Кіріспе

Lockheed JetStar (компания белгілемелері L 329 және L 1329, АҚШ әскери қызметінде C 140 деп тағайындалған) – 1960 жылдардың басынан 1970 жылдарға дейін өндірілген бизнес-джет. JetStar – Lockheed компаниясы жасаған бірінші және жалғыз арналған бизнес-джет. Ол көп жыл бойы бұл кластағы ең ірі ұшақтардың бірі болды, он адамға және екі экипаж мүшесіне арналған орындықтармен жабдықталған. Оны басқа шағын ұшақтардан фюзеляждың арт жағына орнатылған төрт қозғалтқышы және қанаттарына бекітілген, "сырғанаушы" пішіндес отын бактерілерімен айыруға болады.

Даму

JetStar алғашқыда Lockheed компаниясының жеке жобасы ретінде пайда болды, мақсаты – АҚШ Әуе күштерінің (USAF) қажеттілігін орындау болған, бірақ кейін бюджет қысқартуларға байланысты ол тоқтатылды. Lockheed компаниясы жобаны бизнес нарығы үшін өз күшімен жалғастыруға шешім қабылдады. Бірінші екі прототип екі Bristol Siddeley Orpheus қозғалтқышымен жабдықталды, алғашқысы 1957 жылдың 4 қыркүйегінде ұшты. Екінші прототип те қанатқа орнатылған "қосқыш бактармен" (slipper tanks) жабдықталды, ол бастапқыда қосымша опция ретінде қарастырылған еді. Lockheed Orpheus қозғалтқыштарын АҚШ-та шығару үшін келісімге келуге тырысты, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін 1959 жылы екінші прототипке төрт Pratt & Whitney JT12 қозғалтқышы орнатылды. Сыртқы қозғалтқыштар ішкі қозғалтқыштардың қасына орнатылды, бұл конфигурация кейін Vickers VC10 және Ilyushin Il-62 лайнерлерінде қолданылды. Қосқыш бактар алынып, бірінші прототипке орнатылды. JT12 қозғалтқышының сынақтары сәтті аяқталды және ол 1960 жылдың ортасында ұшқан өндіріс үлгілері үшін таңдалды. Бұл үлгілер 1961 жылы коммерциялық пайдалануға енгізілді. АҚШ-тағы шу деңгейіне қатысты регламенттер мен отынның жоғары шығыны 731 JetStar әзірлеуіне әкелді – бұл жаңа Garrett TFE731 турбовентиляторлық қозғалтқыштары мен бірқатар ұсақ өзгерістерді қамтитын модернизация бағдарламасы болды. Сыртқы отын бактерінің конструкциясы жаңадан жасалды, олардың үстіңгі беттері қанаттың үстімен тегіс деңгейде орналасқан, ал бұрын қанаттың ортасында болған. Кабина аймағында мұрын бөлігі мен терезелердің орналасуы көбірек "заманауи" көрініс алды. 731 JetStar модернизация бағдарламасы өте табысты болды, Lockheed 1976 жылдан 1979 жылға дейін 40 жаңа JetStar ұшағын, JetStar II деп атап, шығарды. JetStar II – турбовентиляторлық қозғалтқыштармен және жаңартылған сыртқы отын бактерімен жабдықталған заводтан жаңа шыққан ұшақтар еді. 731 JetStar және JetStar II ұшақтары бастапқы JetStar ұшақтарымен салыстырғанда ұшу қашықтығын ұлғайтты, шу деңгейін төмендетті және ұшу-қону жолағындағы көрсеткіштерін жақсартты. JetStar ұшақтарының жалпы саны 1978 жылы соңғы жеткізіліммен 204 ұшаққа жетті. Бастапқы JetStar ұшақтарының көпшілігі пайдаланудан шығарылды, бірақ көптеген 731 JetStar және JetStar II ұшақтары әлі де түрлі мақсаттарда, негізінен корпоративтік және жеке ұшақтар ретінде пайдаланылуда.

Дизайн

JetStar ұшағының дизайны дәстүрлі бизнес-джеттерге тән, қанаты кең және крест тәрізді құйрығы бар. Қанаттың 30 градусқа артқа қарай бұрылуы бар, және қанаттың шамамен жартысының ұзындығында, алдыңғы және артқы бөліктеріне созылатын үлкен отын бактері орналасқан. Қанаттар 10 000 фунт отынға, ал әрбір қосымша бак 4 000 фунт отынға арналған, жалпы отын жүгі 18 000 фунтқа жетеді. Қанаттың алғы жағында, бактардың сыртында, қанат алды жақтаулары (қанаттың алдыңғы жиегіндегі жақтаулар, қанаттың сыртында емес) орналасқан (бұл жақтаулар ұшу жылдамдығын тағы үш түйінге дейін төмендетеді), ал қос жарықты артқы жақтаулар аэронның барлық артқы бетін, аэронның ішкі жағын қамтиды. Қанатта, ұшу кезінде жиналған мұзды кетіру үшін пневматикалық резеңкеден жасалған мұзсырғыш құрылғылар орналасқан. Көлденең тұрақтандырғыш, қозғалтқыштардың газ ағынынан сақтау үшін, құйрық қанатының жартысына жуық биіктікте орнатылған. Бір ерекшелігі – көлденең тұрақтандырғышты тұтас құйрық қанаты мен тұрақтандырғыш жиынтығын айналдыру арқылы реттеуге болады, бұл құйрық қанатының түбіндегі ерекше боялмаған бөлігін көптеген суреттерде көруге болады. JetStar-да құйрықты мұздан тазарту мүмкіндігі жоқ, және сертификаттау үшін де қажеттілік болған жоқ. Қону үшін жылдамдықты төмендетуге көмектесетін жылдамдық тежегіші, фюзеляждың астыңғы жағында орналасқан. Алғашқы прототиптерде үш дөңгелекті қону шассисі қолданылған, бірақ 1962 жылы болған апаттан кейін алдыңғы шасси екі дөңгелекпен жаңартылды. Терезелер салыстырмалы түрде үлкен.

Пайдалану тарихы

Бірінші прототип Lockheed компаниясының Advanced Development Projects вице-президенті Келли Джонсонның жеке көлігі ретінде біраз уақыт қызмет етті. Элвис Преслиге екі JetStar әртүрлі уақытта тиесілі болды; екіншісі Hound Dog II деп аталды және Грейслендте көрсетілуде. Фрэнк Синатра да біреуіне ие болған. Сонымен қатар, бір JetStar АҚШ президенті Ричард Никсонға, содан кейін Иран шахына және соңында Пуэрто-Риконың "Менудо" тобына тиесілі болды. АҚШ Әуе күштері үшін 16 JetStars өндірілді; бесеуі C 140A – Әуе күштерінің байланыс қызметі үшін ұшу инспекциясы ұшақтары болды және 1962 жылдан бастап әуежай навигациялық құралдарының (навигаторлардың) әуедегі сынақтарын жүргізуге пайдаланылды. Олар Вьетнам соғысы кезінде пайдалануға түсті және 1990 жылдардың басына дейін қызметте болды. "Flight Check" C 140A ұшақтары VIP көлігінен ерекше бояу схемасымен және соғыс кодтарымен ерекшеленді. C 140A Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік-Шығыс Азияға жөнелтілді, онда олар әдеттегі сынақтардан өзге, жағалауда күтіп тұрып, Пентагон мен майдан арасында байланыс релесі ретінде жұмыс істеді. Соңғы C 140A зейнеткерлікке шығарылып, Иллинойс штатындағы Скотт әуе базасында тұрақты экспонат ретінде қойылды. Тағы 11 ұшақ C 140B деп белгіленді, бірақ олардың алғашқысы 1961 жылы C 140A-дан бұрын жеткізілді. C 140B ұшақтары Әскери Әуе Көлігі Командирі үшін пайдаланылды. Алты ұшақ (құйрық нөмірлері 61 2488, 61 2489, 61 2490, 61 2491, 61 2492 және 61 2493) Эндрюс әуе базасындағы 89-шы Әскери Әуе Көлігі қанатымен VIP көлігі ретінде жұмыс істеді. Бұл VIP ұшақтары VC 140B деп аталды. Джимми Картер президенттігі кезінде ол қысқа сапарлар үшін арнайы VC 140B-ді жиі пайдаланды және ол Арнайы Әуе Миссиялары қанатында "Peanut One" деп танылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін бір ұшақ (#89001) Андрюс әуеайлағының алдындағы тұрақты тұғырға орнатылды. VIP көлігі паркінің мүшелері 1970 және 1980 жылдары кейде Air Force One ретінде қызмет етті. Германия мен Канада сияқты бірнеше елдер әскери JetStar-ларды мемлекет басшылары, үкімет басшылары және басқа да VIP-терді тасымалдау үшін пайдаланды. Соңғы жұмыс істеген JetStar (N313JS) 2019 жылдың желтоқсан айында зейнеткерлікке шығарылып, Мариеттада сақталды. Алайда, 2020 жылдың қарашасында Техастан Орегонға Jetstar II (N700RM) ұшырылды. Бұл ұшақ Кламат Фолс қаласында бөлшектелді. 2020 жылдың желтоқсан айында тағы бір Jetstar II (N710RM) Техастың Конроу қаласынан Орегон штатының Кламат Фолс қаласына жеткізілді.