Кіріспе
Норвегиялық экономист және эконометрик Тригве Магнус Хаавельмо (13 желтоқсан 1911 – 28 шілде 1999), Норвегияның Скедсмо қаласында дүниеге келген. Оның ғылыми еңбектері эконометрикаға бағытталған. 1989 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықты иеленді.
Trygve Magnus Haavelmo (13 December 1911 – 28 July 1999), born in Skedsmo, Norway, was an economist whose research interests centered on econometrics. He received the Nobel Memorial Prize in Economic Sciences in 1989.
Өмірбаян
Осло кафедралық мектебінде оқығаннан кейін, Хаавельмо 1930 жылы Осло университетінен экономика мамандығы бойынша диплом алды және Рагнар Фриштың ұсынысымен Экономика институтына қабылданды. Хаавельмо институттың есептеулер бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалғанға дейін Фриштың ассистенты болды. 1936 жылы Хаавельмо Лондон университетінің колледжінде статистиканы оқыды, содан кейін қосымша білім алу үшін Берлинге, Женеваға және Оксфордқа сапарлады. Хаавельмо 1938 жылы Орхус университетінде бір жыл оқытты, ал келесі жылы АҚШ-та оқу үшін академиялық стипендия алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Нью-Йорктегі Статистикалық бөлімде Нортрашиппен бірге жұмыс істеді. 1946 жылы «Эконометриядағы ықтималдық тәсілі» тақырыбындағы жұмысы үшін докторлық диссертациясын қорғады. Ол 1948–1979 жылдары аралығында Осло университетінде экономика және статистика профессоры болды, ал 1947–1948 жылдары сауда бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. Хаавельмо математикалық талдаудағы қалыпты түсініктерді логикалық тұрғыдан сынап, қазіргі заманғы экономикада белгілі бір беделге ие болды. 1989 жылы Хаавельмо «эконометрияның ықтималдық теориясының негіздерін түсіндіргені және бір мезгілдегі экономикалық құрылымдарды талдағаны үшін» экономика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Хаавельмо Барумдағы Остерас тұрғын алабында тұрды. 1999 жылдың 28 шілдесінде Ослода қайтыс болды.
Мұра
Джудия Перл "Хавелмо экономикалық модельдердің саясатты бағыттау мүмкіндігін алғаш рет таныды" және "саяси мәселелерге сандық жауап беретін математикалық процедураны ұсынды" деп жазды. Перлдің сөзіне қарағанда, "Хавелмоның 'Бір мезгілдегі теңдеулер жүйесінің статистикалық салдары' атты мақаласы эконометриялық модельдердің статистикалық салдарында емес, тарихшылардың әдетте есептейтінідей, олардың себептік аналогтарындағы маңызды өзгеріс нүктесін белгілейді". Хаавельмоның экономикалық модель – гипотетикалық эксперименттер тізбегін көрсетеді және саясатты модельдеу модельдегі теңдеулерді өзгерту арқылы жүзеге асырылуы мүмкін деген идеясы қазіргі эконометриялық себептік қорытындылардың барлық ресми формализмдерінің негізі болды. (Биостатистика және эпидемиология әдебиетіндегі себептік қорытындылар басқа көздерден алынған.) Ол алғаш рет Роберт Х. Строц және Герман Волд (1960) тарапынан іске асырылды, олар таңдалған теңдеулерді "жоюды" жақтады, содан кейін бұл графикалық модельдерге кіріс тілшелерді "жою" ретінде аударылды. Бұл операция кейіннен Перлдің "do" есебіне және эконометриялық модельдердегі контрфактуалдардың математикалық теориясына әкелді. Перл сондай-ақ экономистердің Хаавельмоның осы революциялық үлесін толыққанды бағаламайтынының себебі – экономистердің өздері экономикалық модель нені білдіретіні туралы әлі де бір пікірге келе алмағанында, бұл эконометриялық оқулықтар арасындағы терең даулармен дәлелденеді деп санайды.
consensus of what an economic model stands for, as attested by profound disagreements among econometric textbooks.