Аргентина Әуе Күштерінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Аргентина Қарулы Күштерінің әуе соғыс саласы

Аргентина Әуе Күштері (исп. Fuerza Aérea Argentina, қысқаша FAA) – Аргентинаның әуе күштері және Аргентина Республикасының Қарулы Күштерінің бір бөлімі. 2018 жылы құрамында 13 837 әскери қызметші болды. FAA бас қолбасшысы – бригадир мэр Фернандо Менго.

Тарих

Әуе күштерінің тарихы 1912 жылғы 10 тамызда Әскери авиация қызметінің Escuela de Aviación Militar («Әскери авиация мектебі») мектебінің құрылуымен басталды.

Соғыс аралық кезең

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда Аргентина әуе күштерінің алдағысы Франция мен Италиядан түрлі ұшақтар алды. 1922 жылы Әскери авиация мектебі (Escuela Militar de Aviación) уақытша таратылып, оның орнына Grupo 1 de Aviación ("Бірінші авиация тобы") операциялық бөлім ретінде құрылды. 1925 жылы Әскери авиация мектебі қайта ашылып, Grupo 3 de Observación ("Үшінші бақылау тобы") құрылды, ал Grupo 1 de Aviación көп ұзамай Grupo 1 de Observación болып белгілі болды. 1927 жылы елдегі әскери авиацияны үйлестіру мақсатында Бас аэронавтика басқармасы (Dirección General de Aeronáutica) құрылды. Осы жылы елдің авиация өнеркәсібінде маңызды рөл атқаратын Fábrica Militar de Aviones ("Әскери ұшақ зауыты", FMA) Кордобада іргесі қаланды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең

Әуе күштерін Қарулы Күштердің жеке саласы ретінде құруға бағытталған алғашқы қадам 1944 жылдың 11 ақпанында тікелей Соғыс департаментінің мандаты бойынша Аэронавигациялық Бас қолбасшылықты (Comando en Jefe de Aeronáutica) құру үшін жасалды. Кейін бұл 1945 жылдың 4 қаңтарында қабылданған жарлық бойынша Аргентинаның Әуе күштері болды, сонымен қатар Аэронавтика хатшысы (Secretaría de Aeronáutica) құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Әуе күштері жаңғырту процесін бастады. Бұл "алтын дәуір" (шамамен 1945–1955 жылдар) Аргентинада шетел валютасының болуымен, Германия, Италия және Франциядан жұмыссыз қалған аэроғарыш инженерлерінің көптігімен және Ұлыбританияның соңғы буын қозғалтқыштарын және басқа ұшақ бөлшектерін ұсынуымен басталды. Президент Хуан Перон өзінің бірінші президенттік мерзімінде еуропалық инженерлердің топтарын FMA-ға әкелді, ол кезде Instituto Aerotécnico ("Аэротехникалық институт") немесе I. Ae. деп белгілі болған, ұшақ технологиясын дамыту мақсатында. Олардың саны шамамен 750 адамды құрады, оның ішінде Курт Танк басқарған екі неміс дизайнерлер тобы және француз инженері Эмиль Девойтен болды. Бұл өндірістер Аргентинаға Латын Америкасындағы бірінші және әлемдегі алтыншы ел ретінде өз күштерімен реактивтік ұшақтарды жасау мүмкіндігін берді. Аргентина жасаған басқа ұшақтарға I. Ae. 23 оқу ұшағының прототипі, екі моторлы жауынгер I. Ae. 30 Ñancú, шабуылға арналған I. Ae. 25 Mañque планері, сондай-ақ өндірістік екі моторлы I. Ae. 35 Huanquero көлігі, I. Ae 22 DL жетілдірілген оқу ұшағы және I. Ae 24 Calquín екі моторлы шабуылдық бомбалаушысы, сонымен қатар ракеталар және азаматтық қолданысқа арналған ұшақтар (мысалы, FMA 20 El Boyero) кірді.

"Азаттық революция" (1955)

Аргентинаның әуе күштері алғаш рет 1955 жылғы 16 маусымда Буэнос-Айрестегі Плаза-де-Майо алаңын бомбалау кезінде белсенді қолданысқа кірді. Үкіметке адал Глостер Метеор ұшақтары көтерілісшілердің ұшақтарымен шайқасып, төңкеріс жасау арқылы президентті өлтіруге әрекет етті. Бұл жоспар сәтсіз аяқталып, көтерілісшілер қала мен Үкімет үйін бомбалады. Келесі қыркүйектегі төңкеріс кезінде Әуе күштері Перон үкіметін жауынгерлік операцияларды бастау және бес ұшақтың қарсы тарапқа өтуі арқылы қолдады, сондай-ақ әскер мен қару-жарақ тасымалдады. Революция Либертадора сәтті аяқталып, төңкеріс болғаннан кейін бұрын айтылған өндіріс тоқтатылып, көптеген шетелдік жұмысшылар елден кетіп қалды, олардың ішінде Индияға жұмыс істеуге кеткен инженер Курт Танк та болды. Аргентинаның әуе күштерінің "алғашқы отты сынағы" Малвина соғысы (1982) кезінде болды деген мәлімдемелерге қарамастан, шындығында бұл олардың алғаш рет жауынгерлік қимылдарға қатысқан уақыты еді.

Антарктикаға қолдау

1952 жылы Әскери-әуе күштері шаңғы жабдықталған Douglas C-47 ұшақтарымен Антарктидадағы ғылыми базаларды жабдықтауды бастады. Бұрын президент Хуан Перон осы мақсатта Антарктикалық міндеттер тобын (FATA, Fuerzas de Tareas Antárticas) құрған болатын. 1970 жылы Әскери-әуе күштері Антарктидаға C-130 Hercules ұшақтарын жіберуді бастады. 1973 жылы Fokker F-28 Fellowship президенттік ұшағы алғашқы реактивтік ұшақ ретінде онда қонды деген хабар бар. 1970 жылдардан бері DHC-6 Twin Otter ұшақтары да қолданысқа енгізілді, сондай-ақ Әскери-әуе күштері 1973 жылдың қазан айында «Трансантар» операциясын іске қосты. Нәтижесінде, тарихтағы алғашқы Антарктика арқылы үш континенттік ұшу орындалды, онда Hercules C-130 Río Gallegos, Marambio базасы, Крайстчерч (Жаңа Зеландия) және Канберра (Австралия) арасында ұшты.

Жаңғырту (1960-шы жылдар 1970-ші жылдар)

1960 жылдары жаңа ұшақтар қосылды, оның ішінде F 86F Sabre реактивтік истребителі және негізінен жерге шабуыл жасауға қолданылатын Douglas A 4 Skyhawk. 1970 жылдары Әскери-әуе күштері Мираж III перехватчиктерімен, IAI Dagger көп мақсатты истребительдерімен және C 130 Hercules жүк көлігімен қайта жабдықталды. Сонымен қатар, көтерілісшілдерге қарсы ұшақ – Пукара да көптеп өндіріліп, пайдаланылды. Әскери-әуе күштері 1976 жылғы төңкерісте де маңызды рөл атқарды, ол 1983 жылға дейін жалғасқан әскери диктатураға әкеп соқты.

Соғыстан кейінгі кезең (1983-2003)

Соғыстан кейін Ұлыбритания Аргентинаға қару-жарақ эмбаргосын салды. Алайда, АҚШ Аргентинаға 36 A-4AR Fighting Hawk ұшағын сатты, ол A-4 Skyhawks ұшағының жаңартылған және модернизацияланған нұсқасы еді. Аргентина сатып алған басқа жабдықтар: 23 АҚШ армиясының қосымша OV-1 Mohawk, 2 C-130B және 1 Lockheed L-100-30. Аргентина жаңа ұшақтарды әзірлеуді бастады, оның ішінде FMA IA 63 Pampa, FMA SAIA 90 соғыс ұшағы және Кондор зымыранын орта қашықтықтағы баллистикалық зымыраға түрлендіру. Олардың ішінде тек Pampa ұшағы ғана сәтті әзірленді. 1994 жылы президент Карлос Менем міндетті әскери қызметті жойды және әйелдерге әскери қызметке қатысуға рұқсат берді.

БҰҰ бейбітшілік миссиясына қолдау көрсету

Аргентина Әуе күштері Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбіт сақтау миссияларына қатысып, 1994 жылы Кипрге жасақ жіберді және 2005 жылы Гаитиге Bell 212 тікұшаларын жөнелтті.

ХХІ ғасырдың басында

2005 жылдың басында президент Нестор Киршнер Езеиза халықаралық әуежайы арқылы есірткі тасымалдануына қатысты даудан кейін штаб бастығы, бригадир генерал Карлос Рохдеге қоса алғанда, он жеті бригадирді қызметтен босатып жіберді. Киршнер Аргентина әуежайларының қауіпсіздік жүйелеріндегі кемшіліктерді, оларды сол кезде Әуе күштерінің бөлімшесі болған Ұлттық авиациялық полиция (қазіргі тәуелсіз Әуежай қауіпсіздік полициясының алдағысы) бақылап отырғанын, сондай-ақ осы дауды жасыру әрекеттерін айтты.

2010 жылдар

2010 жылдан бастап бюджеттік шектеулер сақталды, нәтижесінде Boeing 707 көлігін тасымалдау эскадрильясы таратылды және C-130 Hercules паркінің жартысында техникалық қызмет көрсетуге қатысты мәселелер туды. 2010 жылдың тамызында Антарктидадағы базаларды қолдау үшін екі Mi-17E тікұшағына келісім-шарт жасалды, сондай-ақ тағы үш тікұшақтың опциясы қарастырылды. FAA ескірген әскерін қабілеттілігі жоғары және техникалық қызмет көрсетуге ыңғайлы заманауи ұшақтармен алмастыруға тырысып келеді. Испанияның Mirage F1M, IAI Kfir Block 60 және Saab Gripen E/F ұшақтарын сатып алу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ 2015 жылдың ақпанына қарай барлық келісімдер тоқтап қалғандай болды. Фолкленд аралдарына қатысты екі ел арасындағы шиеленіс салдарынан Испания үкіметі 2014 жылдың наурыз айында Mirage F1 келісімін Ұлыбританияның қысымынан кейін тоқтатты, себебі Ұлыбритания FAA жаңғыртуына көмектеспеуді талап етті. Ұлыбритания Gripen E/F сатылымын вето құқығымен тоқтатып қойды, өйткені Gripen ұшағының 30% бөліктері сол жерде өндіріледі. Израильмен жасалған келісім техникалық және саяси себептерге байланысты тоқтап қалды. Қытай Аргентинаға JF-17/FC-1 және Chengdu J-10 ұшақтарын ұсынды. Екі ел 14 ұшақтың жеткізілуін қарастыру үшін жұмыс тобын құрды. Ресей FAA-ға 12 Su-24 шабуылдық ұшағын лизингке беруді ұсынды, бірақ Jane's баяндамасында Su-24 FAA үшін аса пайдалы болмайтыны және «мұндай ұшақтарды беру туралы кез келген ұсыныс Ресейдің Украинадағы дағдарыс бойынша Ұлыбританиямен саяси ойын ойнауының нәтижесі болуы мүмкін» делінген. Барлық Mirage ұшақтары 2015 жылдың 30 қарашасында ресми түрде қолданыстан шығарылды. A-4 ұшақтары 2016 жылдың қаңтарынан бастап қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Кез келген жағдайда, тек 4-5 ұшақ қана ұшуға жарамды болды, ал қалғандары Вилла Рейнольдс сақтау орнында орналасқан. 2016 жылдың наурыз айында Барак Обама Аргентинаға келген кезде Air Force One-ды АҚШ Әуе күштерінің F-16 ұшақтары сүйемелдеді, өйткені Аргентина әуе қорғанысы үшін Pucará және Pampa ұшақтарын ғана ұсына алды. 2019 жылдың шілдесінде Аргентинаның Әуе күштері мен үкіметі KAI FA-50 ұшағын уақытша истребитель ретінде таңдады. Бұл әрекет истребитель күшін жаңғыртудың және зейнеткерлікке шығарылған Mirage 3, Dagger және Mirage 5 ұшақтарын алмастырудың алғашқы қадамы болды. Сондай-ақ, FA-50 ұшағын алу Мартин A-4AR Fightinghawk паркінің зейнеткерлікке шығуына қатысты қиындықтарды азайтуға көмектеседі деп күтілді, өйткені олар ескіріп, күтіміне қиындықтар туындады. 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, Fightinghawk ұшақтарының бар болғаны алтысы ғана жұмыс істеп тұр. Сатып алынатын ұшақтардың нақты саны көрсетілмегенімен, БАҚ 10 FA-50 ұшағы қарастырылып жатқанын хабарлады. 2019 жылдың қазан айында сайлаулар өткеніне қарамастан, келісімнің қабылдануы күтілуде. Аргентиналық делегация алғаш рет 2016 жылдың қыркүйегінде Корея Республикасының Әуе күштеріне барды. Сол кезде FAA пилоты FA-50 операциялық жаттықтырушысының TA-50 Golden Eagle нұсқасын сынақтан өткізді. Алайда, келісім 2020 жылдың басында күшін жойған сияқты, нәтижесінде Әуе күштері истребительді алмастыру мүмкіндігінен айырылды. Кейбір дереккөздер COVID-19 пандемиясынан туындаған қаржылық қиындықтарға байланысты келісімнің тоқтатылғанын мәлімдеді, ал басқалары британдық тараптың араласуының нәтижесінде, британдық компоненттерді қамтитын ұшақтың экспортына тыйым салынғанын хабарлады. 2020 жылдың қазан айында Korea Aerospace Industries (KAI) ұшақтың негізгі компоненттерін Ұлыбритания жеткізгендіктен, ұшақты Аргентинаға экспорттау мүмкін емес екенін растады. Ұлыбритания бразилиялық лицензия бойынша жасалған Saab Gripen ұшақтарын Аргентинаға сатуға да кедергі келтірді, өйткені кейбір авионика британдық өндіріс болды. Аргентина қазір Ресейден, Қытайдан, Үндістаннан немесе Пәкістаннан ұшақтарды сатып алу мүмкіндігін қарастырып жатыр. Алайда, қытайлық ұшақтарды сату да қиындықтарға тап болды, себебі ұшақтың катапульді орындықтары Ұлыбританияда Martin Baker компаниясы өндірген MK6 үлгісі болды.

as of 2010, budgetary constraints continued, leading to the disbanding of the Boeing 707 transport squadron and maintenance problems for half of the C 130 Hercules fleet. In August 2010, a contract was signed for two Mi 17E helicopters, plus an option on a further three, to support Antarctic bases. The FAA has been seeking to replace its ageing force with more capable and more serviceable modern aircraft. The acquisition of Spanish Mirage F1Ms, IAI Kfir Block 60s and Saab Gripen E/Fs were considered, but as of February 2015, all of those deals appear to have stalled; the Mirage F1 deal was scrapped by the Spanish government in March 2014, after pressure from the UK to not assist in FAA modernization over tensions between the countries over the Falkland Islands. The UK has also managed to veto the sale of Gripen E/Fs, as 30% of the Gripen's parts are manufactured there. The deal with Israel has reportedly stalled for technical and political reasons. China has allegedly offered JF 17/FC 1's and Chengdu J 10's to Argentina. The two countries have formed a working group to look into the transfer of 14 aircraft. Russia had also offered to lease 12 Su 24 strike aircraft to the FAA, but Jane's reported that the Su 24 would not be very useful to the FAA and that "it would appear that any proposed transfer of such aircraft is likely the result of Russia playing political games with the UK over the continuing crisis in Ukraine." All Mirages were officially decommissioned on 30 November 2015. The A 4s were grounded as of January 2016, for lack of spares; in any case only 4–5 were airworthy with the rest in storage at Villa Reynolds. When Barack Obama visited in March 2016, Air Force One was accompanied by US Air Force F 16s because Argentina could only offer Pucarás and Pampas for air defense. As of July 2019, the Argentine Air Force and government selected the KAI FA 50 as its interim fighter. With this act being the first step in modernizing the fighter force and replacing the Mirage 3, Dagger, and Mirage 5 fighters that have also been retired; it was also anticipated that obtaining FA 50 would help mitigate the retirement of the Martin A 4AR Fightinghawk fleet, as they were ageing and becoming difficult to maintain. As of 2020, it is reported that as few as six of the Fightinghawk aircraft remain operational. While no specific numbers of aircraft to purchase were given, the media reported that up to 10 FA 50s were considered. Despite elections coming in October 2019, the deal had been expected to go through. An Argentine delegation first visited the Republic of Korea Air Force in September 2016. At that time an FAA pilot was able to test fly the TA 50 Golden Eagle operational trainer variant of the FA 50. However, the deal appeared to have been canceled in early 2020, leaving the Air Force without a fighter replacement. Some sources suggested that the cancellation was due to the financial pressures resulting from the COVID 19 pandemic, while others reported that British intervention played a part by preventing the export of an aircraft incorporating various British components. In October 2020, Korea Aerospace Industries (KAI) confirmed that since major components of the aircraft were supplied by the U. K., the aircraft could not be exported to Argentina. Britain similarly blocked the potential sale of Brazilian license built Saab Gripen aircraft to Argentina, given that some avionics were of British origin. Argentina was now said to be exploring the potential acquisition of aircraft from Russia, China, India or Pakistan. However, even sales of Chinese aircraft reportedly encountered potential problems since the ejector seats of the aircraft were the MK6, manufactured by Martin Baker in the UK.

2020 жылдар

2021 жылдың басында Ресей Аргентинаның ұшақтар сатып алуына қатысты бірнеше ұсыныстар жасады, оның ішінде МиГ-35 истребительдерін ұсыну да болды. Бұл бұрынғы МиГ-29 ұсыныстарын және Аргентина 2010 жылы сатып алған Ми-171Е тікұшақтарының қызмет ету мерзімін ұзарту шараларын күшейтті. Көліктік мүмкіндіктерді жақсарту мақсатында 2019 жылы қызметтен шығарылған екі Fokker F 28 ұшағы жөнделіп, пайдалануға берілді, соңғысы (TC 53) 2021 жылдың тамыз айының басында қолданысқа енгізілді. 2021 жылдың ортасында жасалған бір талдау көрсеткендей, шабуылдық қабілеті бар ұшақтардың саны іс жүзінде нөлге жуық. Сонымен қатар, бар болғаны алты A-4 Fightinghawk истребителі қызметте болды, ал C-130 көліктік ұшақтарының қолжетімділігі бастапқыда 14 ұшақтың тек алтысы деп бағаланды. Дегенмен, 2021 жылға қарай 23 IA-63 Pampa, 12 T-6C+ Texan II және 12 EMB-312 Tucano оқу-жаттығу ұшағының қызметте екендігі хабарланды. 2021 жылдың қыркүйегінде Үкімет Конгресс үшін жаңа истребительдер сатып алуды қамтитын 664 миллион долларлық қаржыландыруды ресми түрде қосты. 2022 жылы Қытаймен JF-17 Thunder және мүмкін Chengdu J-10 истребительдерін сатып алу, сондай-ақ Үндістанмен HAL Tejas истребительдерін сатып алу мүмкіндігі туралы келіссөздер белсенділікке ие болды. Алайда, 2022 жылдың желтоқсанында Аргентина президенті Альберто Фернандес әуе күштері үшін жаңа истребительдер сатып алу туралы идеяны қабылдамай, "Қару сатып алудан бұрын басқа да басымдықтар бар, әрине" деді. Оңтүстік Америкадағы стратегиялық және саяси жағдайға сілтеме жасап, ол: "Бізде соғыс мәселелері жоқ, біздің арамыздағы ортақ белгі – бейбітшілік" деп түсіндірді. Сонымен бірге, истребительдерді алмастыру бағдарламасы тоқтатылғаны расталды. 2023 жылдың басында Аргентина Қарулы Күштерге алты Bell 407 тікұшағын сатып алғанын растады және жаңа Beechcraft TC-12B Hurons келгенге дейін Hughes 500D тікұшақтарын жаңарту жоспарларын жасады. 2023 жылдың маусым айында Аргентина АҚШ-тан қосымша C-130 көліктік ұшағын жалға алды, осылайша қолданыстағы C-130 ұшақтарының жалпы саны бесеуге жетті. Сонымен қатар, Байден әкімшілігі Конгресстен бұрынғы Дания Корольдік Әуе күштерінің F-16 истребительдерін, сондай-ақ бұрынғы Норвегия Корольдік Әуе күштерінің P-3C Orion теңіздік патрульдік ұшақтарын Аргентинаға сатуға рұқсат беруді сұрады. АҚШ Аргентинаның Қытайдан истребительдер сатып алуына жол бермеу үшін сатуды қолдады, ал Ұлыбритания Данияны сатудан бас тартуға шақыруы мүмкін еді. Сонымен қатар, Аргентинаның сатып алудың жалпы құны (447 миллион АҚШ доллары) қолжетімді болады-болмайды белгісіз болды. 2023 жылдың 11 қазанында өңірлік қауіпсіздік жөніндегі хатшының орынбасары Мира Ресник Аргентинаның АҚШ-тағы елшісі Хорхе Аргуэллоға Мемлекеттік департамент Даниядан 38 F-16 истребитерін беруге келісім бергенін растады. 2024 жылдың наурыз айында ұшақтардың саны 24-ке дейін азайтылғаны, бірақ келісімді аяқтау туралы талқылау басталатыны хабарланды. 2024 жылдың 26 наурызында Дания қорғаныс министрі Троелс Лунд Пульсен Аргентинаның әріптесімен ұшақтарды беру туралы ниет хатына қол қойды. 2024 жылдың басында Аргентина Украинаға екі Ми-17Е тікұшағын тапсырды.

Early in 2021, Russia made several proposals related to the acquisition of aircraft by Argentina including the apparent offer of MiG 35 fighters. These built on earlier offers of the MiG 29 as well as on measures being undertaken to extend the life of Mi 171E helicopters acquired by Argentina in 2010 to support operations in Antarctica. To improve transport capabilities, two Fokker F 28 aircraft which had been decommissioned in 2019, have been refurbished and put into service, the last one (TC 53) in early August 2021. In mid 2021, one analysis found that the numbers of operational aircraft with offensive combat capability were practically at a level of zero. In addition to only around six A 4 Fightinghawk aircraft being operational, the availability of C 130 transport aircraft was only assessed as being at six of originally 14 aircraft. However, 23 IA 63 Pampa, 12 T 6C+ Texan II and 12 EMB 312 Tucano trainer aircraft were reported operational as of 2021. In September 2021, the Government officially included funding of $664 million in a draft budget for Congress involving the purchase of new combat aircraft. In 2022, talks with China over the potential purchase of JF 17 Thunders, and possibly Chengdu J 10s, and with India for HAL Tejas fighter jets came to the fore. However in December 2022, Argentine President Alberto Fernández appeared to reject the notion of buying new fighter aircraft for air force, stating: “There are other priorities before buying weapons, definitely”. Referring to the strategic and political situation in South America he further commented that: “There are no war problems, peace is the common denominator between us.” It was simultaneously confirmed that the fighter aircraft replacement program had been stopped. In early 2023, Argentina confirmed the purchase of six Bell 407 for the Armed Forces and plans for the modernization of its inventory of Hughes 500Ds pending the arrival of new Beechcraft TC 12B Hurons. In June 2023, Argentina received an additional leased C 130 from the US, bringing the total number of operational C 130 to five aircraft. At the same time, the Biden administration asked Congress to approve the potential sale of former Royal Danish Air Force F 16s, as well as former Royal Norwegian Air Force P 3C Orion maritime patrol aircraft, to Argentina. While the US was reportedly supporting the sale in order to avoid the possibility that Argentina would turn to China for its fighter aircraft, it was anticipated that the United Kingdom would urge Denmark not to make the sale. It was also unclear whether the combined acquisition cost (of $447 million USD) would be considered affordable by Argentina. On 11 October 2023, Deputy Assistant Secretary for Regional Security Mira Resnick confirmed to Jorge Argüello, Argentinean ambassador to the US, that the State Department has approved the transfer of 38 F 16s from Denmark. In March 2024, it was reported that the number of aircraft had been reduced to 24 but that discussions on concluding the deal would be initiated. On March 26, 2024, the Danish Defence Minister, Troels Lund Poulsen, signed a letter of intent with his Argentine counterpart to transfer the aircraft. In early 2024, Argentina transferred both Mi 17E helicopters to Ukraine.