Рой Уилкинс: Американдық құқық қорғаушысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Американдық азаматтық құқықтар қозғалысының қайраткері (1901–1981)

Рой Оттоуэй Уилкинс (30 тамыз 1901 – 8 қыркүйек 1981) – 1930-1970 жылдар аралығында азаматтық құқықтар қозғалысының қайраткері болған. Оның әкесі туған кезінде қасырға болмаған, өйткені ол ақ адамға жол беруден бас тартқаннан кейін, линчтен қорқып қаладан қашып кеткен. Уилкинс механикалық-кәсіптік орта мектебін бітірген. Оның туысы – Роджер Уилкинс. Уилкинс 1923 жылы Миннесота университетін социология мамандығы бойынша бітірген. Ұлттық еврей қауымдастығы қатынастары жөніндегі кеңестің жетекшісі, сондай-ақ Азаматтық құқықтар жөніндегі көшбасшылар конференциясын (LCCR) құрған. LCCR азаматтық құқықтар бойынша жетекші коалицияға айналды және 1957 жылдан бері барлық маңызды азаматтық құқықтар заңдары үшін ұлттық заңнамалық науқанды үйлестіруде.

NAACP басшылығы

1955 жылы Уилкинс NAACP атқарушы хатшысы болып тағайындалды, ал 1964 жылы оның атқарушы директоры болды. Ол азаматтық құқықтар қозғалысының өкілі ретінде жоғары беделге ие болды. Оның алғашқы қадамдарының бірі – Миссисипи штатындағы азаматтық құқықтарды қорғаушыларға қолдау көрсету болды. Ақтардың азаматтар кеңесінің мүшелері оларға «кредиттік қысым» көрсетіп жатқанда, Уилкинс Миссисипи штатының Маунд-Байоу қаласынан шыққан Т.Р.М. Ховардтың ұсынысын қолдады. Ховард штаттың жетекші азаматтық құқықтар ұйымы – Аймақтық Негрлер басшылығының кеңесін басқарды. Аталған жоспар бойынша, қара бизнес және ерікті ұйымдар шоттарын Теннесси штатының Мемфис қаласындағы қараларға тиесілі Три-Стейт Банкіне аударды. 1955 жылдың соңына қарай осы мақсатқа 300 000 долларға жуық ақша Три-Стейт Банкіне аударылды. Бұл ақша банктердің қара нәсілділерге несие бермеуіне байланысты, несие алуға лайықты қара нәсілді азаматтарға несие беруге мүмкіндік берді. Уилкинс 1963 жылдың тамызында өткен Вашингтонға наурыз науқанына қатысты, оны ұйымдастыруға көмектесті. Сонымен қатар, ол 1965 жылы Сельмадан Монтгомериге және 1966 жылы «Үрейге қарсы» наурыз науқанына қатысты. Ол реформаны заңнамалық жолмен жүзеге асыруға сенді, көптеген Конгресс тыңдалымдарында куәлік берді және президенттер Кеннеди, Джонсон, Никсон, Форд және Картермен кеңес өткізді. Осы жетістіктерінің арқасында Уилкинс үкімет шенеуніктерінің және басқа да белгілі саясаткерлердің назарына ілікті, оған құрмет пен «Азаматтық құқықтар мырзасы» деген лақап ат берілді. Уилкинс «қара күш» қозғалысымен бейнеленген азаматтық құқықтар қозғалысындағы радикализмге қарсы болды, себебі ол зорлықсыздыққа жақтас болатын. Ол нәсілшіліктің кез келген түрін, оның діни, түсті немесе саяси себептерін ескермей, қатты сынады және зорлық-зомбылық пен қаралар мен ақтардың нәсілдік бөлінуінің дұрыс шешім емес екенін мәлімдеді. Сегрегация мәселесінде де ол радикалды десегрегацияның орнына жүйелі интеграцияны жақтады. 1964 жылы Роберт Пенн Уорренмен сұхбаттасқанда, «Кім негрлер үшін сөйлейді?» кітабында Уилкинс былай деді: «Біз негрлер мемлекеттік мектеп жүйесінің жақсаруын қалаймыз, соның ішінде, әрине, нәсілге негізделген сегрегацияның жойылуын, біздің балаларымыз басқа балалармен бірге оқитын мектептердегі бірдей сапалы білім беруді, сондай-ақ негр мұғалімдері мен басшыларын және барлық мүмкіндіктерді қалаймыз. Бірақ біздің үкімет формамыз бен қоғамдық құрылымымыз тек азаматтарымызды ортақ идеологиямен тәрбиелеу арқылы ғана сақтала алады, ал мұны біз мемлекеттік мектеп жүйесінде таптық. Сондықтан, кез келген реформатор, қара немесе ақ, фанатик болсын болмасын, келіп, «Мен оны жоямын, егер ол менің қалағанымдай жасамаса» десе, ол өте қауіпті болады деп санаймын». Алайда, оның орташа көзқарастары оны жас, белсенді қара белсенділермен қақтығысқа түсірді, олар оны «Том аға» деп есептеді. Уилкинс сондай-ақ азаматтық құқықтарға бағытталған және афроамерикалықтар үшін құрылған грек әріптері бойынша студенттік бауырластықтардың бірі – Омега Пси Фи мүшесі болды. 1964 жылы ол NAACP-тің Спингарн медалімен марапатталды. Оның қызмет ету кезеңінде NAACP азаматтық құқықтар қозғалысына ұлттық жетекшілік етіп, Браунның білім беру кеңесімен, 1964 жылғы азаматтық құқықтар туралы заң және 1965 жылғы дауыс беру құқығы туралы заң сияқты маңызды жеңістерге әкелген күш-жігерді атқарды. 1968 жылы Уилкинс Адам құқықтары жөніндегі халықаралық конференцияға АҚШ делегациясының төрағасы болды. 1971 жылы 70 жасқа толғаннан кейін ол NAACP басшысы лауазымынан кетуге шақырылды. 1977 жылы 76 жасында Уилкинс NAACP-тан зейнеткерлікке шықты, оның орнын Бенджамин Хукс басты. Листовканың мақсаты – Африка бойынша қара нәсілді саяси радикал және әртіс Пол Робсон туралы жағымсыз пікірлер мен көзқарастарды тарату еді. Африкадағы Мемлекеттік департаменттің қоғамдық істер жөніндегі қызметкері Роджер П. Росс үш беттік егжей-тегжейлі нұсқаулар шығарды, онда мынадай нұсқаулар келтірілді: «АҚШ Ақпарат және білім беру алмасуы (USIE) Алтын жағалауда және, менің ойымша, Африканың барлық басқа жерлерінде Робсон оқиғасына қатысты ашық, жанашырлықпен және өкінішпен қарау қажет. Ешқандай жағдайда коммунистер бізден осы жерде, жалпы негр мәселесінде және әсіресе Робсон ісінде оңай да тиімдірек жеңіске жете алмайды. Осыған жауап беру арқылы біз бұрынғысына да жауап береміз». NAACP жариялаған мақала «Пол Робсон: Жоғалған Бағушы» деп аталды және «Роберт Алан» деген жалған атпен жазылды, NAACP оны «Нью-Йорктің белгілі журналисі» деп мәлімдеді. Рой Уилкинстің тағы бір мақаласы «Сталиннің ең үлкен жеңілісі» Робсонды және АҚШ Коммунистік партиясын ФБР ақпаратына сәйкес айыптады. Робсонның Париж бейбітшілік конференциясындағы қаралар Совет Одағына қарсы соғыста АҚШ-ты қолдамайтынын, себебі соғыстан кейін жалғасқан линчеңдер мен олардың екінші дәрежелі азаматтық құқықтарын мәлімдегеніне жауап беріп, Уилкинс линчеңдердің санына қарамастан, қара американдықтар әрқашан қарулы күштерде қызмет ететінін айтты. Сонымен қатар, Уилкинс 1952 жылы NAACP жастар тобының Робсон концертін жою туралы шешіміне наразылық білдірген жағдайда, оның жарғысын жоюмен қорқытты.

In 1955, Wilkins was chosen to be the executive secretary of the NAACP and in 1964, he became its executive director. He had developed an excellent reputation as a spokesperson for the Civil Rights Movement. One of his first actions was to provide support to civil rights activists in Mississippi who were being subjected to a "credit squeeze" by members of the White Citizens Councils. Wilkins backed a proposal suggested by T. R. M. Howard of Mound Bayou, Mississippi, who headed the Regional Council of Negro Leadership, a leading civil rights organization in the state. Under the plan, black businesses and voluntary associations shifted their accounts to the black owned Tri State Bank of Memphis, Tennessee. By the end of 1955, about $300,000 had been deposited in Tri State for that purpose. The money enabled Tri State to extend loans to credit worthy blacks who were denied loans by white banks. Wilkins participated in the March on Washington (August 1963), which he had helped organize. Wilkins also participated in the Selma to Montgomery marches (1965) and the March Against Fear (1966). He believed in achieving reform by legislative means, testified before many Congressional hearings, and conferred with Presidents Kennedy, Johnson, Nixon, Ford, and Carter. Those achievements gained Wilkins attention from government officials and other established politicians, earning him respect as well as the nickname, "Mr. Civil Rights". Wilkins strongly opposed militancy in the movement for civil rights as represented by the "black power" movement because of his support for nonviolence. He was a strong critic of racism in any form regardless of its creed, color, or political motivation, and he also declared that violence and racial separation of blacks and whites were not the answer. On issues of segregation, as well, he was a proponent of systematic integration instead of radical desegregation. In a 1964 interview with Robert Penn Warren for the book Who Speaks for the Negro?, Wilkins declared,
We Negroes want the improvements in the public school system – and among them, of course, the elimination of segregation, based upon race – the institution of the same quality education in the schools attended by our children as those attended by other children, and we want Negro teachers and we want Negro supervisors, and we want all the opportunity, but the only way our form of government and our structure of society can survive is by some common indoctrination of our citizenry, and we have found this in the public school system. And, for any reformer, black or white, zealot or not, to come along and say, "I'll destroy it, if it doesn't do like I want it to do," is very dangerous business, as far as I'm concerned. However, his moderate views increasingly brought him into conflict with younger, more militant black activists who saw him as an "Uncle Tom." Wilkins was also a member of Omega Psi Phi, a fraternity with a civil rights focus and one of the intercollegiate Greek letter fraternities established for African Americans. In 1964, he was awarded the Spingarn Medal by the NAACP. During his tenure, the NAACP played a pivotal role in leading the nation into the Civil Rights Movement and spearheaded the efforts that led to significant civil rights victories, including Brown v. Board of Education, the Civil Rights Act of 1964, and the Voting Rights Act of 1965. In 1968, Wilkins also served as chair of the U. S. delegation to the International Conference on Human Rights. After turning 70 in 1971, he faced increased calls to step down as NAACP chief. In 1977, at the age of 76, Wilkins finally retired from the NAACP and was succeeded by Benjamin Hooks. The purpose of the leaflet was to spread negative press and views about the black political radical and entertainer Paul Robeson throughout Africa. Roger P. Ross, a State Department public affairs officer working in Africa, issued three pages of detailed guidelines including the following instructions:

United States Information and Educational Exchange (USIE) in the Gold Coast, and I suspect everywhere else in Africa, badly needs a through going, sympathetic and regretful but straight talking treatment of the whole Robeson episode there's no way the Communists score on us more easily and more effectively out here, than on the US. Negro problem in general, and on the Robeson case in particular. And, answering the latter, we go a long way toward answering the former. The finished article published by the NAACP was called Paul Robeson: Lost Shepherd, and penned under the false name of "Robert Alan," who the NAACP claimed was a "well known New York journalist." Another article by Roy Wilkins, "Stalin's Greatest Defeat," denounced Robeson and the Communist Party USA in terms consistent with the FBI's information. declaration at the Paris Peace Conference that blacks would not support the United States in a war against the Soviet Union because of the continued lynchings and their legal second class citizen status after World War II, Wilkins stated that regardless of the number of lynchings that then occurred or would occur, black Americans would always serve in the armed forces. Wilkins also threatened to cancel a charter of an NAACP youth group in 1952 if it did not cancel its planned Robeson concert.

Әскери салаға қолдау көрсету

Уилкинстің АҚШ армиясындағы қара нәсілді әскерилердің қатысуына қатысты пікірлері оның және басқа да көрнекті азаматтық құқықтар көшбасшылары арасында келіспеушілік тудырды. Көптеген азаматтық құқықтар қозғалысының топтары мен белсенділері Вьетнам соғысына қарсы үн қатпаған немесе сырт айналып өткен кезде, Уилкинс афроамерикалықтардың әскери қызметтен қандай пайда көретініне сенім білдірді. "The Western Journal of Black Studies" журналында жарияланған мақала қара нәсілді әскерлердің АҚШ-та да, шетелде де теңдік үшін күрескенін көрсетеді. Уилкинс әскери қызметтің қаржылық артықшылықтарын және афроамерикалық азаматтардың алғашқы біріктірілген американдық армияға қатысу маңыздылығын атап өтті. Уилкинстің халықаралық қатынастар саласындағы теңдікті дамытуға жасаған еңбегі 1969 жылы Линдон Джонсонның "Азаттық президенттік медалімен" марапаттауы арқылы көпшілікке жарияланды.

Өлім және мұра

Уилкинс 1981 жылғы 8 қыркүйекте Нью-Йорк қаласында 80 жасында қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында Уилкинс Азаматтық құқықтар қозғалысының "Аға мемлекеттік қайраткері" деп жиі аталатын. 1982 жылы оның "Тұғыр тұрып қалу: Рой Уилкинстің өмірбаяны" атты өмірбаяны қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Рой Уилкинс есімді марапаттық қызмет сыйлығы 1980 жылы теңдік пен адам құқықтарының рухын бейнелейтін Қарулы күштердің мүшелерін марапаттау үшін тағайындалды. 1985 жылы Сент-Пол аудиториясы Уилкинстің құрметіне қайта аталды. Рой Уилкинс адам қатынастары және әлеуметтік әділет орталығы 1992 жылы Миннесота университетінің Хьюберт Х. Хамфри қоғамдық істер мектебінде құрылды. Нью-Йорк штатының Куинс округіндегі Сент-Олбанс қаласындағы Рой Уилкинс паркі Нью-Йорк қаласы үшін бірегей қоғамдық және мәдени нысан ретінде оның есімімен аталады. Гил Скотт Херон өзінің "Революция теледидардан көрсетілмейді" атты сөздік әнінде Уилкинсті былай деп атады: "Уоттс арқылы қызыл, қара және жасыл бостандық костюмімен келе жатқан Рой Уилкинстің баяу қозғалыстағы немесе тірі емес суреті болмайды, ол осы сәтке дейін сақтап келген". Амири Барака өзінің "Азаматтық құқықтар жырларында" былай деді: "Егер мен ройвилкинсті тротуарда көрсем, мен оның құлағына жартылай сандалымды тығып тастаймын". 2001 жылы АҚШ почта қызметі Уилкинстің құрметіне 34 центтік марка шығарды. 2002 жылы Молефи Кете Асанте Рой Уилкинсті 100 ең ұлы африкалық американдықтар тізіміне енгізді. 2016 жылғы "All the Way" теледрамасында оны Джо Мортон сомдады. Крис Рок 2023 жылғы Netflix фильмі "Rustin" фильмінде Уилкинсті біршама жағымсыз бейнеледі. Фильмнің соңғы сахналарында Уилкинс Вашингтонға наурыз науқанын жоспарлау кезінде фильмде Уилкинстің қарсыласы ретінде бейнеленген Бейард Растинге көзқарасын өзгертеді.