Кіріспе
Ахмадия қозғалысындағы сепаратистік топ. Исламды тарату үшін Лахор Ахмадия қозғалысы 1914 жылы Мирза Ғұлам Ахмадан кейінгі бірінші халифа Хаким Нур-уд-Диннің қайтысынан соң туған идеологиялық және әкімшілік даулар нәтижесінде құрылған Ахмадия қозғалысындағы сепаратистік топ. Лахор Ахмадия қозғалысының мүшелерін басым көпшілік тобы ghayr mubāyi'īn ("байланыс жасамайтындар"; "халифаға адалдық серт бермегендер") деп атайды және олар лахорлық Ахмадилер деп те белгілі. Лахор Ахмадия қозғалысының жақтастары Ғұлам Ахмадиді мужаддид (жаңартушы) деп санайды, сондай-ақ оның уәде етілген Мәсіх және Махди мәртебесін растайды, бірақ оның пайғамбарлық мәртебесін теологиялық тұрғыдан емес, суфизм немесе мистицизм тұрғысынан түсінуде негізгі Ахмадия позициясынан өзгеше көзқарас ұстанады. Бұдан өзге, Лахор Ахмадия қозғалысының жақтастары Ахмадия халифатына адалдық көрсете алмайды және олардың басқаруының орнына Анжуман (Кеңес) деп аталатын адамдар тобымен басқарылады, оның төрағасы – Әмір (Президент). Канаданың Иммиграция және Босқындар жөніндегі кеңесінің және автор Саймон Росс Валентиннің бағалауынша, Пәкістанда 5000-нан 10000-ға дейін лахорлық Ахмадилер бар. Кейбір дәстүрлі сунни ғалымдары Лахор Ахмадия қозғалысының мүшелерін мұсылман деп есептейді. Көпшілік мұсылман сенімінде Исаның физикалық оралуы күтілгенімен, Лахор Ахмадия пайғамбарлықтың тоқтағанын және Мұхаммедтен кейін ешқандай пайғамбар келмейтініне, тіпті Иса сияқты бұрынғы пайғамбарлар да, жаңа пайғамбарлар да пайда бола алмайды деп сендіреді. Ал Махмуд Ахмад Ғұлам Ахмадтың мессиандық талабы мен рөлінің Исламдағы бұрынғы қасиеттілердің талаптарынан сапалық жағынан ерекше екенін, оның пайғамбарлық мәртебесі Мұхаммедке толық бағынышты болғанымен, оның пайғамбарлығының жай ғана көрінісі екенін және жаңа ештеңе заңдамағанын, пайғамбарлықтың түріне немесе оны сипаттау үшін қосылған сөздерге қарамастан, техникалық тұрғыдан пайғамбар екенін айтқан. Осыған сәйкес, Ахмадия мұсылман қауымы пайғамбарлық қабілетінің Мұхаммедке толық мойынсұну және өзінен бас тартудың нәтижесінде берілгенін сендіреді, бұл оның пайғамбарлық миссиясының толықтығын бұзбайды, бірақ тек бір ғана уәде етілген ақыр заманның пайғамбарлық тұлғасының (Ғұлам Ахмад) Киелі кітаптардағы пайғамбарлықтарға сәйкес пайда болғанын растайды. Мұндай пайғамбарлық мәртебе, тәуелсіз болмаса да, техникалық тұрғыдан пайғамбарлық деп есептеледі, себебі ол жасырын білімге ие, болашақ оқиғаларды болжайды және Алланың пайғамбары деп танылады.
The Lahore Ahmadiyya Movement for the Propagation of Islam, is a separatist group within the Ahmadiyya movement that formed in 1914 as a result of ideological and administrative differences following the demise of Hakim Nur ud Din, the first Caliph after Mirza Ghulam Ahmad. Members of the Lahore Ahmadiyya movement are referred to by the majority group as ghayr mubāyi'īn ("non initiates"; "those outside of allegiance" to the caliph) and are also known colloquially as Lahori Ahmadis. Adherents of the Lahore Ahmadiyya movement believe Ghulam Ahmad to be a Mujaddid (reformer) and also affirm his status as the promised Messiah and Mahdi, but diverge from the main Ahmadiyya position in understanding his prophetic status to be of a Sufistic or mystical rather than theologically technical nature. Moreover, adherents of the Lahore Ahmadiyya movement do not profess allegiance to the Ahmadiyya Caliphate and are administered, instead, by a body of people called the Anjuman (Council), headed by an Amīr (President). According to estimates from the Immigration and Refugee Board of Canada and author Simon Ross Valentine, there are between 5,000 and 10,000 Lahori Ahmadis in Pakistan with some Orthodox Sunni scholars considering the members of the Lahore Ahmadiyya Movement as Muslims. Unlike the majority Muslim belief which expects the physical return of Jesus, the Lahore Ahmadiyya affirm the absolute cessation of prophethood, and believe that no prophet can appear after Muhammad, neither a past one like Jesus, nor a new one. In contrast, Mahmud Ahmad posited that Ghulam Ahmad's messianic claim and role were qualitatively distinct to the claims of the saints preceding him in Islam and that his prophetic status, though completely subservient to Muhammad, being a mere reflection of his own prophethood and not legislating anything new, still made him technically a prophet irrespective of the type of prophethood or the adjectives added to qualify it. Accordingly, the Ahmadiyya Muslim Community believes that prophecy gifted as a result of perfect obedience and self effacement in devotion to Muhammad does not infringe upon the finality of his prophetic mission, though it affirms the advent of only one such promised end times prophetic figure (Ghulam Ahmad) as having appeared in accordance with scriptural prophecies. Such a prophetic status, though not independent, is nonetheless technically classed as prophethood in as much as it involves an individual who is given knowledge of the hidden, predicts future events and is called a prophet by Allah.
Басқа мұсылмандар туралы
Бір-бірімен тығыз байланысты даудың мәні Гүлам Ахмадтың талабын қабылдамаған мұсылмандардың мәртебесіне қатысты болды. Мұхаммед Әли және оның жақтастары оларға қатысты кез келген жағдайда сенімсіздік (куфр) туралы жалпылама мәлімдемелер жасаудан бас тартып, дау-дамайда бейтарап қалғандар мен Гүлам Ахмаднан белсенді түрде бас тартқан, қарсылық білдірген немесе оны сенбеуші деп жариялағандар арасында шешімді айырма жасады. Біріншілерді ешқандай жағдайда имансыздар (кафирлер) деп атауға болмайды, ал екіншілері тек ислам дінінің белгілі бір талабын – атап айтқанда, уәде етілген Мәсіхке сенуді – қабылдамағандары үшін кінәлі, бұл оларды сенімнің негізгі қағидасына қарсы келушілер (фасиқтар) етіп санар еді, ал сенімнің негізгі элементіне сенімсіздік мұсылман қауымынан (үммә) шығарып тастауға әкелер еді. Мұхаммед Әли бүкіл мұсылман қауымын имансыз деп жариялау идеясын жоққа шығарды, ол оның пікірінше, Ахмади емес мұсылмандарға ешқандай жағдайда қолданылмайтын термин еді, және ол Махмуд Ахмадиді осыдан айыптады. Сенімсіздіктің басқа бір түрін растап, яғни исламнан тыс жатқан және одан шеттетуді білдірмейтін сенімсіздікті, Махмуд Ахмад Гүлам Ахмаднан бас тартқан мұсылмандар техникалық тұрғыдан сенімсіздік санатына жатады деп есептегенімен, одан бас тартудың мәні Мұхаммедтің өзінен бас тартумен бірдей екенін айтты. Ол араб сөзінің кең мағынасын және қолданылуын пайдаланып, оның осы терминге қатысты қолдануы оның қарапайым мағынасын білдірмейтінін, бірақ доктриналық бұрмалаушылықты көрсету және тек Ахмадилер ғана нағыз мұсылмандар екенін білдіретінін атап өтті. Оның ойынша, исламда Құдай тағайындаған (ма'мур минәллаһ) адамды қабылдамаған мұсылмандар Құдайды да, Мұхаммедті де жоққа шығармағандықтан, олар әлі де мұсылман қауымының бір бөлігі болып табылады және олар тек Мұхаммедтің үмметіне жататындықтан және мұсылман қоғамының мүшелері ретінде қаралуға құқылы болғандықтан ғана мұсылман еді. Сондықтан ол Ахмади емес мұсылмандарды ислам шеңберінде, бірақ исламнан басқа діні бар деген мағынада емес, сенімсіздер ретінде жіктеуге тиіс деп санайды; сондай-ақ, бұл қозғалыс олардың ақыреттегі тағдыры туралы ешқандай үкім шығармайды және ешқашан осы пікірін жарияламайды. Махмуд Ахмад Ахмади емес мұсылмандарға «кафир» термині қолданылмайтынын қабылдау туралы қозғалыстан тыс талаптарды қабылдамағанымен, мұндай мұсылмандар исламнан тыс деп есептелмейді деп мәлімдеді.
Мұрагерлік туралы
1905 жылдың соңында Мирза Ғұлам Ахмад өзінің өлімін күткендей, "Әл-Уасият" (немесе "Уиль") атты қысқаша трактатын жариялады. Онда ол Садр Анжуман Ахмадияны (Орталық Ахмадия Кеңесін) құрды, ол қозғалысты басқару және исламды таратуды қолдау үшін қаражат жинау және бөлуге арналған басқару органы болды. Ғұлам Ахмад 1908 жылы қайтыс болғанға дейін Кеңеске өзі төрағалық етті. Оның қайтысынан кейін Хаким Нур-уд-Дин бірауыздан оның орнына таңдалды және Кеңес тағайындаған президенті ретінде төрағалық етті. Мұхаммед Әли және оның жақтастары Ғұлам Ахмадтың "Уильде" Кеңесті өзінің мұрагері ретінде, кеңес беру институты ретінде белгілегенін айтты. Олар Қоғамда бір адамның абсолютті билікті ұстануын автократиялық деп санап, одан толық бағынуды талап етті. Сондықтан олар қозғалыстағы хилафат (халифат) идеясын жоққа шығарды, Ғұлам Ахмадтың өзі құрған, демократиялық сипаттағы жүйеге ұмтылыс жасады және осыған сәйкес Қоғамның билігін әкімшілік орган ретінде Кеңеске берді. Кеңес көпшілігінің қабылдаған шешімдерін ешкім жоюға құқылы емес еді, олар ең жоғары және міндетті болып қалатын еді, бұл Ғұлам Ахмадтың өлімінен кейін қозғалысты басқару туралы нұсқауларына сай деп сенді. Сонымен қатар, олардың пікірінше, Ғұлам Ахмадтың қайтысынан кейін қозғалыстың басшылығы енді құдайдан тағайындалмайтындықтан, оның мұрагеріне адалдық серт беру міндеті де жойылды және ерікті іске айналды. Бұл тұрғысынан алғанда, Нұр-уд-Диннің қайтысынан кейін қозғалыстың басшылығын екінші мұрагер ретінде қабылдаған Махмуд Ахмад, Ғұлам Ахмадтың өзінен кейін із басу үшін құдайдан тағайындалған халифат жүйесін көздегенін айтты, бұл Мұхаммедтің қайтысынан кейін басталған деп есептелетін халифатқа ұқсас еді, және Кеңес оның билігінде жұмыс істеуі керек еді. Осыған сәйкес, ол халифат жүйесі арқылы орталықтандырылған, біртұтас билікті жақтады, ол, оның пікірінше, діни тұрғыдан қажетті және Қоғамның оған адал болуы керек еді. Оның айтуынша, Ғұлам Ахмадтың мұрагерлері құдайдан тағайындалған және Қоғамнан бағынуды талап еткен. Бұл туралы "Уильде" және Ғұлам Ахмадтың басқа еңбектерінде айқын көрсетілген, сондай-ақ Нұруддиннің басшылығы кезінде ол өзін мәсіхтің (халиф; әдеби мағынасы – Мәсіхтің мұрагері) халифасы деп атады және бұл лауазымға қоғамның таңдауымен емес, құдайдың тағайындауымен қол жеткізгенін мәлімдеді. Сондықтан Ахмадия мұсылман қауымы өз діни және ұйымдық билігін халифаға береді, ол Ғұлам Ахматтың құдайдан таңдалған мұрагері болып табылады.
Демография
Әлемдегі Лахор Ахмадия қозғалысы туралы сенімді статистика жоқ. Дегенмен, дереккөздер Лахор Ахмадиясының саны Ахмадия мұсылман қауымымен салыстырғанда едәуір аз екенін көрсетеді. Атап айтқанда, Пәкістанда 5 000 мен 10 000 арасында Лахорлық Ахмадилер болуы мүмкін, ал әлем бойынша шамамен 30 000-ға дейін жетеді, бұл әлемдегі Ахмадия халқының 0,2 пайызынан кемді құрайды.