Кіріспе

Ежелгі грек діні мен мифологиясында Адрастея (/æ//d//r//ə/'/s//t//iː//ə/; Ἀδράστεια, Ἀδρήστεια), сондай-ақ Адрастия, Адрастея, Адрастея, Адрастрея немесе Адраста, бастапқыда Фригия тау қасиетті әйелі, мүмкін Кибелемен байланысты болған, кейіннен Крит нимфасы және Мелисейдің қызы, ол Реямен сәби Зевсті әкесі Кроностан жасырып қорғау үшін тәрбиелеуге міндеттелді. Б.з.б. бесінші ғасырға дейін ол Немезис, құдайлық кек алудың құдайымен теңестірілді.

Дін

Адрастея – «өздігінен болатын тағдыр» құдайы, «талапкерлік қажеттілігін» және жазадан қашудың мүмкін еместігін бейнелейді. Оның Кизикте (жанындағы ғибадатханасымен) және Фригиялық Ида тауында табынушылары болған. Адрастея сондай-ақ б.з.д. 429 жылдан бері Афинада халыққа жалпы табынылатын құдай болды. Оның аты «Басқа құдайлардың қазынашыларының тізімінде» тракиялық құдай Бендиспен байланысты кездеседі, олар қазынаны немесе есептерді бірлесіп пайдаланған сияқты, бұл Афинада оның табынуы мемлекеттік қаражат есебінен қаржыландырылғанын көрсетеді. Адрастея Коста Немезиспен бірге де құлшылыққа алынған. II ғасыр географы Паусаниас Дельфиге жақын Сиррадағы Аполлон, Артемида және Лето ғибадатханасында Адрастеяның мүсінін көргенін хабарлайды.

Мифология

Адрастея Зевстің дүниеге келуімен байланысты болды. Осы орайда ол крит аймағындағы Ида тауының нимфасы екені айтылады. Титан әйел Рея өз ұлы, нәресте Зевсті, Мелисейдің қыздары Куреттер мен нимфалар Адрастея мен Идаға бағып-қағуға тапсырды, ал олар Зевсті ешкінің сүтімен қоректендірді. Адрастея Зевске ойнауға тамаша ойыншық доп сыйлады, кейіннен Афродита оны ұлы Эросқа сыйлық ретінде пайдаланды. Еврипидтің "Рез" пьесасында Адрастея Зевстің қызы екені айтылады.

Кибела

Адрастея бастапқыда Фригия тау құдайы болған сияқты, және бұл Кибелемен, Анатолияның тау анасымен байланысты болған. Адрастеяға табыну орнаған Приап, Цизик және Троада аймақтарында Кибелеге ерекше табыныс көрсетілген. Адрастея туралы ең алғашқы екі дерек оның Кибелемен байланысты екенін көрсетеді. Жоғалған "Форонис" поэмасының фрагментінде Адрастея фригиялық тау құдайы ретінде сипатталған, оған Идея дактильдері қызмет еткен, ол Кибеленің өзінен ажыратылмайды, ал Эсхил Адрастеяны "Брецинтан жерінде" орналастырады, бұл "Құдайлар анасының" (яғни Кибеленің) да мекені.

Немезис

Адрастеяның шығу тегі дербес болғанымен, ол сонымен қатар Немезис, яғни құдайдың кек алушы құдайымен де байланысты болды. Немезис пен Адрастеяға Кос аралында бірге табынушылық етушілер болған. Б.з.б. V ғасырында екі құдай жиі теңестіріліп, Адрастея Немезистің бір атауына айналды. Екі құдайдың нақты сәйкестендірілуі б.з.б. V ғасырдың соңындағы ақын және грамматик Антимахтың еңбектерінде алғаш рет кездеседі.

Артемида

Адрастея, Немезис сияқты, Артемидамен де байланысты болған. Адрастеяға табыну орыны болған Берецинтиан жері, Аэскхилдің жоғалған "Ниобе" пьесасының бір бөлігінде көрсетілген, сонымен қатар Ефес Артемидасының да туған жері еді. Б.з.д. II ғасырындағы грек грамматигі Деметрий Скепсис айтуынша, Адраст деген адам Артемиданың тағы бір аты ретінде Адрастеяны орнатыпты. Жоғарыда айтылғандай, Паузаний Дельфи маңындағы Артемида ғибадатханасында Адрастеяның мүсінін көрген.

Басқалар

Адрастея кейде басқа қасиетті әйелдермен де байланысты болды, олардың ішінде Титан Рея (өзі ана құдай Кибеламен байланысты болған), Ананке (Қажеттілік), сөзсіздіктің бейнесі және египеттік ана құдай Изис болды.

Атауы

Адрастея деген есімді "Қашпайтын" деп түсіндіруге болады. Көптеген ежелгі авторлар "Адрастеяны" Немезис қасиеті ретінде қарастырып, осы қасиетті "Адраст" есімінен шығарған. Адрастея – Троададағы қала және жазық, Гомерге мәлім есім; Страбонның сөзіне қарағанда, қала мен жазық Немезиске арналған алғашқы ғибадатхананы салған деп есептелетін Хеллеспонтин Фригиясының "Адраст патшасының" құрметіне аталған. Страбон Антимахтың айтуынша, Адраст "Эсейп өзенінің жанында [Немезиске] алғашқы құрбандық алатын жерді салған", ал б.з.б. IV ғасыр тарихшысы Каллисфен (FGrHist 124 F 28) "Адрастея патша Адрасттың құрметіне аталған, ол Немезиске арналған алғашқы ғибадатхананы салған" десе, басқа да ежелгі авторлар бұл қасиетті грекше διδράσκω ("қашу") сөзінен шығарған, оны "ешкім қашып құтыла алмайтын" қасиет деп түсіндіріп, осы қасиетті мифтік Аргив патшасы Адрасттың тағдырымен байланыстырған. Адрастея есімі (мүмкін, Аргив Адрастымен байланысты) Арголиспен де географиялық байланысы бар. Паузания Арголистегі Немеяда Адрастея деген бұлақтан, ал Псевдо-Плутарх Арголистегі тау басында өсетін Адрасея деген тамырдан айтады.

Кешірілді

Б.з.б. 3 ғасырдың басындағы ақын Каллимах және б.з.б. 3 ғасырдың ортасындағы Родос ақыны Аполлоний екеуі де Адрастеяны нәресте Зевстің күтушісі деп атайды. Каллимахтың сөзіне қарағанда, Адрастея Мелия аталған ағаш нимфаларымен бірге Зевсті "алтын бесікке" жатқызған, оны бал және Амальтея егізінің сүтімен қоректендірген. Аполлоний Родос "Идея үңгірінде" Адрастеяның бала Зевске сыйлаған керемет ойыншық допты суреттеп береді. Аполлодордың мәліметінше, Адрастея мен Ида – Зевсті емдеген Мелисейдің қыздары, оны Амальтеяның сүтімен тамақтандырған. Гигин болса, Адрастеяның және оның әпкелері Ида мен Амальтеяның Океанның қыздары болғанын айтады, немесе "кейбір деректерде" олар Зевстің күтушілері болған, "оларды Додониялық нимфалар деп атайды (кейбірлер оларды Наядтар деп атайды)".

Орфикалық

Адрастеяның Зевстің емшісі болғаны туралы әңгіме, мүмкін, бесінші ғасырдың соңындағы Орфикалық теогонияда (Еудемия теогониясы) бастау алған. Бірнеше Орфикалық дереккөздерде Зевсті Адрастея мен Ида (Меллисс пен Амальтеяның қыздары) күтіп, ал Куреттер күзеткені айтылады. Онда Адрастеяның сәби Зевсті әкесі Кроностан жасыру үшін Түн үңгірінің алдында қола дабылдарды қағып тұрғаны, баланың жылауы естілмеуі үшін жасағаны көрсетілген. Бір деректе ол үңгірдің алдында "заңгер" (νομοθετοῦσα) деп сипатталады. Тағы бір кейінгі Орфикалық теогония (Иеронимдік теогония, шамамен б.з.д. 200 ж.) Адрастеяны (немесе Қажеттілікті) ғаламның бастауында өлшеусіз Уақытпен (Хронос) біріктіреді.