Кіріспе
Афина мен Зевстің қалқаны, қалқан немесе кеуде қалқаны, Медузаның басын бейнелейтін грек мифологиясында Зевс қолданған қалқан. Эгида (/'i://dʒ//ɪ//s/ EEjis; αἰγίς aigís), «Илиадада» айтылғандай, Афина мен Зевс алып жүрген құрылғы, түрліше жануар терісі немесе қалқан ретінде түсіндіріледі, кейде Горгонның басы бейнеленеді. Бұл Аэкс атты құдаймен байланысты болуы мүмкін, ол Гелиостың қызы және Зевстің күтушісі немесе сүйіктісі (Гигинус, «Астрономия» 2. 13). «Күшті дауыл», ἀίσσω aïssō етістігінен (сөз түбірі ἀιγ aïg) = «мен асығам немесе күшпен қозғаламын». Катайгис («көк күркіреу») сөзімен туыс. Жоғарыда сипатталғандай, құдайдың қалқаны. «Ешкі терісінен жасалған пальто», сөзді «ешкіге қатысты грамматикалық жағынан әйелдік» мағынасында қарастырудан: грек тілінде αἴξ aix (түбірі αἰγ aig) = «ешкі» + ίς is жұрнағы (түбірі ίδ id). Алғашқы мағынасы осы болуы мүмкін, ал Ζεὺς Αἰγίοχος (Зевс Эгиохос) = «Эгиданы ұстаған Зевс» бастапқыда «Аспан/Көк, дауылды ұстаған» дегенді білдірген болуы мүмкін. «Қалқан» немесе «ешкі терісі» мағынасына көшу сол жақ қолға жануар терісін қалқан ретінде жабатын халық арасында халықтық этимология арқылы пайда болған болуы мүмкін.
the shield used by Zeus in Greek mythology
The aegis ('/i://dʒ//ɪ//s/ EEjis; αἰγίς aigís), as stated in the Iliad, is a device carried by Athena and Zeus, variously interpreted as an animal skin or a shield and sometimes featuring the head of a Gorgon. There may be a connection with a deity named Aex, a daughter of Helios and a nurse of Zeus or alternatively a mistress of Zeus (Hyginus, Astronomica 2. 13). "violent windstorm", from the verb ἀίσσω aïssō (word stem ἀιγ aïg ) = "I rush or move violently". Akin to καταιγίς kataigis, "thunderstorm". The shield of a deity as described above. "goatskin coat", from treating the word as meaning "something grammatically feminine pertaining to goat": Greek αἴξ aix (stem αἰγ aig ) = "goat" + suffix ίς is (stem ίδ id ). The original meaning may have been the first, and Ζεὺς Αἰγίοχος Zeus Aigiokhos = "Zeus who holds the aegis" may have originally meant "Sky/Heaven, who holds the thunderstorm". The transition to the meaning "shield" or "goatskin" may have come by folk etymology among a people familiar with draping an animal skin over the left arm as a shield.
Грек мифологиясында
Афинаның қорғанысы туралы "Илиада" да бірнеше жерде айтылады. "Ол мыңдаған арыстанның айқайындай дыбыс шығарды (Илиада, 4.17) және Афина оны шайқаста алып жүрді. Олардың арасында жарқын көзді Афина, ешқашан ескірмейтін және өлмейтін құнды эгиданы ұстап тұрды: одан жүз таза алтын тоқылған шашақтар желбіреп тұрды, әрқайсысы тығыз өрілген, әрқайсысы жүз өгіздің құнымен тең." Вергилий Гефесттің шеберханасында циклоптарды көзге елестетеді, олар "Афинаның ашулы күйінде киетін эгиданы – алтыннан жасалған қабыршақты жылан терісі сияқты қорқынышты нәрсені, біріккен жыландар мен Горгонаның өзі құдайдың кеудесінде – көзін айналдырып, қозғалмалы басын" алтын шашақтармен әшекейлеп, орталық бөлігінде Горгонейонды (Медузаның басын) бейнелейді. Кейбір аттикалық ваза суретшілері эгида бейнелерінде шашақтардың бастапқыда жылан болғанын көрсететін ежелгі дәстүрді сақтады. Олимпиада құдайлары Грецияның ескі құдайларын жеңген кезде және ол Метистен (Зевс жұтып алған құдай ішінде) дүниеге келгенде және Зевстің басы арқылы "қайта туғанда" толық киіммен Афина өзінің әдеттегі киімдерін киіп жүрді. Олимпиадалық эгиданы сілкігенде Ида тауы бұлттарға оралады, күркіреу болады және адамдар қорқынышқа ұшырайды. Эгида – Зевстің төсқаушысы, ол "көруге қорқынышты" болды. Дегенмен, Зевс классикалық мүсіндерде әдетте найзағай немесе жарқын шаңқан ұстап тұрған, қалқан немесе төсқаушы кимейтін болып бейнеленеді. Кейбір нұсқаларда Зевс Афина мен Тритонның қызы Палланың достық жарыста, сүмбілелермен жасампаз шайқаста бәсекелескенін көрді. Қызының жеңіліп қалғанын қаламаған Зевс Палланың назарын аудару үшін эгидасын қағып жіберді, сол кезде Афина оны қателікпен сұғып қойды. Зевс Афинадан кешірім сұрап, оған эгидасын сыйлады; Афина осыдан кейін өзін Паллас Афина деп атап, қайтыс болған досына құрмет көрсетті.
Классикалық поэзия мен өнерде
Классикалық Грекия Гомердің эгисін әдетте Афина қолданатын қандай да бір жамылғы ретінде түсіндірді. Эврипид (Ион, 995) Афинаның арқасындағы эгис өлтірілген Горгонның терісінен жасалған деп болжаған, бірақ қалыпты түсінік бойынша Горгонейон эгиске қосымша берілген, алғыс ретінде Персейдің сыйы. Осыған ұқсас түсіндірмеде, Хелидің қызы Аекс, Химераға ұқсас, отты үлкен жылан ретінде бейнеленген. Афина оны өлтіріп, терісін сызып алған, кейін сол теріні, эгисті, броня ретінде киген (Диодор III. 70). Бұл эгис – Афина жеңген және өз атын оған қосып алған алып Палластың терісі еді. Гай Юлий Гигиннің кейінгі жұмысында (Poetical Astronomy ii. 13) Зевс Титанмен шайқасқа шыққанда, Критте бағып жүрген оның күтушісі Амальтеяның (aigis – "ешкі терісі") сүйікті ешкісінің терісін қорғаныш ретінде пайдаланған делінеді. Роберт Грейвс "Грек мифтері" (1955) еңбегінде эгис ливиялық мағынасында түрлі ритуалдық заттар сақталатын шамандық қап болғандығын айтады. Ол қалың шашты, жылан сияқты тістері мен тілі бар құрылысымен көзге түсетін, жаңа бастағандарды қорқытуға арналған. Осы тұрғыда Грейвс эгистің бастапқыда Афинаға тиесілі екенін нақты айтады. Қазіргі бір түсінік бойынша, Хеттің қасиетті иератикалық аңшылық сөмкесі (курсас) – әдеби мәтіндерде және Г. Гютербоктың иконографиялық зерттеулерінде анықталған, қатал және түкті ешкі терісі эгистің бастауы болған.