Кіріспе
Мопти (Бамбара: ߡߏߕߌ tr. Моти) – Малидің Ішкі Нигер дельтасы аймағындағы қала және қалалық коммуна. Қала Мопти округінің және Мопти облысының орталығы болып табылады. Бамакодан солтүстік-шығысқа қарай 630 км қашықтықта орналасқан бұл қала Нигер және Бани өзендерінің қосылған жерінде жатыр, ал Севаре қаласына көтерілген дамбамен жалғасқан. 2009 жылғы халық санауы бойынша Мопти және Севаре қалаларын қамтитын қалалық коммунының халқы 114 296 адамды құрады.
Mopti (Bambara: ߡߏߕߌ tr. Moti) is a town and an urban commune in the Inner Niger Delta region of Mali. The town is the capital of the Mopti Cercle and the Mopti Region. Situated 630 km northeast of Bamako, the town lies at the confluence of the Niger and the Bani Rivers and is linked by an elevated causeway to the town of Sévaré. The urban commune, which includes both Mopti and Sévaré, had a population of 114,296 in the 2009 census.
География
Мопти Бани өзенінің оң жағалауында, Банидің Нигер өзеніне құйылуынан бірнеше жүз метр жоғары орналасқан. Тамыз бен желтоқсан аралығында өзендер ішкі Нигер дельтасын су басқан кезде қала аралдарға айналады, олар көтерілген жолдармен байланысқан. Осы кезеңде қалаға жолмен кірудің жалғыз жолы – Моптиді Севареге жалғайтын 12 шақырымдық жол. Мопти Догон жазығының батысында орналасқан, Бандиагарадан солтүстік-батысқа қарай 66 шақырым, ал Дженнеден солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 76 шақырым жерде жатыр. Қала Мопти облысының орталығы және Мопти ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Мопти қалалық округіне Мопти және Севаре қалалары кіреді. Округ Сокура ауылдық округімен толығымен қоршалған. 2009 жылғы халық санауы бойынша Мопти округінде 114 296 адам тұрады. Әкімшілік мақсаттар үшін округ 11 кварталға бөлінеді: Комогель I, Комогель II, Гангал, Тогель, Бугуфие, Мосинкоре, Тайкири, Медина Кура, Севаре I, Севаре II және Севаре III. Округ орталығы, Мопти қаласының мэриясы, Комогель I-де орналасқан. Бұл атау бұрынғы Бозо тайпасының Саган деген есімін алмастырды. Дженне, Тимбукту және Гао қалаларынан айырмашылығы, Мопти 19 ғасырдың соңында француз жаулап алғанға дейін ауыл болған және аймақтың тарихында маңызды рөл атқармаған. Ол өзінің жазбаларында Исака деп аталатын ауылдың 700-800 тұрғыны бар екенін, ал үйлер күнде кептірілген саз кірпіштерінен салынғанын айтады. Тұрғындары су тасқынына төзімді алқаптарда күріш өсірген, мал өсірген және мақтадан жасалған торлармен балық аулаған. Құрғатылған балықтың көп мөлшері Дженне және басқа да базарларда сатылған. Әйелдер "әдемі керамикалық бұйымдар" жасап, оларды Дженнеде және Тимбуктуға бет алған қайықтарда сатқан. 1893 жылы Луи Арчинар басқаратын француз әскерлері аймақты басып алды, ол кейін Француз Суданының бір бөлігіне айналды. Француздар Моптині жаулап алған кезде, қала жыл сайынғы су тасқыны кезінде судан жоғарыда қалатын биік жерлердегі бірнеше шағын елді мекендерден тұрған. Нигер өзенін канонерлік қайықтармен зерттеген француз сарбаздары Моптиді өзен жағалауындағы екі ауылдан және ішкі жағалаудағы үшінші ауылдан тұратын жер деп сипаттады. Француз колониялық армиясының офицері, капитан Люсьен Марк, 1902 жылы Моптиді "нашар ауыл" деп сипаттады, онда бірнеше шатырлар болған. 1905 және 1912 жылдар аралығында француз колониялық күштері Нигер өзені тасқыны кезінде қалаға жолмен кіруге мүмкіндік беру үшін Моптиді Севареге жалғайтын 12 шақырымдық бөгет салды. Ауыл 20 ғасырдың басында тез кеңейді. 2002 жылы Мопти Африка Ұлттары кубогының турнирін қабылдаған Мали қалаларының бірі болды. Осы оқиға үшін үлкен, заманауи стадион салынды. 2012 жылғы Солтүстік Малидегі қақтығыс кезінде, исламистер Солтүстік Малидің көп бөлігін басып алғанда, Мопти үкімет бақылауында қалған ең солтүстік қалалардың бірі болды. Малидің бұрынғы президенті Амаду Тумани Туре Моптиде туған.
In 2002, Mopti was one of several Malian cities to host the Cup of African Nations tournament. A large, modern stadium was constructed for this event. During the 2012 Northern Mali Conflict, when Islamists took over most of Northern Mali, Mopti was one of the most northerly towns that remained under government control. Amadou Toumani Touré, a former president of Mali, is a native of Mopti.
Мешіт
Ұлы мешіт (оған Комогуэль мешіті де делінеді) Судан-Сахель архитектурасының үлгісі болып табылады. Қазіргі ғимарат 1908 жылғы ертерек мешіттің орнында салынған, бірақ дереккөздер нақты мерзімі туралы келіспейді. ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұралар конвенциясының сайты 1933-1935 жылдар аралығын көрсетеді, ал Аға Хан даму желісі 1936-1943 жылдар аралығын ұсынады. Дизайн Дженнедегі Ұлы мешіт үлгісінде жасалған және күнде кептірілген саз кірпіштерден тұрғызылған, олар банко қабатымен жабылған. 1978 жылы жасалған қалпына келтіру жұмысында ғимараттың жоғарғы бөліктері цементпен қапталды, бірақ бұл кейіннен мәселе туғызды, себебі жаңбыр суы цементке сіңіп, төмендегі саз құрылымында үлкен жарықтарды жасады. 2004-2006 жылдар аралығында Аға Хан мәдениет қорының қаржыландыруымен жүргізілген қалпына келтіру жұмысында цемент қабаты алынып, ғимарат бастапқы түріне келтірілді. Жолаушылар мен жүктерді жекеменшік пинастармен – үлкен ағаш каноэлермен тасымалдайды. Мопти Севареге 12 шақырымдық көтерілген жолмен қосылған, ол Бамаконы шығыстағы Гаомен байланыстыратын RN16 (Route Nationale 16) битумды жолда орналасқан. Севареде әуежай бар.
Мәдениет
Қала 1999 жылғы "L'Esprit de Mopti" деректі фильмінің негізгі тақырыбы болып табылады. Бұл сонымен қатар словак жұлдызы Ибрагим Майганың туған жері.