Кіріспе

Американдық эколог (1917–2012)

Барри Комоннер (28 мамыр 1917 – 30 қыркүйек 2012) – американдық клеткалық биолог, жоғары оқу орнының профессоры және саясаткер. Ол – көрнекті эколог және қазіргі заманғы экологиялық қозғалыстың негізін қалаушылардың бірі. Ол Табиғи жүйелер биологиясы орталығының және оның Критикалық генетика жобасының директоры болды. 1980 жылы АҚШ президенттік сайлауында «Азаматтар партиясынан» кандидат ретінде қатысты. Оның ядролық қару сынақтарынан туындаған радиоактивті шөгінділерді зерттеуі 1963 жылғы Ядролық сынақтарға тыйым салу шартына әкелді.

Ерте өмір

Commoner 1917 жылы 28 мамырда Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында Ресейден иммигрант болып келген еврей отбасында дүниеге келді. Ол 1937 жылы Колумбия университетін зоология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, ал 1938 және 1941 жылдары Гарвард университетінде магистр және доктор ғылымдарының дәрежелерін алды.

Академиялық мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде лейтенант болып қызмет еткеннен кейін, Комоннер Миссури штатының Сент-Луис қаласына көшіп барды және 1946-1947 жылдары Science Illustrated журналының қосымша редакторы болды. 1947 жылы ол Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде өсімдік физиологиясының профессоры болды және 34 жыл бойы дәріс берді. Осы кезеңде, 1966 жылы, ол "табиғи жүйелер биологиясы" ғылымын зерттеу үшін Табиғи жүйелер биологиясы орталығын құрды. 1950 жылдардың соңында Комоннер ядролық қару сынақтарына қарсы шығып, "Бала тістері зерттеуі" атты зерттеуді жүргізген топқа қатысты. Бұл зерттеу ядролық жарылыстардың салдарынан балалардың тістерінде стронций-90 табылуын көрсетті. 1958 жылы ол Үлкен Сент-Луис ядролық ақпарат комитетін құруға көмектесті. Одан кейін ол кеңсесінде Nuclear Information атты мимеографиялық бюллетень шығара бастады, ол кейін Environment журналына айналды. Мысалы, ол ластаушы өнімдерді (жуғыш заттар немесе синтетикалық маталар сияқты) табиғи өнімдермен (сабын немесе мақта және жүн сияқты) алмастыру қажет екенін айтты. Комоннердің маңызды мұраларының бірі – 1971 жылы жарық көрген The Closing Circle кітабында жазылған экологияның төрт заңы. Төрт заң:

Барлығы бір-бірімен байланысты. Барлық тірі организмдер үшін жалғыз экосфера бар және біріне әсер ететін нәрсе барлығына әсер етеді. Барлық нәрсе бір жерге баруы керек. Табиғатта "қоқыс" жоқ және заттарды тастауға болатын "ең шеткі нүкте" де жоқ. Табиғат жақсы біледі. Адамзат табиғатты жақсарту үшін технология жасады, бірақ Комоннердің айтуынша, табиғи жүйедегі мұндай өзгерістер "сол жүйеге зиян келтіруі мүмкін". Табиғатты пайдалану сөзсіз ресурстарды пайдалы күйден пайдасыз күйге айналдыруды білдіреді.

Биліктің кедейлігі

Commoner 1976 жылы тағы бір бестселлер жариялады, «Биліктің кедейлігі». «Алдымен қоршаған ортаның қорғалуына қауіп төнді, содан кейін энергия тапшылығы байқалды, ал енді экономиканың күтпеген құлдырауы орын алды». Ол бұл үш мәселенің өзара байланысты екенін айтты: ең көп энергияны қолданатын өнеркәсіптер қоршаған ортаға ең үлкен зиян келтіреді. Энергия көздері ретінде жаңартылмайтын ресурстарға басымдық беру олардың азаюына әкеп соқты, осылайша энергия бағасын өсіріп, экономикаға нұқсан келтірді. Кітаптың соңында Commoner үш «е» проблемасының капиталистік жүйеден туындайтынын және оны тек социализмнің кейбір нысандарымен алмастыру арқылы ғана шешуге болатынын мәлімдеді.

Жер планетасымен татуласу

1990 жылы Комоннер "Жер планетасымен келісімге келгені туралы" атты еңбегін жариялады, онда ол қазіргі айналып тұрған экологиялық дағдарысты талдап, тауар өндіру жолын қайта қарау қажет екенін дәлелдейді.

Кедейлік пен халық саны

Commoner кедейлік пен халық санының өсуі арасындағы байланысты зерттеді, осы қарым-қатынастың әдетте қалыптастырылатын түрімен келіспеді. Ол дамушы елдердегі халық санының жылдам өсуі – олардың лайықты өмірлік деңгейге ие болмауының салдары екенін айтты, кедейлік "халық санының өсуін бастайды", ал керісінше емес екенін атап өтті. Дамушы елдер дамыған елдердің өмірлік деңгейімен таныстырылды, бірақ оны толыққанды қабылдай алмады, соның салдарынан осы елдердің дамуына бөгет келді және халық санының өсу қарқынын төмендетті. Commoner дамушы елдердің әлі де колониализмнің "құрбаны" екенін мәлімдеді. Бұл дамушы елдер экономикалық тұрғыдан "дамыс елдердің колониясы" болып қала береді. Зерттеу диоксиндердің пайда болуын компьютерлік модельдер арқылы анықтады және Арктикадағы диоксин ластануының АҚШ-тан басталатынын көрсетті. АҚШ-тағы 44 мың диоксин ластау көзінің ішінде, олардың тек 19-ы ғана Нунавуттағы диоксин ластанудың үштен бірінен астамына себепкер екенін анықтады. Осы 19 көздің ішінде Харрисбургтің қоқыс өртеу зауыты диоксин ластануының ең ірі көзі болып табылды.

Ықпал

Time журналы 1970 жылдың ақпан айындағы санында қоршаған ортаға арналған бөлімді енгізді, онда "экологиялық дағдарыс" туралы мақалалар және Ричард Никсонның "Мемлекеттік үндеуінен" алынған цитата келтірілді, ол "70-жылдардың басты мәселесі" деп аталды. Никсон: "Біз қоршаған ортаға мойын бұрамыз ба, әлде табиғатпен келісімге келіп, ауамызға, жерімізге және суымызға келтірген зиянды өтеуге кірісеміз бе?" деді. Журнал Commoner-ді ядролық сынақтардың және су, топырақ және ауаның басқа да ластаушы заттарының экологиялық салдарынан туындаған қауіптер туралы жұмысы үшін "экологияның Пол Ревери" деп атады. Time журналының мұқабасы "сапқа тұруға шақыру" болды, мақсаты – ар-ұжданға үндеу арқылы халық пікірін жұмылдыру. Оның бұл коммерциялық емес ұйымға басшылық етуі қоршаған ортаны қорғау мақсатында бірнеше сот процесінде жеңіске жетті. 1980 жылы Commoner өзінің экологиялық ойларын тарату үшін Азаматтар партиясын құрды және 1980 жылғы АҚШ президент сайлауына қатысты. Оның вице-президенттікке үміткері Ла Донна Харрис, Оклахома штатының бұрынғы демократ сенаторы Фред Харристің әйелі болды, бірақ ол Огайо штатындағы бюллетеньде Ретха Хансонмен ауыстырылды. Азаматтар партиясынан президенттікке кандидаттығы 233 052 дауыс (жалпы дауыс санының 0,27 пайызы) жинады. Президенттік сайлаудан кейін Commoner Нью-Йоркке оралып, Табиғи жүйелер биологиясы орталығын Куинс колледжіне көшірді. Ол 2000 жылы бұл қызметтен кетті. Өлген кезде Commoner Куинс колледжінде аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді.

Жеке өмір

Екінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін, Комоннер бұрынғы Глория Гордонға, Сент-Луис қаласындағы психологқа үйленді. Олардың екі баласы – Фредерик және Люси Комоннер, сондай-ақ бір немересі болды. 1980 жылы ажырасқаннан соң, ол Лиза Файнерге үйленді, оны қоғамдық телеарнада продюсер болып жұмыс істеген кезде танысты.

Өлім және мұра

Commoner 2012 жылы 30 қыркүйекте Нью-Йорктің Манхэттен қаласында қайтыс болды. Ол Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болды және Сент-Луис Даңқ аллеясында оның жұлдызы бар. 2014 жылы Куинс колледжіндегі Табиғи жүйелер биологиясы орталығы Барри Комоннер атындағы Денсаулық және қоршаған орта орталығы деп қайта аталды.