Кіріспе
Ирландиялық композитор және дирижер (1879–1941)
Сэр Герберт Хамильтон Харти (4 желтоқсан 1879 – 19 ақпан 1941) – ирландиялық композитор, дирижер, пианист және органшы. Ол туған жері Ирландияда шіркеу органын ойнаудан бастаған, шамамен 20 жасында Лондонға көшіп, жақын арада талантты пианино аккомпаниаторы ретінде танылды. "Musical Times" журналы оны "аккомпаниаторлардың патшасы" деп атады. Композитор ретінде ол өмірі бойы шығармалар жазды, олардың көптеген туындылары жақсы қабылданып, құрмет көрді, бірақ 21-ғасырда олардың көпшілігі сирек орындалады. 1904 жылы басталган дирижерлік карьерасында Харти Берлиоздың музыкасын шебер түсіндіруші ретінде ерекше көзге түсті. 1920 жылдан 1933 жылға дейін Манчестердегі Hallé Orchestra-ның бас дирижері болды, оркестрді негізін қалаушы Чарльз Холле кезіндегідей жоғары деңгейге және сыншылардың жоғары бағасына жеткізді. Оның соңғы тұрақты қызметі Лондон симфониялық оркестрінде болды, бірақ ол 1932 жылдан 1934 жылға дейін екі жыл ғана сақталды. Дирижерлік карьерасы барысында Харти оркестрлерімен бірнеше жазу жасады. LSO-дан босатылғаннан кейін көп ұзамай Харти ми ісігінің белгілерін сезіне бастады. Отадан кейін ол 1940 жылға дейін қызметін жалғастырды, бірақ ісігі қайта оралып, 61 жасында қайтыс болды.
Алғашқы жылдар
Харти Ирландияның Даун графтығындағы Хиллсборо қаласында дүниеге келді. Ол Англикан шіркеуінің (Ирландия шіркеуінің) шіркеу органшысы Уильям Майкл Хартидің (1852–1918) және оның әйелі Энни Элизабеттің он баласының төртіншісі еді. Хартидің әкесі оған виола, фортепиано және контрапунктты үйретті, ал 12 жасында ол әкесінің кәсібін жалғастырып, Антрим графтығындағы Магерагалл шіркеуінің органшысы болып тағайындалды. Жасөспірім шағында ол Белфаст және Брей қалаларындағы шіркеулерде органшы болып жұмыс істеді. Соңғысында ол Корольдік Ирландия музыка академиясының фортепиано профессоры Микеле Эспозитоның ықпалына түсті, ол оны фортепианомен сүйемелдеуші ретінде мансап жасауға ынталандырды. Брей Дублиннен 12 миль қашықтықта орналасқандықтан, Харти қалаға барып, өмірінде алғаш рет оркестрдің ойнауын тыңдай алды. Харти мансабын дамыту үшін Лондонға көшіп барды. Өмірбаян жазушы Майкл Кеннедидің айтуынша, Харти тез арада "ұсынысты композитор және ерекше сүйемелдеуші" ретінде танылды. Хартидің ерте туындыларының ішінде Кеннеди "Трио" (1901), "Фортепиано квартеті" (1904) және 1907 жылы "Промс" фестивалінде тұңғыш рет орындалған "Комедиялық увертюра" шығармаларын ерекше атап көрсетті. "Таймс" газеті бұл туынды туралы былай деп жазды: "Бұл маусымның ең сәтті туындыларының бірі болып шықты. Оның тақырыптарының ашық көңілділігі мен оркестралық және формальды құрылымы жағынан айқындығы оны керемет "Променад" шығармасына айналдырады, яғни шаршаған адамдар оны бірінші рет естігенде ләззат ала алады және тыңдағанда сергітеді. Увертюраны Вуд мырза басқаратын оркестр үлкен қуанышпен және жандандықпен орындады." Харти Лондонға келген алғашқы күндерінде сопрано Агнес Николлсқа сүйемелдеді, онымен 1904 жылдың 15 шілдесінде үйленді. Сол жылы Харти өзінің Ирландиялық симфониясын Дублин оркестрлік қоғамымен Дублиндегі Feis Ceoil музыка фестивалінде тұңғыш рет орындады. Келесі жылы Хартидің ирланд әндерінің аранжировкасы Стэнфорд пен Воган Уильямстың шығармаларымен бірге Гарри Планкет Гриннің концертінде орындалды. Хартидің осы жылдардағы композицияларының ішінде Кеннеди Китстің "Налайгаға арналған одасы" (1907), Джозеф Сигетиге арналған скрипкалық концерт (1908) және оның премьерасы, "Жабайы қаздармен" (1910) атты тондық поэмасы және Уолт Уитменнің сөздеріне арналған "Мистикалық кернейші" кантатасын (1913) атады. Кейінірек Харти опера жанрын қатты ұнатпайтынын мойындады: "Опера маған музыканың анықталмайтын ұсыныстарын анықтауға ұяң әрекеттер жасалатын өнер түрі сияқты көрінеді. Немесе сюжеттің авторы мен оның актерлері музыкамен кедергіге ұшырайды, бұл олардың қимыл-қозғалыстарын ақымақтыққа дейін созады және олардың сөздерінің мағынасын жасырады." "Манчестер Гардиан" газетінде Сэмюэл Лэнгфорд: "Мистер Харти соңғы уақытта оркестрді тікелей басқаруға қол жеткізді, оның рухы, үкімдері мен бақылауы бірдей тамаша болды" деп жазды. Вильгельм Бэкхаус және басқалар халықаралық сапарларына Hallé оркестрін алып кетуді тіледі. Брамстың концерті кезінде Артур Шнабель екі тактты қателесіп тастап кетті, бірақ Хартидің Hallé оркестрімен байланысы және оны басқаруы оның солломен үздіксіз қатар жүретініне мүмкіндік берді. Шнабель кейін мұндай керемет сүйемелдеуді ешқашан көрмегенін айтты, бірақ Hallé оркестрі "Берлин филармониясымен шамалас" деп тактисіз қосты; Харти оны түзетті: Hallé оркестрі "екі тактпен жақсы". Hallé комитеті бұл тағайындама "Hallé оркестрінің мүдделеріне толыққанды берілгендікпен үйлеспейді" деп шешті және 1933 жылы Хартидің келісімшартын жаңартпауды шешті. Hallé комитеті өз шешімін Харти үшін ауыр тиген түрде жариялады. Алайда Лондонда Харти кассалық табысқа жете алмады, ал оркестр тарихшысы Ричард Моррисонның айтуынша, Харти 1934 жылы "аса қатал және жағымсыз" түрде жұмыстан босатылды, өйткені LSO-ның бұрынғы директоры сэр Эдвард Элгар 1911 жылы осындай жағдайға тап болған. 1934 жылдың көктемінде Харти Австралияға кемемен аттанды. Океандық сапарда бірге жолаушы болған жас әйел Лори Болландқа Харти тез арада ғашық болды, бірақ оның тарапынан өзара сезім болған жоқ. Харти оған екі фортепианолық шығарма арнады: 1934 жылдың 23 сәуірінде туған күніне арналған "Жазғы қиял" және 1934 жылдың 9 шілдесінде теңізде жазылған "Портрет". Бұл шығармалар композитордың өміріндегі жеке сыр болып қалған оқиғаларды еске алады. 1935 жылы Харти әлі де жақсы болған сияқты, ол Холмвудтағы Британдық музыканттар зейнетақы қоғамының сауықтыру үйінде бес концертке қатысты, мүмкін дирижер немесе пианист ретінде, оның рөлі тіркелмеген. 1936 жылы денсаулығы нашарлай бастады: оған қатерлі ми ісігі диагнозы қойылды. Операция жасалды, бірақ оң көзі мен өскінін алып тастауға тура келді. 1989 жылы EMI компаниясы оған алтын дискіні табыс етті. Хартидің көптеген композициялары концерттік залдарда жиі орындалмайды және тіпті бұрынғы танымал Гендельдің аранжировкалары да заманауи кезеңде нақты орындаушылық дәстүрге орай ысырапқа түсті, бірақ 2012 жылы Hyperion компаниясы фортепианолық квинтет және екі скрипкалық квартеттің жазбаларын шығарды, оларды Пирс Лейн мен Голднер скрипкалық квартеті орындады. 2020 жылдың маусымында Кэтрин Радж мен Кристофер Глинн орындаған 25 әннен (17 тұңғыш жазба) тұратын CD шығарылды.
It proved to be one of the most successful works the season has brought forth. The frank jollity of its themes and the clearness of their expression, both as regards orchestration and formal structure, make it a delightful "Promenade" piece – that is to say, one which tired people can enjoy at a first hearing and find refreshment in listening to. The overture was played with evident enjoyment and great spirit by the orchestra under Mr. Wood.|
Among those whom Harty accompanied in his early days in London was the soprano Agnes Nicholls, whom he married on 15 July 1904. In the same year, Harty made his debut as a conductor, in the first performance of his Irish Symphony by the Dublin Orchestral Society, at the Feis Ceoil music festival in Dublin. The following year, Harty's arrangement of Irish songs was included alongside works of Stanford and Vaughan Williams at a recital by Harry Plunket Greene. Among Harty's compositions from these years, Kennedy mentions a setting of Keats's "Ode to a Nightingale" (1907), a Violin Concerto (1908) dedicated to and premiered by Joseph Szigeti, the tone poem With the Wild Geese (1910) and the cantata The Mystic Trumpeter to words by Walt Whitman (1913). Harty later admitted that he was not greatly in sympathy with opera as a genre: "Opera seems to me a form of art in which clumsy attempts are made at defining the indefinable suggestions of music. Or else one in which the author of a plot and his actors are hampered by music which prolongs their gestures and action to absurdity and obscures the sense of their words." In The Manchester Guardian, Samuel Langford wrote, "Mr. Harty has latterly achieved far more immediate control over the orchestra, and his spirit, judgment, and control were equally admirable." Wilhelm Backhaus and others wished they could take the Hallé with them on their international travels. During a Brahms concerto, Artur Schnabel accidentally skipped two bars, but Harty's rapport with and control of the Hallé was such that he kept up seamlessly with the soloist. Schnabel said afterward that he had never experienced such magnificent accompaniment, but tactlessly added that the Hallé was "almost as good as the Berlin Philharmonic"; Harty corrected him: the Hallé was "better by two bars". The committee of the Hallé felt that this appointment was "not compatible with the whole hearted devotion to the interests of the Hallé Orchestra", and it decided not to renew Harty's contract when it ended in 1933. The Hallé committee made its decision public in a way that Harty found distressing. In London, however, Harty did not prove to be a box office draw, and according to a historian of the orchestra, Richard Morrison, Harty was "brutally and hurtfully" dropped in 1934, as an LSO predecessor, Sir Edward Elgar, had been in 1911. In the spring of 1934, Harty sailed for Australia. A fellow passenger on the ocean voyage was a young woman, Lorie Bolland, with whom Harty rapidly fell in love, though there is no evidence of reciprocity on her part. Harty dedicated two piano pieces to her: Spring Fancy, composed for her birthday on 23 April 1934, and Portrait, written at sea and dated 9 July 1934. These pieces commemorate an episode in the composer's life which had remained private until their rediscovery among Bolland's papers in 2010. In 1935 Harty seems to have still been well, taking part in five concerts at the British Musicians' Pension Society convalescent home in Holmwood, possibly as conductor or pianist, his role being unrecorded. In 1936 his health began to deteriorate: he was diagnosed with a malignant brain tumour. It was operable, but his right eye had to be removed with the growth. and was awarded a gold disc by EMI in 1989. Though few of Harty's compositions continue to be regularly programmed in the concert hall and even the once popular Handel arrangements have fallen from favour in the era of authentic period performance, Hyperion released recordings of the Piano Quintet and the two String Quartets in 2012, performed by Piers Lane and the Goldner String Quartet. A CD of 25 songs (17 first recordings), performed by Kathryn Rudge and Christopher Glynn, was issued in June 2020.