Кіріспе

Ұйым атынан сөйлейтін немесе әрекет ететін адам.

Делегат – АҚШ-тың саяси жиналысында белгілі бір топ адамды өкілдік етуге таңдалған адам. Саяси органдарға сайланатын делегаттардың түрлері әртүрлі. АҚШ Конгресінде делегаттар АҚШ территориясы мен оның азаматтарының немесе ұлт азаматтарының мүдделерін қорғау үшін сайланады. Сонымен қатар, кейбір АҚШ штаттары Делегаттар палатасы немесе басқа парламенттік жиналыспен басқарылады, оның мүшелері сайланған делегаттар деп аталады. АҚШ президенттік сайлауына дейін ірі саяси партиялар президенттік үміткерді ұсыну үшін әртүрлі штаттық партиялардан делегаттарды таңдайды, көбінесе бұл алғашқы сайлаулар немесе партиялық құрылтайлар арқылы жүзеге асырылады.

Сайланған лауазымды адам ретінде

Делегат – Америка Құрама Штаттарының Өкілдер палатасына, ұйымдастырылған Америка Құрама Штаттарының аумақтарының мүдделерін қорғау үшін сайланған адамның лауазымы. Қазіргі таңда теңіз артындағы аумақтарда немесе Колумбия округінде ғана қолданылады, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, көбінесе Солтүстік Американың бір бөлігінде, қазіргі одақтың бір немесе бірнеше штатының құрылуына дейін болған. Делегаттар өкілдерге ұқсас өкілеттіктерге ие, оның ішінде комитет отырысында дауыс беру құқығы бар, бірақ палатаның жалпы отырысындағы дауыс беруге қатыса алмайды, онда палата ұсынысты қабылдау туралы шешім қабылдайды. Кейбір жағдайларда, резидент комиссар лауазымы арқылы да осыған ұқсас өкілеттік беріледі. Делегат – сондай-ақ Мэриленд, Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттарының екі палаталы заң шығарушы органдарының төменгі палаталарына сайланған адамдарға берілетін лауазым. Континенттік Конгресс немесе Нью-Йорк штатының Конституциялық конвенциясы сияқты басқа парламенттік жиналыстардың мүшелері де делегаттар деп аталады. Негізгі немесе басқа да үкіметтік құжатты жазу немесе қайта қараумен айналысатын органның мүшелері (мысалы, конституциялық конвенцияның мүшелері) әдетте "делегаттар" деп аталады.

Демократиялық партия

Демократиялық партия 1984 жылы енгізілген біріктірілген жүйе бойынша уәде берілген және уәдесіз делегаттарды (көбінесе суперделегаттар немесе кейде автоматты делегаттар деп аталады) пайдаланады. 1984 жылдан 2016 жылға дейін Демократиялық партияның үміткері Демократиялық ұлттық конвентте делегаттардың біріктірілген көпшілігінің дауысын алуға тиіс еді. Уәде берілген делегаттар штаттық немесе жергілікті деңгейде сайланады немесе таңдалады, олар конвентте нақты бір үміткерді қолдайтыны түсініледі. Алайда, уәде берілген делегаттар заң бойынша сол үміткерге дауыс беруге міндетті емес, сондықтан үміткерлерге делегаттар тізімін мерзімді түрде қарап, қолдау көрсетпейтін делегаттарды алып тастауға рұқсат етіледі. Қазіргі уақытта 4051 уәде берілген делегат бар. Демократиялық партияның барлығы 4765 делегаттың 714-і (шамамен 15%) суперделегаттар болып табылады, олар әдетте Демократиялық партияның Конгресс мүшелері, губернаторлар, бұрынғы президенттер және бұрынғы конгресс және партия басшылары, сондай-ақ Демократиялық ұлттық комитетінің барлық қазіргі мүшелері және кейде қосымша делегаттар (бұл 2000 жылдары суперделегаттардың үлесін 20%-ға дейін арттырды). Олар үміткерге басымдық беруге міндетті емес. 2018 жылдан бастап партияның ережелер және жарғылар комитеті суперделегаттардың нәтиже анықталмаған жағдайда бірінші дауыс беру кезінде дауысқа қатыспауы үшін ережелерді өзгерту туралы шешім қабылдады. Демократиялық партия әрбір штатта әрбір үміткерге қанша делегат берілетінін анықтау үшін пропорционалды өкілдік жүйесін қолданады. Делегаттарды алу үшін үміткер нақты бір сайыста немесе оның округінде кемінде 15% дауыс жинауы керек. Уәде берілген делегаттар штаттық және округтік деңгейде пропорционалды түрде бөлінеді. Сондықтан үміткер штаттағы жалпы дауыс санының 15%-дан азын алса да, нақты бір округте 15%-дан көп дауыс алса, делегаттарды жеңіп алуы мүмкін. Суперделегаттарды жеңіп алуға арналған ешқандай процедура жоқ, өйткені олар қалаған адамға дауыс бере алады, бірақ 2016 жылға дейін үміткер Демократиялық партияның үміткерлігін алу үшін делегаттардың қарапайым көпшілігін жеңуі керек еді. Алайда, үміткерлердің суперделегаттармен мүмкіндігінше келіссөздер жүргізуі, олардың міндетті емес жария қолдауын алуы және олардың күтілетін дауысын өз делегаттарының санына қосып, психологиялық немесе тіпті математикалық маңызды артықшылыққа ие болуы әдеттегі сайлауалды стратегия болып саналды. Мұндай суперделегаттардың қолдауымен президенттікке ұсынылатын үміткерлердің тағдыры шешілген жағдайлар да болған.

Республикалық партия

Республикалық партия ұқсас жүйені қолданады, бірақ сәл басқа терминологияны пайдаланады, байланысты және байланысты емес делегаттарды (автоматты делегаттар деп те аталады, бірақ сирек суперделегаттар ретінде танылады, себебі олардың ықпалы Демократиялық партиядағыларға қарағанда әлдеқайда аз). Барлығы 2472 республикалық делегаттың көпшілігі – Демократиялық партия сияқты, штаттық немесе жергілікті деңгейде сайланатын байланысты делегаттар. Республикалық партияның кандидат болу үшін, кандидат Республикалық ұлттық конвенциядағы барлығы 2472 делегаттың 1276-сының қарапайым көпшілігін жеңіп алуы керек. Республикалық партияда демократтарға қарағанда байланысты емес делегаттардың саны аз. Бұл мәртебеге ие болғандардың көпшілігі – Республикалық Ұлттық Комитеттің мүшелері, әр штаттан үш мүше, олар партия төрағасы және штаттық конвенциямен комитетке сайланған екі қосымша комитет мүшесі, біреу – комитет мүшесі, екіншісі – комитет мүшесі. Яғни, байланысты емес делегаттар – барлық делегаттардың шамамен 168-і ғана. Республикалық партия Демократиялық партиядан өзгеше, штаттық сайыстарды ұйымдастыруға қатысты ұлттық ережелерді аз қояды және штаттық партиялар өз делегаттарын таңдау процесіне қатысты шешім қабылдауға еркіндікке ие. Сондықтан, аумақтық және кейбір штаттарда барлық делегаттарын немесе олардың маңызды бөлігін конвенцияға дейін байланысты емес қалдыруға немесе кандидаттық таңдауларын еркін жариялап, өздерін міндеттеуге мүмкіндік беретін сайыстар өте аз. Осы себепті байланысты емес делегаттардың саны сәл көп. Штаттық партия ережелері байланысты емес делегаттардың мәртебесін анықтайды, сондай-ақ кейбір штаттық партиялар өздерінің ҰҰК мүшелерін тікелей байланысты делегаттар ретінде анықтайды. Олардың мәртебесі ұлттық партия ережелерінің бөлігі болғанына қарамастан, байланысты емес делегаттар өздері қалаған кандидатқа дауыс беру еркіндігін толығымен сақтаған жоқ. 2012 жылғы ұлттық конвенцияда, Митт Ромниді президенттікке ұсыну процесінің тым ұзаққа соққаннан кейін және Рон Пол делегаттарының "қозғалысы" арқылы (Полдың либералдық көзқарастарына халықтың қызығушылығын оятуды жоспарлаған) хаостық конвенцияны болдырмау үшін Ромнидің штабы және Конвенция ережелері мен тәртібі жөніндегі комитеті 63-38 дауыспен бірнеше тарихи ереже өзгерістерін қабылдады. Бұл байланысты емес делегаттардың рөлін шектеді және ҰҰК-қа ұлттық конвенциялар арасында ережелерді (3/4 көпшілікпен) делегаттардың мақұлдауысыз өзгертуге мүмкіндік берді. Алдын ала дауыс беру немесе президенттік басымдылық дауысы болған штаттардан келген байланысты емес делегаттар өз штаттарының нәтижесіне сәйкес дауыс беруге міндетті болды, ал басқа дауыстар жарамсыз деп танылды. Штаттық партиялардың процеске қатысты еркіндігіне байланысты, кандидаттарға делегаттарды бөлу процесі штаттан штатқа өзгеше болады. Көптеген штаттарда жеңімпаздың барлығын алатын жүйе қолданылады, онда халықтың дауысы сол штаттың жеңімпаз кандидатын анықтайды. Алайда, 2012 жылдан бастап көптеген штаттар пропорционалды өкілдікті енгізді. Республикалық Ұлттық Комитет 15%-дық ең төменгі шекті талап етпесе де, жеке штаттық партиялар әртүрлі шектерді енгізді.