Кіріспе

АҚШ-тағы азаматтық құқық қозғалысы кезіндегі белсенді ұйым – Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті (SNCC, /s//n//ɪ//k/ SNIK) 1960 жылдары АҚШ-тағы азаматтық құқық қозғалысына студенттердің басты арнасы болды. 1960 жылы студенттер бастаған Гринсборо, Солтүстік Каролина және Нэшвилл, Теннесси қалаларындағы бөлінген асханалардағы отырыстардан туындаған Комитет африкалық американдықтарды азаматтық бөлінуге және саяси шеттетуге қарсы тікелей әрекеттерді үйлестіруге және көмектесуге ұмтылды. 1962 жылдан бастап, Сайлаушыларды оқыту жобасының қолдауымен, SNCC Оңтүстік штаттарындағы қара нәсілді сайлаушыларды тіркеу және оларды жұмылдыруға бел байлады. Миссисипидегі Бостандық Демократиялық партиясы және Алабама штатындағы Лоундес округінің Бостандық ұйымы сияқты ұйымдар да конституциялық құқықтарды қорғау үшін федералды және штаттық үкіметтерге қысымды күшейтуге тырысты. 1960 жылдардың ортасына қарай, қол жеткізілген нәтижелердің шамалы болуы және оларға қарсы көрсетілген зорлық-зомбылық, топтың зорлық-зомбылықсыздық, қозғалысқа ақ нәсілділердің қатысуы, сондай-ақ ұлттық кеңседен емес, жергілікті деңгейде басшылық ету принциптеріне наразылық тудырды. Сонымен қатар, кейбір алғашқы ұйымдастырушылар Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясымен (SCLC) жұмыс істей бастады, ал басқалары сегрегацияны жоюға ұмтылған Демократиялық партияға және федералдық қаржыландырылатын кедейлікпен күресу бағдарламаларына қатысты. 1968 жылы Қара пантералар партиясымен бірігу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін SNCC іс жүзінде таратылды. SNCC өзінің алғашқы жылдарындағы жетістіктерінің арқасында афроамерикандық қауымдастықтарды күшейтуге кедергі келтіретін институционалдық және психологиялық тосқауылдарды жойғаны үшін мақталады.

1960 ж. Отырғызу қозғалысынан шығу

Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті (SNCC) 1960 жылғы сәуір айында Солтүстік Каролина штатының Рали қаласындағы Шоу университетінде өткен конференцияда құрылды. Оған 12 штаттан, 58 орталықтан, 19 солтүстік колледждерінен, сондай-ақ Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясынан (SCLC), Нәсілдік Теңдік Конгресінен (CORE), Татуласу Қауымдастығынан (FOR), Ұлттық Студенттер Қауымдастығынан (NSA) және Демократиялық Қоғам үшін Студенттерден (SDS) 126 студенттік делегат қатысты. Конференцияға қатысушылардың арасында комитет пен оның далалық жобаларының стратегияларын қалыптастырған Фиск университетінің студенті Дайан Нэш, Теннесси штатының студенті Марион Барри, Американдық Баптисттік Теологиялық Семинарияның студенттері Джеймс Бевел, Джон Льюис және Бернард Лафайетт (барлығы Нэшвилл студенттік қозғалысына қатысқан); олардың Вандербильт университетіндегі тәлімгері Джеймс Лоусон; Оңтүстік Каролина мемлекеттік университетінде студенттік наразылықтарға жетекшілік еткен Чарльз Ф. МакДью; Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласындағы ақ нәсілділерге арналған дүкендер мен қызмет көрсету орындарында 200 студенттің қатысуын ұйымдастырған Джонсон С. Смит университетінің Дж. Чарльз Джонс; Атлантадағы Морхаус колледжінен Джулиан Бонд; және Вашингтондағы Говард университетінен Стокли Кармайкл бар еді. Шақыруды SCLC атынан Мартин Лютер Кинг-млад жасады, бірақ конференцияны SCLC директоры Элла Бейкер жоспарлап, ұйымдастырды. Бейкер Кингтің SCLC-дегі жоғарыдан төмен басшылық етуін сынға алды. "Күшті адамдарға күшті басшылардың қажеті жоқ", - деді ол жас белсенділерге. Бейкердің көзқарасы студенттердің наразылықты ұйымдастыру тәжірибесіне сүйенгенімен басым болды. SNCC өзін SCLC-нің жастар қанаты ретінде құрмады. Ол студенттердің бағдарламасын Атлантадағы ұлттық кеңсесі арқылы емес, даладағы ұйымдастырушылар арқылы жүзеге асыруға тырысқан тәуелсіз бағытты ұстанды ("кішкентай және қараңғы", қаланың бес қара колледжінің жанындағы сұлулық салонының үстінде орналасқан). Қабылданған конституцияға сәйкес, SNCC-ге мүше болып "жергілікті наразылық топтарының" өкілдері кірді, және осы топтар (комитет пен оның қолдау қызметкерлері емес) "берілген аймақтағы наразылықтың негізгі көрінісі" ретінде танылды. "Жұмысты істейтін адамдар шешім қабылдауы керек" деген жалпы принцип бойынша студенттер "қатысу демократиясына" берілді, ол кеңселердегі иерархиядан аулақ болып, консенсус арқылы шешімдер қабылдауға ұмтылды. Топтық жиналыстар өткізілді, онда әрбір қатысушы қалаған уақытқа дейін сөйлей алатын және жиналыс барлық қатысушылар шешіммен келіскенше жалғасты. SNCC-нің көптеген іс-шараларындағы физикалық тәуекелдерді ескере отырып, бұл ерекше маңызды деп саналды: "ешкім көпшілік дауыс беру арқылы шешім қабылдауға дайын емес еді, бұл басқа біреудің өміріне қауіп тудыруы мүмкін". Бастапқыда SNCC отырыстар мен бойкоттарға назар аударды, олар тек ақ нәсілділерге арналған мекемелерге (ресторандар, бөлшек сауда дүкендері, театрлар) және бөлінген қоғамдық орындарға бағытталды. Бірақ ол қозғалысты ұлттық деңгейде серпіліске шығарған жаңа тактиканы қабылдады. 1961 жылдың ақпан айында Диана Нэш, Руби Дорис Смит, Чарльз Шеррод және Дж. Чарльз Джонс Оңтүстік Каролина штатының Рок Хилл қаласындағы наразылықтарға қосылды және кепіл төлеудің орнына ұзақ мерзімге түрмеге қамауды қабылдап, Достық Тоғызыншысының үлгісін ұстанды. "Түрмеге кепілсіз" ұстанымы – бұл жемқорлық конституцияға, полиция мен сот жүйесіне қарсы тұрудың және оны субсидиялаудан бас тартудың моральдық терісі болды, сонымен бірге қозғалысқа ақшасы жетпеген кезде үнемдеуге мүмкіндік берді. "Шіркеу, барлық адамдардың үйі, басқа мекемелерге қарағанда сегрегацияны көбірек қолдайды" екенін көрсету үшін SNCC студенттері ақ нәсілділерге арналған шіркеулердің сыртында "тізе бүгіп" дұға етуге қатысты. "Қызметшілері шіркеу иерархиясының қорғауы мен қолдауынан құр қалғандықтан" пресвитериан шіркеулері нысанаға алынды, олар ұзақ уақыт бейжай қалған жоқ. 1960 жылдың тамызында Біріккен Пресвитериан Шіркеуінің 172-ші жалпы жиналысы SNCC-ге былай деп хат жазды: "Расалық кемсітушілік талап ететін заңдар мен әдет-ғұрыптар, біздің ойымызша, Құдай заңын бұзатын өте ауыр істер болып табылады, сондықтан бейбіт және тәртіпті түрде бұл заңдарға бағынбауды немесе оларды елемеуді ақтауға болады".

1961 жылғы "Азаттық саяхаттары"

Түсті мемлекеттердің жоғарғы соттың шешімдерін елемеуін көрсету мақсатымен, нәсілдік теңдік конгресі (CORE) ұйымдастырды (Морган Вирджинияға қарсы, 1946 ж. және Бойнтон Вирджинияға қарсы, 1960 ж.), олар мемлекетаралық көліктегі сегрегацияны заңсыз деп жариялады. 1961 жылдың мамыр айында алғашқы бостандық күресушілері (жеті қара, алты ақ, CORE директоры Джеймс Фармер басшылығымен) мемлекетаралық автобустармен бірге саяхаттады. Алабама штатының Анистон қаласында Ку-клукс-клан мүшелері оларға қатыгездікпен шабуыл жасады. Жергілікті полиция жағдайды бақылап тұрды. Бірмингем қаласында, Алабама штатында тағы да шабуылға ұшырағаннан кейін және Кеннеди әкімшілігінің қысымымен CORE бұл акцияны тоқтатуды жариялады. Бірақ Диана Нэш жаңа күресушілерді шақырды. Орета Касл Хейли, Жан С. Томпсон, Руди Ломбард, Джеймс Бевел, Марион Барри, Анжелин Батлер, Стокли Кармайкл және Джоан Трумпауэр Мулхолланд Джон Льюис пен Хэнк Томасқа қосылды, олар SNCC-нің алғашқы екі мүшесі еді. Олар Монтгомериде (Алабама штаты) қатал соққыға ұшырады, Миссисипи штатының Джексон қаласында тұтқындалды және Миссисипи штатының "Парчман фермасы" деген атақты түрмесінің ең жоғары қауіпсіздік бөлімшесінде (өлім жазасын күтіп отырғандар) қамалды. SNCC-нің нық қадамдарын мойындаған CORE және SCLC әкімшіліктің "демалыс алу" кезеңі туралы ұсынысын қабылдамады және студенттермен бірге "Бостандық күресушілерінің үйлестіру комитетін" құрып, маусым мен қыркүйек айларында саяхатты жалғастырды. Сол айларда 60-тан астам "Бостандық саяхаты" Оңтүстікке қарай бағытталды, олардың көпшілігі Джексон қаласына жетті, онда барлық күресушілер тұтқындалды, барлығы 300-ден астам. Басқа Оңтүстік қалаларында белгісіз санда адамдар тұтқындалды, ал көптеген адамдар ұрып-соқты, соның ішінде Монро, Солтүстік Каролинада SNCC атқарушы хатшысы Джеймс Форман. Жалпы саны шамамен 450 адам, ақ және қара тең пропорцияда қатысты. CORE-мен бірге SNCC Вашингтонда жаппай демонстрация өткізуді жоспарлап отырды, сонда Бас прокурор Роберт Ф. Кеннеди ақыры Мемлекетаралық сауда комиссиясын (ICC) "бөлек, бірақ тең" доктринасын жоққа шығаратын ережелерді қабылдауға көндірді. 1961 жылдың 1 қарашасында жаңа ICC ережелері күшіне енгеннен кейін жолаушылар мемлекетаралық автобустар мен пойыздарда қалаған жерлеріне отыруға рұқсат алды; "ақтарға" және "қоңырларға" арналған белгілер мемлекетаралық клиенттерге қызмет көрсететін терминалдардан (асханалар, су ішу орындары, дәретханалар және күту залдары) алынып тасталды. ICC шешімін тексеру және жергілікті қара қауымды кең ауқымды науқанға жұмылдыру мақсатымен 1961 жылдың қазан айында SNCC мүшелері Чарльз Шеррод пен Корделл Рейгон Джорджия штатының Албани қаласындағы автобус аялдамасында отырыс ұйымдастырды. Желтоқсанның ортасына қарай NAACP және басқа да бірнеше ұйымдарды тартқаннан кейін, Албани қозғалысы түрмеде 500-ден астам наразылық білдірушіні жинады. Оларға қысқа уақытқа Мартин Лютер Кинг және Ральф Абернати қосылды. Кинг өзінің тұтқындалуына байланысты ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударуға тырысты. Қала ICC шешімін орындауға және кепілдік беруге дайын наразылық білдірушілерді босатуға уәде берген соң, ол қаладан кетуге келісті. Алайда, қала уәдесінен бас тартқандықтан, 1962 жылға дейін наразылық акциялары мен тұтқындаулар жалғасты. Елдің ақпарат құралдары Албанидегі оқиғаны Кингтің мансабындағы "ең үлкен жеңілістердің бірі" деп сипаттады. Сонымен қатар, SNCC-мен келіспеушіліктер туралы да хабарлады. The New York Times басылымында Кингтің SCLC-і "Албанидегі қозғалысты өз бақылауына алуға тырысқандай" қадамдар жасады және студенттік топ "орында өзінің басымдығын қайтаруға дереу әрекет етті" деп жазылған. Егер екі ұйым арасындағы келіспеушіліктер шешілмесе, газет "трагедиялық салдарлар" болатынын болжады.

1962 сайлаушыларды тіркеу науқандары

Кеннеди әкімшілігінің ірі либералды қорымен келіссөздер жүргізу нәтижесінде 1962 жылдың басында Сайлаушыларды білім беру жобасы (VEP) құрылды. Отырыс акцияларынан басталып, «Азаттық жорықтарында» қатаңдаған көптеген студент-белсенділер VEP-ті үкіметтің өз қозғалысын бақылауға талпынысы деп қарады. Атлантадағы Морехаус колледжінің студенті Лонни Кинг-младший Кеннедилердің «өз энергиясын қайта бағыттау арқылы» «қозғалысты өлтіруге тырысып жатыр» деп ойлады. Бірақ басқалары сайлау құқығын алудың қара американдықтардың саяси билігін ашудың кілті екеніне көз жеткізді. Егде жастағы қара нәсілді белсенділер SNCC-ге осы бағытта жұмыс істеуге біраз уақыттан бері қысым көрсетіп келді. Миссисипидегі NAACP жетекшісі Амзи Мур 1960 жылғы қазан айында SNCC-нің екінші конференциясында сайлаушыларды тіркеу науқанын ұсынды. Элла Бейкердің араласуы сайлаушыларды тіркеуге басымдық беру мәселесінде даудан сақтады. Ол ұйымның екі жеке қанат құруын ұсынды: біреуі тікелей әрекеттер үшін (оны Дайан Нэш басқаратын еді), екіншісі – сайлаушыларды тіркеу үшін. Бірақ 1961 жылғы жазда Маккомб (Миссисипи штаты), Боб Мозес басшылығымен жүргізілген алғашқы тіркеу әрекеттеріне ақ нәсілділер тарапынан көрсетілген зорлық-зомбылық, соның ішінде белсенді Герберт Лидің қазасы, көптеген адамдарды Оңтүстікте сайлаушыларды тіркеудің ақ үстемдігіне тікелей қарсы тұру екеніне көндірді. SNCC-нің алғашқы өңірлік хатшыларының бірі Реджи Робинсон: «Егер сіз Миссисипиге барып сайлаушыларды тіркеу туралы айтсаңыз, сізді басынан ұрады, осылай», – деп әжуалай сөйледі. VEP және COFO қаржыландыруының арқасында SNCC сайлаушыларды тіркеу жұмыстарын Гринвуд маңындағы Миссисипи дельтасына, Албани маңындағы Оңтүстік-Батыс Джорджияға және Сельма маңындағы Алабаманың қара белдеуіне кеңейте алды. Бұл жобалардың барлығы полиция тарапынан мазақтауға және тұтқындалуға, ККК зорлық-зомбылығына (атыс, жарылыс, кісі өлтіру), сондай-ақ тіркелуге батыл болған қара нәсілділерге қарсы экономикалық санкцияларға ұшырады.

Вашингтонға шабуыл

Бұл оқиға Кингтің «Менің арманым бар» сөзін айтуымен есімде қалғанмен, SNCC 1963 жылғы Вашингтондағы жұмыс пен бостандық үшін науқанда маңызды рөл атқарды. Бірақ ол азаматтық құқықтарды, еңбек және діни ұйымдармен келіспеді, олардың барлығы Кеннеди әкімшілігінің Азаматтық құқықтар туралы заң жобасы (1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң) үшін мақтауға дайын болды. Баспасөзге сіңіп кеткен сөйлеу нұсқасында Джон Льюис жұмыс және бостандық үшін шеруге шыққандардың «мақтан тұтуға ештеңесі жоқ, себебі жүздеген және мыңдаған бауырларымыз мұнда жоқ – олардың жол ақысы жоқ, себебі олар аштықтан өлім жалақысын немесе жалақысыз алады» деді. Ол былай деп жалғастырды:
«Адамгершілікпен, біз әкімшіліктің азаматтық құқықтар туралы заң жобасын қолдамаймыз. Бұл заң бейбіт демонстрацияларға қатысқанда жас балаларды және қарт әйелдерді полиция иттері мен өрт сөндіру машиналарынан қорғамайды. Бұл заң Вирджиния штатының Денвилл қаласындағы полицейлік мемлекетте үнемі қорқып өмір сүретін азаматтарды қорғамайды. Бұл заң жобасы Америкада, Джорджия штатының Америкус қаласында бейбіт наразылық білдіргені үшін өлім жазасына кесілуі мүмкін төрт жас жігітті қорғамайды. Мен федералды үкімет қай жақта екенін білгім келеді. Революция – бұл маңызды мәселе. Кеннеди мырза революцияны көшеден алып, сотқа өткізуге тырысуда. Тыңдаңыз, Кеннеди мырза, қара нәсілділер жұмыс пен бостандық үшін шеруде, және біз саясаткерлерге «салқындату кезеңі» болмайды деп айтуымыз керек». Басқа топтардың қысымымен өзгерістер енгізілді. «Біз 1963 жылғы Кеннедидің Азаматтық құқықтар туралы заң жобасын қолдамаймыз» деген сөз «біз шартты қолдаймыз» деп өзгертілді. SNCC-тің сол кездегі атқарушы хатшысы Джеймс Форманның пікірінше, өзгерісті ұсынғандар еңбек қозғалысының басшылығының және католик және протестант шіркеулерінің иерархиясының сақтық либералды саясатына сатылған. «Егер адамдар олардың Вашингтонға Кеннеди әкімшілігіне көмектесу үшін келгенін білген болса, онда олар осы деңгейде келмес еді».

Әйелдерді шетке шығару

Марштың ерекшелігі – ерлер мен әйелдерге жеке-жеке жүруді тапсыру, ал Линкольн ескерткішіндегі митингіде сөз сөйлейтіндердің барлығы да ер адамдар болуы еді. Корретта Скотт Кинг және басқа да азаматтық лидерлердің әйелдерімен бірге SNCC қызметкері және Элла Бейкердің шәкірті Кейси Хейден Тәуелсіздік даңғылымен жүріп келе жатқанда, бұқаралық ақпарат құралдары Конституция даңғылымен жүріп келе жатқан ерлерді бейнеледі. Анна Хедгеманмен көріспей наразылық білдіргеніне қарамастан (кейін ол Ұлттық Әйелдер Ұйымын құрды), әйелдер тек әнші ретінде ғана емес, спикер ретінде де көзге түспеді. Вашингтондағы "өте қорлаушы" тәжірибесінен кейін, нәсіл және жыныстың қос кемшілігін сипаттау үшін кейін "Жейн Кроу" терминін қолданған Паули Мюррей, қара нәсілді әйелдер "жыныстық кемсітуге қарсы күресті азаматтық құқықтар күресінен кейінге қалдыра алмайды немесе оған бағындыра алмайды, екеуін бірдей жүргізуі керек" деген қорытындыға келді. SNCC фотографы Дэнни Лайон істі бүкіл елге жариялау үшін Stockade-ке жасырын кіріп, осыны іске асырды.

1964 жылғы "Азаттық жаз"

1963 жылдың күзінде 100 солтүстік еріктілердің көмегімен SNCC еркіндік дауысын өткізді, бұл сайлауда 80,000-нан астам қара Миссисипи тұрғыны конституциялық дауыс беру құқығын жүзеге асыруға дайын екенін көрсетті. Бұл құқық штат заңдары мен зорлық-зомбылық қорқытулары арқылы Қайта құрудан бері олардан тартып алынған еді. (Миссисипидегі қара нәсілді сайлаушы жастағы халықтың тек 6,7 пайызы ғана тіркелген, ал ақ нәсілді сайлаушы жастағы халықтың саны 70,2 пайызға тең). CORE-мен үйлестіру арқылы SNCC 1964 жылғы Миссисипи жазғы жобасын, сонымен қатар «Азаттық жазы» деп аталатын сайлауды қадағалады. Бұл 700-ден астам ақ студенттерді Оңтүстікке әкелді, олар мұғалімдер мен ұйымдастырушылар ретінде ерікті қызмет атқарды. Джулиан Бондтың айтуынша, олардың қатысуы еркін әлеуметтік белсенді Аллард Лоуэнштейнге тиесілі: ақ студенттер, ол ұсынған, тек «қажетті жұмыс күшін қамтамасыз ету» ғана емес, «олардың ақ терілері жаңалық құралдарының қызығушылығын тудыруы мүмкін, ал қара терілер жасай алмайды». Олардың екеуін, Эндрю Гудман мен Майкл Швернерді, сонымен қатар жергілікті белсенді (Freedom Rider және сайлаушыларды оқытушы) Джеймс Чейниді өлтіргеннен кейін, бұл шынымен де әсер етуі керек еді. «Азаттық жазы» халықаралық назарын аударды. SNCC үшін жазғы жобаның басты назары Миссисипидің Демократиялық партиясы (MFDP) арқылы Демократиялық партияның параллель штаттық праймеризін ұйымдастыруға бағытталды. МФДП 1964 жылы Атлантик-Ситидегі Демократиялық ұлттық конвенцияға делегаттардың біріктірілген тізімін жібереді және онда барлық ақ Миссисипи тұрақтыларының сенімхаттарын таласады. Бұл жоба аясында SNCC-нің Чарли Кобб жазғы далалық мектептерді ұсынды. Жастарды «өздерінің қалауларын, талаптары мен сұрақтарын айтуға» ынталандыру арқылы мектептер штатта әлеуметтік өзгерістер үшін қозғалысты қамтамасыз етуге көмектеседі, оны Миссисипи тұрғындары басқарады. Ол сайлаушылардың тіркеуін ұйымдастырудың мақсаты «адамдарды өз өмірлерін басқаруға әр түрлі жолдармен шақыру» екенін айтты. «Азаттық жаз» мезгілінде (және басқалармен қатар Говард Зинннің оқу бағдарламасын әзірлеуде көмекпен) COFO Миссисипидегі африкалық американдық қауымдастықтарда 40-тан астам Бостандық мектептерін құрды. 3000-нан астам студент қатысты, олардың көбісі тіркеу жұмыстарына қатысты. SNCC далалық хатшысы Фрэнк Смиттің жігерленуімен Миссисипи штатының Шоу қаласындағы Freedom School-те мақта жинаушылардың кездесуі Миссисипидің Freedom Labor Union-ін тудырды. 1965 жылдың жазында МФЛУ-да 1350 мүше болды және 350-ге жуық ереуілге шықты. 1964 жылдың 4 тамызында, мемлекеттік MFDP конвенциясына дейін, Чейни, Гудман және Швернердің денелері топырақ бөгетіне көмілген күйінде табылды. 1964 жылы маусымда шіркеудің өртілуін тергегеннен кейін бірнеше апта бойы жоғалып кеткен олар ФБР мен жақын маңдағы базадан АҚШ теңізшілерін қамтитын жаппай адам іздеудің нысанасы болды. Іздеу барысында бірнеше қара түсті Миссисипидің денелері табылды, олардың жоғалуы бұрын Дельтадан тыс жерде назар аудармаған. Қылмыстардан туындаған ұлттық ашу-ызаға қарамастан, Джонсон әкімшілігі МДФП-ны бұрмалауға бел буған. Президент сайлауы жақындаған кезде демократиялық партияның «Тұтқыр оңтүстігін» республикашыл Барри Голдуотердің науқаны жасаған шабуылдан қорғау және Джордж Уоллестің үшінші партиялық қарсылығына қолдау көрсетуді азайту басымдыққа ие болды. Дегенмен, MFDP тамыз айының соңында Атлантик-Ситиде өткен Демократиялық ұлттық конвенцияға қатысады. Конвенцияның сенімхаттар комитетінің отырысы теледидардан көрсетіліп, SNCC-нің далалық хатшысы Фанни Лу Хамердің куәлігін ұлттық және халықаралық аудиторияға берді: ол жарымшардың өмірінің қатыгездіктерін және афроамерикалықтардың конституциялық құқықтарын жүзеге асыру кезінде кездесетін кедергілер мен зорлық-зомбылықты суреттеді. (Хеймер әлі де өзі, әкесі және басқа SNCC қызметкерлері полиция тарапынан Миссисипи штатының Уинона қаласында бір жыл бұрын соққыға ұшыраған). Бірақ оңтүстік штаттардың барлық ақ делегациялары шығып кетумен қауіптенген кезде Джонсон «компромисті» ойлап тапты, онда ұлттық Демократиялық партия 68 МФДП делегаттарына екі үлкен орындық ұсынды, олар отырысты көре алады, бірақ қатыса алмайды. Фанни Лу Хамер өз делегаттарын конгрестен шығарып: «Біз осы жерден шаршап қалған кезде екі орынға ғана келдік емес», - деді. Хайден белсенділер Демократиялық партияның «расистік түскі ас үстелінің иесі» рөлін тапқанда таңғалды: «SNCC жұмысының негізі, сайлаушыларды тіркеу, [қазір] сұраққа тартылған». Атлантик-Сити оқиғасынан кейін Элейн ДеЛотт Бейкер жобалық кеңселердің «жақында ғана белсенділік пен энергия ошағы болған» күйреуін еске алды, сондай-ақ Бостандық мектептері мен қауымдастық орталықтарының жабылуын. 1964 жылдың қыркүйегінде Нью-Йоркте өткен COFO конференциясында Боб Мозес SNCC-нің Миссисипидегі болашақ рөліне қатысты екі сынға қарсы тұруға мәжбүр болды. Біріншіден, ол SNCC-нің «қызыл сөйлеуге» қарсы тұруын және «еркін қауымдастық» принципін қорғауға тиіс болды: NAACP SNCC Коммунистік партиямен байланысы бар National Lawyers Guild қызметтерін жалғастырса COFO-дан шығу қаупін тудырды. Екіншіден, ол Лоуэнштейн мен Демократиялық партия операторы Барни Франктан далалық ұйымдастырушылардан алынып, либералдық қоры мен шіркеу қаржыландырушыларына тікелей бағынышты жаңа Нью-Йорк кеңсесіне шешім қабылдауды ауыстыру туралы ұсыныстан бас тартуға тиіс болды. Дороти Зеллнер (ақ радикал SNCC қызметкері) «Олар [Лоуэнштейн мен Франк] негрді қазіргі қоғамға қабылдағысы келеді, оны өзгертуге емес» деді. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның қабылдануына қарамастан, бұл заң қоғамдық орындарда, жұмыс және жеке білім беруде кемсітушілікті тыйымдайды, сондай-ақ 1965 жылғы дауыс беру құқықтары туралы заңның да қабылдануына қарамастан, Джонсон әкімшілігіне және оның либералды одақтастарына сенім азайды, сондай-ақ SNCC мен басқа азаматтық құқықтар ұйымдары арасында айырмашылық пайда болды. Атлантик-Ситиде Фанни Лу Хамер «Америкалық қоғамға үмітін жоғалтқанын» мойындады. Стратегиялық бағыт мәселелері «құрылым» мәселелері де болды. Стокли Кармайкл сипаттаған «ұйым емес, тек өздеріне қажет деп ойлаған нәрсені істеп жүрген көптеген адамдар» Хайден үшін оның ұстазының көрегендігінің іске асуы еді. Мұндай «қатысушылық, қалалық кеңес құру, консенсусқа келу сипаты» Элла Бейкер бастаған операцияның ортасында екенін Хайден сезіне білді, сондықтан ол «ешқандай жария жолмен» «жетекші» болмастан «ұйымның ортасында» екенін сезінді. Бірақ Элейн ДеЛотт Бейкер 1964 жылдың мамырында Миссисипиде Хайденге қосылғанда «ішкі иерархия» бар екенін анықтады. «Жарыс, күресте өткізілген уақыт, шеккен қауіптер және, соңғысы, гендер» ескеріліп құрылған бұл кеңселік иерархия емес, «кездесулерде кім сөйлеу керек, кім идеяларын жария орындарда ұсыну керек және кім үнсіз болу керек екенін түсіну» еді. Қара еркектер жоғарыда, «содан кейін қара әйелдер, одан кейін ақ еркектер және төменде ақ әйелдер». Далалық қызметкерлер, олардың ішінде «әйелдер, қара және ақ» «үлкен оперативтік еркіндікке ие болды, шындығында олар нәрсені қозғап отырғандар еді». Бірақ қозғалыстың жаңа бағыттарын талқылайтын жетекшілерден ДеЛотт Бейкер «сол шындыққа аз таныстық» көрді және жағдай өзгеріп жатты. «Төрт жылдық зорлық-зомбылық және эмоционалдық стресс көптеген тәжірибелі далалық қызметкерлердің назарын аударды және олар кеңсе қызметкерлеріне көбінесе болжаусыз және сенімсіз көрінді. Штаб пен далалық қызметкерлер арасындағы байланыс нашарлап, нашарлап бара жатыр. Далалық қызметкерлер үшін Атланта кеңсесі шындықтан алыс және маңызсыз болып көрінетін. Сонымен қатар, орталық стратегиялар болған жоқ. Ресурстар азайып, ресурстарды бөлу туралы шиеленіс күшейіп бара жатыр». 9 наурыз күні 1965 жылы, штаттық МФДП конвенциясынан бұрын, Кинг өзінің билігімен, екіншісіне бұрылып...

Лоундес округі

Кармайкл Алабама штатында сайлаушылар тізіміне енгізу жобасымен жұмыс істеді, сол кезде бұл қадам да орасан зор маңызға ие болып көрінген еді. Өлімге дейін жеделдетілген Кланның зорлық-зомбылығына қарсы тұрып, Лаундес округінің бостандық ұйымының ұйымдастырушылары ашық түрде қару ұстады. 1965 жылғы наурызда Сельмадан Монтгомериге жасалған наурызға қатысқан Кармайкл сол округте тоқтады. Жергілікті тіркеу жұмыстарын Джон Хулетт басқарды, ол сол айда уағызшы Джон К. Лоусонмен бірге Лоундес округінде алты он жылдан астам уақыттан бері алғашқы екі қара нәсілді сайлаушы болды. Кармайкл жергілікті мектепте сайлаушылар тізіміне қатысты материалдарды таратып, жергілікті полицияның қорқытуына мойын бұрмаған кезде жергілікті тұрғындардың сенімін жеңіп алды: олар оны қамауға алулары немесе кетіп қалулары керек еді. SNCC қызметкерлері жастармен толы болғандықтан, Кармайкл Хулеттпен бірге LCFO құруға көмектесуді бастады, ол ұйымның алғашқы төрағасы болды. Ұйым сайлаушыларды тіркеп қана қоймай, партия ретінде кандидаттарды тікелей сайлауға түсіретін еді – оның символы, қара пантера, қаралардың «күші мен қадір-қасиетін» білдіретін. Хулетт Алабама штатын африкалық американдықтарға олардың құқықтарын бейбіт түрде берудің соңғы мүмкіндігі бар екенін ескертті: «Біз билікті заңды жолмен иеленгіміз келеді, бірақ егер үкімет бізді заңды түрде осыны істеуден тоқтатса, біз оны басқалар иеленгендей иеленеміз, соның ішінде американдықтар Американдық революцияда иеленгендей». Хулетт федералды үкімет өзін және LCFO мүшелерін қорғамайтынына көз жеткізіп, федералды тіркеушіге: «Егер біздің кандидаттарымыздың біреуіне тиісті болса, біз өзіміз сол кісінің жазасын береміз» деді.

Ұрпақ аралық коалиция

Гринвудтың Брод-стрит паркіне жиналған және Кармайклдің Қара күшке шақыруын қолдаған басқа ақ SNCC белсенділерінің көбі шатасқанда, Пегги Терри "менің санамыда немесе жүрегімде ешқандай дау болған жоқ. Мен қара нәсілділер өздеріне тиіс нәрсені жасап жатыр деп ойладым. Азаматтық құқықтар қозғалысы қара нәсілділерге лайықты құрмет көрсетілмейтін кезеңге жетті, мен де осымен келістім. Барлық нәрсені ақ либералдар басқарып отырды." Терри ақ белсенділерге "өзіңдерді ұйымдастырыңдар" деген хабарды Чикагодағы "Ауылдық Харлемге" алып қайтты. Ол жерде, бір жыл бұрын, Кейси Хейден әлеуметтік жәрдем алатын аналарды кәсіподаққа біріктіріп жұмыс істеп жүрген еді. Ол "Демократиялық қоғам үшін студенттер" (SDS) ұйымына "уақытша жұмысқа" жіберілді. Басқа жаңа солшыл топтар сияқты, SDS қара SNCC-ті өздерінен бөлініп кеткен деп қарастырмады. Керісінше, олар оны болашақтағы "кедейлердің нәсілдераралық қозғалысының" алғы шебі деп есептеді. Vine Street шақыруын қабылдағаннан кейін, мақсат енді интеграция емес, Чикагодағы Black Panther көшбасшысы Фред Хэмптон айтқандай, "көліктің барлық түсінен құралған коалиция" болды. Оңтүстікте, SNCC оларды қабылдауын тоқтатқанда, ақ еріктілер Элла Бейкер 1950 жылдан бері жұмыс істеп келген Нью-Орлеандағы Оңтүстік Конференция Білім қорына көшті. Олар коалициялық күн тәртібін ілгерілету үшін SNCC-нің алғашқы ақ далалық ұйымдастырушысы және бұрынғы Клан мүшесінің ұлы Боб Зеллнермен бірге Карл және Энн Брэденмен ақ студенттер мен кедей ақтарды ұйымдастыруға кірісті.

Вьетнам соғысына қарсылық

1966 жылғы маусымдағы Мередит оқиғасының алдында, қаңтар айында азаматтық құқық қозғалысына қатысқандығы үшін өлтірілген алғашқы афроамерикалық студент Сэмми Яунджтің қазасы және оның өлтірушісінің босатылуы болды. SNCC осы мүмкіндікті пайдаланып, Вьетнам соғысын айыптады, бұл ірі азаматтық құқық ұйымынан шыққан алғашқы ресми мәлімдеме болды. "Алабама штатының Таскеги қаласында Самуэль Янгтың өлтірілуі Вьетнамдағы шаруаларды өлтіруден ешқандай айырмасы жоқ, себебі Янг та, вьетнамдықтар да заңмен кепілдендірілген құқықтарын қорғауға тырысты және тырысып жатыр. Әрбір жағдайда АҚШ үкіметі осы өлімдерге үлкен жауапкершілікке ие", - деді SNCC. "Өз аумағындағы зорлық-зомбылық пен қанаушылықты тоқтатуға шынайы ниеті жоқ, және ешқашан қанаушылыққа ұшыраған азаматтардың бостандығына кепілдік бермеген" үкіметке қарап, "Америкадағы бостандық күресі үшін неге әскерге шақыру жоқ?" деген сұрақ туды. Олар енді "негрлерді" Вьетнамның азаттығына қарсы шығуға, олар үшін өз елінде жоқ "демократияны" сақтауға шақырудың "екіжүзділігін" көтере алмайтын. 1966 жылғы қазанда Калифорния университетінде (UC Berkeley) ұйымдастырылған SDS конференциясында Кармайкл ақ солшылдарды қара қозғалысқа ұқсас әскери шақыруға қарсы күресті күшейтуге шақырды. 1965 жылғы тамыздағы Уоттс көтерілісіне және одан кейінгі гетто көтерілістеріне қатысқандардың кейбірі өз әрекеттерін Вьетнам соғысына қарсылықпен байланыстырды, ал SNCC 1966 жылғы тамызда Атлантадағы әскерге шақыру комиссиясын алғаш рет тоқтатты. Тарихшылар Джошуа Блум мен Уолдо Мартиннің сөзіне сәйкес, SDS-тің 1967 жылғы қазандағы алғашқы "Әскерге шақыруды тоқтату аптасы" "Қара күшпен шабыттанды және гетто көтерілістерімен күш алды". SNCC әскерге шақыруға қарсы танымал лозунгтің авторы болды: "Жоқ! Біз бармаймыз!"

1967-1968: Солтүстік стратегиясы және Кармайкл мен Пантерлермен бөліну

1967 жылдың басында SNCC банкротқа жақын қалды. "Қара күш" шақыруы және ақ белсенділердің кетуі Солтүстіктегі либералды қоғамдық қорлар мен шіркеулерге ұнаған жоқ. Бұл SNCC ұйымдастырушыларының солтүстікке қарай "гетоларға" бет бұрған кезінде болды, онда 1960-шы жылдардың ортасындағы қалалық тәртіпсіздіктер көрсеткендей, Оңтүстіктегі асханалардағы және сайлаудағы жеңістердің маңызы шамалы болды. Джулиан Бонд жобалар туралы былай баяндайды: Вашингтон қаласында үй билігі үшін күресу мақсатында; Колумбуста, Огайода, қауымдастық қоры құрылды; Нью-Йорк қаласының Гарлемынде, SNCC қызметкерлері қоғамдық мектептерді қоғамдық бақылауға алу үшін алғашқы күш-жігерді ұйымдастырды; Лос-Анджелесте, SNCC жергілікті полицияны бақылауға көмектесті және қара аудандарда "Азаттық қаласын" құруға қатысты; ал Чикагода SNCC қызметкерлері тәуелсіз саяси партия құруға кірісіп, бөлінген мектептерге қарсы демонстрациялар ұйымдастырды. Солтүстіктегі қоғамдық ұйымдастыру стратегиясының бір бөлігі ретінде SNCC Саул Алинскийдің негізгі шіркеулермен қолдау көрсетілетін Индустриалды аймақтар қорымен одақтасуды мұқият қарастырды. Бірақ Алинский SNCC-нің жаңа риторикасына төзімділік танытпады және түсінбеді. Детройттегі Кармайклмен сахнада Алинский, "Қара күштің" мысалын сұрағанда, SNCC көшбасшысы IAF-тың Рочестердегі FIGHT қауымдық ұйымын атады. Бұл мысал Кармайкл мен оның достарының "Қара күш" деп айқайлап жүрмеу керектігін, керісінше "нағыздан ұйымдастыруға" бару керектігін көрсетті. Алинскийдің айтуынша, бұл қарапайым: "Бұл қоғамдық күш деп аталады, ал егер қоғам қара болса, онда ол қара күш болады". 1967 жылдың мамырында Кармайкл SNCC төрағалығынан бас тартып, АҚШ саясатына қарсы сөйлегеннен кейін Кубаға, Қытайға, Солтүстік Вьетнамға және, ақырында, Ахмед Секу Туре Гвинеясына сапарлады. 1968 жылдың қаңтарында АҚШ-қа оралғаннан кейін ол Өзін-өзі қорғау үшін Қара пантералар партиясының құрметті премьер-министрі болуға шақыруды қабылдады. Джон Хюлеттің ұстанымынан шабыт алып, LCFO-ның қара пантера деген лақап атын қабылдаған партияны Бобби Сил мен Хьюи Ньютон 1966 жылдың қазан айында Калифорния штатының Окленд қаласында құрды. Кармайкл үшін мақсат – бүкіл ел бойынша Біріккен Қара майдан құру болды. Кармайклдың орнын басып, кейін Жамил Абдулла әл-Амин деп аталған Х. Рап Браун, қазіргі Студенттік ұлттық үйлестіру комитетін Пантералармен одақтасуға ұсыныс жасады. Кармайкл сияқты, Рап Браун да зорлық-зомбылықсыздықты негізгі принцип емес, тактика ретінде қарастырды. Ол зорлық-зомбылықтың "шие пірігідей американдық" екенін әйгілі түрде айтты. 1968 жылдың маусымында SNCC ұлттық атқару комитеті Қара пантералармен байланыс орнатудан бас тартты. Шілде айында Нью-Йорк қаласында Джеймс Форманмен "қақтығыс" болды, ол Пантералардың Сыртқы істер министрі лауазымынан кетіп, қаладағы SNCC операциясын басқарды. "Қызу пікірталас" барысында Кармайкл мен Пантералардың Ақпарат министрі Элдридж Кливердің серіктері Форманның аузына тапаншаны тықты деген хабар тарады. Форман мен SNCC үшін бұл "соңғы тамшы" болды. Кармайкл ("ұйымның өмір сүруіне қауіп төндіретін" билік күресіне қатысқандықтан) партиядан қуылды, ал "Форман алдымен ауруханада, кейін Пуэрто-Рикода жүйке бұзылуынан зардап шекті".

SNCC-дегі әйелдер

Жас студенттік белсенділерге «жұмысты істегендер шешім қабылдайды» деген қағиданы сіңіру арқылы Элла Бейкер SNCC-нің SCLC-нің шіркеу ұйымы мен тәжірибесін қайталауынан сақтануға үміттенді: әйелдер жұмыс істейтін топты құрайды, ал ерлер басшылыққа ие болады. SNCC-де қара нәсілді әйелдер қозғалыстың ең сергежол және батыл ұйымдастырушылары мен ойшылдарының бірі болып шықты. Диана Нэш, Руби Дорис Смит Робинсон, Фанни Лу Хамер, Орета Касл Хейли және бұрын айтылғандардан өзге, бұл әйелдердің қатарында Тускиги студенттік ұйымының президенті Гвен Паттон, Миссисипи дельтасының аймақтық хатшысы Синтия Вашингтон, Сэмми Йонгтің мұғалімі Жан Уайли, COFO-ның Миссисипидегі операцияларының жетекшісі Мюриел Тиллингхаст, Натчез, Миссисипи жобасының директоры Дори Ладнер және оның қарындасы Джойс болды. Миссисипидегі зорлық-зомбылықта (және Медгар Эверспен бірге жұмыс істегеннен кейін) олар өздерінің тұтқындалуын «ең зиянсыз нәрсе» деп есептеді. Энни Перл Эйвери Натчезде ұйымдастыру кезінде тапанша алып жүрді, MDFP штатының сенатына үміткер Виктория Грей, MFDP делегаты Унита Блэквелл, Кембридж қозғалысының көшбасшысы Глория Ричардсон, Альбани қозғалысының «Freedom Singers» тобының мүшесі Бернис Реагон, феминист дінтанушы Пратия Холл, LCFO ардагері және «Eyes on the Prize» телешоуының монтаждаушысы Джуди Ричардсон, Руби Сейлс, атынан Джонатан Дэниелс Алабама штатының Хейнвилл қаласында қаза тапты, Фэй Беллами Селма, Алабама кеңсесін басқарды, әнші Бетти Мэй Фикс («Селма дауысы»), драматург Эндеша Ида Мэй Холланд, Тең мүмкіндіктер комиссиясының төрағасы Элеонор Холмс Нортон және шаруалардың қызы, «Миссисипиде өсу» авторы Энн Муди есімдері аталады. Энн Муди жұмысты әйелдер істегенін еске алады: жас қара нәсілді әйелдер колледж студенттері мен мұғалімдері сайлаушылардың тізіміне енгізу және жазғы «Freedom Schools» мектептерінде басты күш болды. Жергілікті басшылықты іздеу кезінде де әйелдерге үміт артылды. «Әрқашан бір «ана» болатын», - деп еске алады SNCC белсендісі, «әдетте, қоғамда белсенді, ашық сөйлейтін, түсінетін және қиындыққа дайын әйел». Бастапқыда колледж қалаларындағы отырыстардың қатысушылары болған ақ студенттер де қозғалыста белсенді болды. Олардың арасында Элла Бейкердің YWCA-дағы шәкірттері Кейси Хейден мен Мэри Кинг болды. Оңтүстік өңірінен шыққандықтан (SNCC-ге алғаш тартылған басқа ақ әйелдер де осы өңірден болды), Хейден «Сегрегацияға қарсы еркіндік қозғалысын» «басқа біреудің» сияқты өзінің деп санады – «Бұл менің еркіндігім». Бірақ қара нәсілді қауымда толық уақыт жұмыс істеген кезде ол өзін «қонақ» ретінде сезінді. (Осы себепті Хейденге 1963 жылы Миссисипи штатындағы Тугалу колледжінде Дорис Дербимен бірге сауат ашу жобасын бастау мүмкіндігі «ерекше» оған білім беру біліктілігі болғандықтан маңызды болды).

"Жыныстық қатынас және тап"

1964 жылы Уэвиленд конференциясында таратылған позициялық құжаттардың арасында 24-ші нөмірдегі («атауы сұраныс бойынша жасырылған») құжат «ұйымдағы қызметкерлерге» «маңызды конституциялық түзетулерді» ұсыну үшін құрылған «ірі комиссияның» «толығымен ер адамдардан» тұрғанын атап өтті. Әйелдердің шеттетілгенін көрсететін бірнеше мысалдарды келтіргеннен кейін, ол «ерлердің басымдығы туралы түсініктер кеңінен таралған, терең тамырланған және әйелге ақтардың басымдығы туралы түсініктер қара нәсілділерге тигізгендей зиянды» деген тұжырым жасады. Бұл құжат SNCC-де әйелдердің рөлі туралы алғашқы сұрақтарды көтерген жоқ. 1964 жылдың көктемінде SNCC-нің бір тобы қара және ақ нәсілді қызметкерлер Джеймс Форманның Атлантадағы кеңсесіне барып, олардың міндеттері мен үлесіне кедергі келтіретін, әйелдерге минуттарды жазу және кеңсе шаруашылығы сияқты қарапайым жұмыстарды жүктеу туралы наразылық білдірді: «Атланта кеңсесіне еркіндік келгенше, минуттар болмайды» деген плакатты Руби Дорис Смит Робинсон ұстаған. Мэри Кинг сияқты Джуди Ричардсон да наразылықты «жартылай ойыншық (Форман тіпті қолдағандай көрінді), бірақ «біз енді мұндай жұмыс істемейміз» деген мағынада еске алады. Осыны Уэвиленд құжатының өзіне де қатыстыруға болады. Көптеген әйелдер «күнделікті кемсітушіліктерге» («кімге минуттарды жазуды сұрайды, кім Freedom House-ты тазалайды») бейжай болғандықтан, құжат «күлкі арасында» одан әрі талқылаудың ең жақсы нәтиже болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бірақ 1965 жылы Чикагода әйелдерді ұйымдастыру үшін SDS-ке демалысқа кеткен Хейден бұл мәселені қайта қарастырды. «Қозғалыс ішіндегі диалогты» одан әрі дамыту мақсатында Хейден «меморандумның» кеңейтілген нұсқасын 29 SNCC әйелдеріне таратты және Кингпен бірге оны «Жыныс және каста» деген атпен Соғысқа қарсылық лигасының «Азаттық» журналында жариялады. Бұл мақалада нәсілдік қатынастар туралы қозғалыстың өзінің риторикасын пайдалана отырып, афроамерикалықтар сияқты әйелдер де «бірнеше рет жасырын түрде оларды билік құрылымдарының шегінде немесе сыртында жұмыс істеуге мәжбүрлейтін бұрынғы заң бойынша касталық жүйеге түсіп кетуі мүмкін» делінген. Азаматтық құқықтар мен әйелдер бостандығы арасындағы көпір ретінде қарастырылған «Жыныс және каста» содан бері «екінші толқын феминизмінің маңызды мәтіні» ретінде танылды. Элейн Делот Бейкер мен Эмми Шредер Адамс та ақ нәсілді болды. Бұл, айтылғандай, қара әйелдерге «тікелей наразылық білдіруге» көбірек мүмкіндік берген қозғалыстың мәдениетінің көрінісі болды. Джойс Ладнердің «Азаттық жазы» ұйымдастыру туралы естелігінде «әйелдердің толыққанды қатысуы» және Жан Уилер Смит SNCC-де «мен істеуге жететін барлық жұмысты істедім» делінген. Тарихшы Барбара Рэнсби, әсіресе, SNCC өзінің соңғы қара күш кезеңінде қозғалыста әйелдердің беделін төмендетті деген ұсынысты жоққа шығарады. Ол Стокли Кармайкл төрағалық еткен кезеңде бірнеше әйелдерді жоба жетекшілері лауазымына тағайындағанын және 1960 жылдардың екінші жартысында SNCC жобаларына алғашқы жылдарға қарағанда көбірек әйелдер жетекшілік еткенін атап өтті. Екінші жағынан, Хейден, Уэвилендте өзінің атымен ұсынған «Құрылым туралы» позициялық құжатында Элла Бейкердің бастапқы қатысушылық көзқарасын қорғап отырғанын көрсетті, онда шешім қабылдау ресми лауазымға емес, нақты жұмыс пен адалдыққа байланысты болғандықтан әйелдердің дауысы естіледі, және ол «әйелдік, қамқорлыққа толы және отбасылық» деп еске алатын қозғалыс мәдениетін қорғады. Франсис М. Бил (SNCC-нің Халықаралық істер комиссиясымен және Ұлттық қара соғысқа қарсы одағымен жұмыс істеген) SNCC «тұрақты қоғамдық ұйымдастырудан қара күшті насихаттауға» көшкенде ерлердің үстемдігі күшейгенін күмәнданбайды. (Бил және басқалар Джеймс Форманның Қара пантералар партиясына деген алғашқы құлшынысына қарсы шығып, ол кеңсеге алып келген Элдридж Кливердің «Жанды мұзда» атты еңбегін «бандит» және зорлаушының жұмысы деп бағалады). «Біз түннің жартысын нәсілдік жағынан азаттық пен бостандық туралы айтып отырамыз, - дейді ол SNCC-дегі уақытын еске түсіріп, - содан кейін ер адамдар кенеттен сізді өз орныңызға қою туралы айта бастайды. Сондықтан 1968 жылы біз осы мәселелерді шешу үшін SNCC қара әйелдер бостандық комитетін құрдық». SNCC-нің тарауымен Қара әйелдерді азат ету комитеті алдымен Қара әйелдер альянсына, содан кейін 1970 жылы Пуэрто-Рикодағы революциялық әйелдер белсенділерінің ұсынысымен Үшінші әлем әйелдер альянсына айналды. Тағы бір он жыл бойы белсенді болған TWWA әйелдердің құлдырауына қатысты кешенді көзқарасқа ұмтылған алғашқы топтардың бірі болды — «нәсіл, класс және гендердің үштік құлдырауы». Гвендолин Делорес Робинсон/Зохара Симмонс, Қара күш туралы Vine Street Project құжатын бірлесіп жазған, SNCC мен кейіннен Nation of Islam ұйымындағы тәжірибесі арасындағы қарама-қайшылыққа назар аударды: «SNCC-де болғандай нағыз көшбасшылықты көрсетуге әйелге орын болмады». NOI-дың қатаң гендерлік иерархиясымен үзіліс жасап, ол «Исламдық феминист» ретінде танылып, оқытып, жазды. 1971 жылы афроамерикалықтардың жерге қол жеткізуін арттыру мақсатында пионерлік Freedom Farm Cooperative құрғаннан бөлек, Фанни Лу Хамер Ұлттық әйелдер саяси кокусын бірлесіп құрды. Ол елдегі дауыс берушілердің көпшілігі ретінде әйелдердің нәсіл мен ұлтына қарамастан қандай күшті болуға қабілетті екенін атап өтті: «Ақ ана қара анадан ешқандай өзгеше емес. Тек олардың көптеген мәселелері болған жоқ. Бірақ біз бірдей көз жастарын төгеміз». NWPC барлық деңгейдегі үкіметте сайлауға және тағайындалуға үміткер әйелдерді жұмысқа алуға, оқытуға және қолдау көрсетуді жалғастыруда, олар «абортқа қолдау білдіретін» және АҚШ Конституциясына федералдық Тең құқықтар туралы түзетуді (ERA) қолдайтын.

Басылымдар мен құжаттар

Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің құрылтайшы мәлімдемесі. Меморандум: SNCC Миссисипи штатының жазғы жобасының транскрипті туралы. Оксфорд, Огайо: Базалық материалдар (1964 жылдың маусымы шамасында). 2005 жылдың 2 мамырында алынды.