms. Only then were they made aware that Colonel Fannin and his men had already surrendered following the Battle of Coleto. They were marched back to Goliad to face the same fate as the rest of Fannin's command. The Texians had traveled only six miles (10 km) from their fort when, on March 19, the Mexican army engaged the Texians on an open prairie. After several hours of fighting, the Mexicans had suffered an estimated 200 casualties and the Texians nine killed and about sixty wounded. Fighting was halted that day at dark. Fannin could have probably cut his way to safety, but he refused to abandon the wounded. The next morning, seeing Urrea receive one hundred more men and three more artillery pieces, Fannin agreed to surrender. Fannin was unaware General Santa Anna had decreed execution for all rebels. General Urrea negotiated surrender "at the disposal of the Supreme Mexican Government", falsely stating that no prisoner taken on those terms had lost his life.

Қазақылық

Техас тұрғындары Голиадқа қайтарылып, Форт-Дефаенс-те тұтқынға алынды. Олардың әрқайсысы бірнеше апта ішінде босатылатынына сенді. Тұтқындардың болашақ тағдырын білген генерал Уреа Голиадтан кетіп, полковник Хосе Николас де ла Портиллаға басшылықты тапсырды, кейін Санта-Аннаға хат жазып, техастықтарға кешірім сұрады. Уреа өзінің күнделігінде "өз жауапкершілігімнен бұрынғысынша алыстауға тырыстым" деп жазды. 1836 жылғы 26 наурызда сағат 19:00-де Портилья Санта-Аннадан тұтқындарды атып тастау туралы үш дана бұйрық алды. 1836 жылғы 27 наурызда, Палм жексенбісі күні таңғы сағат 8 шамасында полковник Портилья 342 техастықтың дені сауларын Форт-Дефаенстен шығарып, Бексар, Сан-Патрисио және Виктория жолдарымен үш колоннаға бөліп жіберді. Колонналар белгіленген жерлеріне жеткенде, мексикалық солдаттар тұтқындардың бір жағына екі қатарға орналасты. Техастықтар форттан небары бірнеше жүз метр қашықтықта, жақыннан атылды. Оны мексикалық солдаттар солтүстік қабырғадағы шіркеу алдындағы аулаға алып барды, көзін байлап, шайқаста алған аяқ жарақатынан кейін креслоға отырғызды. Өлім жазасына кесілер алдында ол үш тілек айтты. Ол жеке заттарын отбасына жіберуді, жүрегіне, бетіне емес оқ тигізуді және христиандық дәстүр бойынша жерленуді сұрады. Мексикалық солдаттар оның жеке заттарын алып кетіп, бетіне оқ тигізіп өлтірді, ал Фанниннің денесі сол күні қаза тапқан көптеген техастықтармен бірге өртелді. Жиырма сегіз техастық өлімді жалғандап, басқа да амалдармен қашуға мүкіндік алды. Кейбір тұтқындарды құтқаруға көмектескендер: Хуан Холзингер (капитан Амон Б. Кингтің әскерлерінен тұтқындалған екі неміс техастығын құтқарып, Викторияда подполковник Уильям Уордтың жиырма алты әскерін Сан-Антонио өзенінен артиллерия тасымалдауға қажеттілікпен құтқарып алды), полковник Гарай, Малони әке (кейде Моллой деп те атайды), Уреаның әйелі және аты-жөні белгісіз қыз.

Жазбаша есеп

Ол кісі өлтіруден аман қалған жас неміс Х. Фон Эренберг 1853 жылғы 3 желтоқсанда оқиға туралы есеп жазды. Оның сөзіне қарағанда, техас тұтқындары мен американдық еріктілердің саны шамамен 400 болса, мексикалықтардың саны 700-ге жуық, соған қоса ол далада жиналған атты әскер мен мексикалық сарбаздардың кіші топтарын да көрген. Ол осы қырғынды былай сипаттады:

Джон Криттенден Дювальдың "Техастағы ерте кездер" (1868–71 жылдардағы сериялық басылым; 1892 жылғы кітап) еңбегінде осы оқиға туралы тағы бір жазбаша есеп табылады.