Кіріспе
Ағылшын жазушысы Льюис Теобальд /t/ɪ/b/əl/d/ (2 сәуірде крещені 1688 – 18 қыркүйекте қайтыс болды 1744), ағылшын мәтіндік редакторы және авторы, Шекспирдік редакция тарихында да, әдеби сатирада да көрнекті тұлға болды. Ол Шекспирдің дұрыс мәтіндерін дайындауға үлкен үлес қосты және Александр Поуптың "Дунсиада" поэмасындағы Дулнестің алғашқы бейнесі болды.
Lewis Theobald '/t//ɪ//b//əl//d/ (baptised 2 April 1688 – 18 September 1744), English textual editor and author, was a landmark figure both in the history of Shakespearean editing and in literary satire. He was vital for the establishment of fair texts for Shakespeare, and he was the first avatar of Dulness in Alexander Pope's The Dunciad.
Өмір және жұмыс
Льюис Теобальд – заңгер Питер Теобальд пен оның екінші әйелі Мэридің ұлы. Ол Кент графтығының Ситтингбурн қаласында дүниеге келді және 1688 жылдың 2 сәуірінде крещениеден өтті. 1690 жылы Питер Теобальд қайтыс болғаннан кейін Льюис Рокингем отбасының тәрбиесіне алынып, олардың ұлдарымен бірге білім алды. Бұл оған грек және латын тілдерін меңгеруге мүмкіндік берді, ол оның бүкіл карьерасы бойы ғылыми еңбектеріне пайда келді. Жастығында ол заңгердің шәкірті болды, содан кейін Лондонда жеке заңгерлік практикасын ашты. 1707 жылы, шәкірттігі кезінде болса керек, ол Шотландия мен Англияның одағы туралы «Пиндарлық ода» және «Naufragium Britannicum» атты еңбектерін жариялады. 1708 жылы оның «Персиялық ханшайым» трагедиясы Дрюри-Лейн сахнасында қойылды. Теобальд 1714 жылы Платонның «Федон» шығармасын аударды және Бернард Линтотпен Аэскхилдің жеті трагедиясын аудару жөнінде келісім жасады, бірақ оны аяқтамады. 1715 жылы ол Софоклдің «Электра», «Аякс» және «Эдип патша» шығармаларын аударды. Теобальд торилік «Мист журналына» да мақалалар жазды. Ол драма арқылы өмір сүруге тырысты және Джон Ричпен Дрюри-Лейнде жұмыс істей бастады, оған «Гарлекин сиқыршысы» (1725), «Аполлон мен Дафна» (1726), «Прозерпинаның зорлануы» (1727) және «Персей мен Андромеда» (1730) сияқты пантомималар жазды. Бұл пантомималардың көптегеніне Иоганн Эрнст Галлиард музыка жазды. Сонымен қатар, ол Генри Мейстайер деген адамның шығармасын ұрлаған болуы мүмкін. Мейстайер Теобальдқа «Адал емес бауырлас» атты пьесаның жобасын қарауға берген, ал Теобальд оны өз жұмысы ретінде сахнаға қойды. Теобальдтың ағылшын әдебиетіне қосқан үлесі мен даңқы 1726 жылы жарық көрген «Шекспирді қалпына келтіру» немесе «Мистер Поуптың соңғы басылымындағы көптеген қателердің үлгісі» еңбегімен байланысты; бұл басылымды түзету үшін ғана емес, сонымен қатар Шекспирдің нағыз мәтінін барлық басылымдарда қалпына келтіру үшін жазылған. Теобальдтың вариорумы, атауында айтылғандай, Александр Поуптың Шекспирдің басылымына жауап. Поп Шекспирдің жолдарын «тегістеген», және ең бастысы, Поп көптеген мәтіндік қателерді жіберіп алған. Шындығында, Поп 1728 жылы Шекспирдің екінші басылымын шығарғанда, Теобальдтың көптеген мәтіндік түзетулерін енгізді. Поп Теобальдтың түзетулерінен тек «жиырма бес сөз» ғана алғанын мәлімдеді, бірақ шын мәнінде, ол олардың көп бөлігін қабылдады. Сонымен қатар, Поп Теобальд өзінің ақпаратын Поптан жасырды деп мәлімдеді. Поп Теобальдтан гөрі жақсы ақын болған, ал Теобальд Поптан гөрі жақсы редактор болған, және Теобальдтың шабуылы мен Поптың қарсы шабуылына байланысты оқиғалар екі суретшінің де шеберлігін көрсетті. Теобальдтың «Шекспирді қалпына келтіру» Поптың басылымына салмақты, бірақ ашулы жауап, бірақ 1733 жылы Теобальд кітап сатушы Джейкоб Тонсон үшін жеті томдық Шекспирдің бәсекелес басылымын шығарды. Бұл басылым үшін Теобальд епископ Уорбертонмен жұмыс істеді, ол кейінірек (1747) Шекспирдің басылымын шығарды. Теобальдтың 1733 жылғы басылымы 1750 жылға дейін шыққан ең жақсы басылым болды және ол барлық келесі басылымдардың негізі болды. Теобальд тек мәтіннің нұсқаларын ғана түзетумен шектелмеді, сонымен қатар ең жақсы мәтіндерді таңдап, 18 ғасырдың басындағы редакторлар енгізген көптеген өзгерістерді жойды. Эдмонд Малоунның кейінгі басылымы (қазіргі редакторлар қолданатын стандарт) Теобальдтың басылымына негізделген.
Ақылсыз Теобальд
Теобальд (Поп оны "Тибальд" деп атаса да, оның Теобальд әулетінің тірі мүшелері сол кездегідей, бүгінгідей айтылғанын айтады) 1728 жылы Попқа жасаған ашық сын айтқаны үшін марапатталып, Поптың "Дунциадасының" алғашқы батыры атанды. "Dunciad Variorum" еңбегінде Поп одан да әрі барып, поэмаға қосымша ретінде Теобальдқа қатысты басқалардың жаман пікірлерін жинақтап, Теобальдтың өзін мақтап, "Мист" журналына жазған хаттарын дәлелдеп, "Шекспирді қайта жаңғырту" атты еңбегін тұзақ ретінде жоспарлағанын айтады. Джон Деннис осы туралы былай деп жазды: "Бір атақты ессіз адам бар, ол заң саласындағы қара жұмыстан ойын үйінің шалғай қызметкеріне айналып, жақында Овидийдің "Метаморфозаларын" нашар аударма арқылы қорлап жатыр" ("Поптың Гомеріне қатысты ескертулер", 90-бет). 1741 жылы "Дунциаданың" екінші нұсқасына дейін Теобальд "Смитфилд музаларын патшалардың құлағына жеткізу" арқылы қоғамдық талғамды төмендетіп, "ақымақтықтың ауысуы" (translatio stultitiae) арқылы қараңғылыққа бастап келе жатқан "ақымақтардың" бастысы болып қала берді. Поп Теобальдтың плагиаттығына және арзан драмадағы жұмысына тікелей шабуылдайды, бірақ ашудың себебі, көбінесе, "Шекспирді қайта жаңғырту" еңбегі болды. Теобальдтың еңбегі құнды болса да, Поп оның беделін мүлдем жоя білді, сондықтан Шекспирмен жұмыс істемейтін адамдар оны тек ақымақ, тозаңды, педантикалық және жаңылғыш жазушы ретінде таниды. Осылайша, "Дунциада" Теобальдтың болашақ ұрпақтар арасындағы беделіне Драйденнің "Мак Флекно" еңбегі Томас Шэдвеллдің беделіне әсер еткендей әсер етті.
Екі жалғандық
1727 жылы Теобальд «Қос жалғандық немесе Қиналып жүрген ғашықтар» атты пьесасын қойды, оның Шекспирдің жоғалған пьесасына негізделгенін айтты. Поуп оны алаяқтық деп сынады, бірақ жеке өзі Теобальдтың, кем дегенде, сол дәуірдегі нақты туындыдан жұмыс істегеніне сенетінін мойындады. Қазіргі зерттеушілер Теобальдтың шындығы туралы мәлімдемесіне қатысты әлі де келіспеушілікте. «Қос жалғандық» Шекспир мен Джон Флетчердің жоғалған «Карденио» пьесасына негізделген болуы мүмкін, және Теобальд оның сақталған қолжазбасына қол жеткізіп, оны 18 ғасыр басындағы талғамға сәйкес өңдеген болуы мүмкін. Дегенмен, Теобальдтың пьесаның шығу тегі туралы айтқандары дәйекті емес және сыншылар тарапынан бірауыздылықпен қабылданбады.