Кіріспе

Корольдік әуе күштерінің ұшқыш эскадрильясы

No. 28 эскадрилья, сондай-ақ No. 28 (Армиялық өзара әрекеттесу) эскадрильясы немесе No. 28 (АӨ) эскадрильясы деп белгілі, – Корольдік әуе күштерінің эскадрильясы. RAF Бенсон базасында орналасқан, ол RAF-тің Westland Puma HC2 және Boeing Chinook HC5/6/6A тікұшақтарының операциялық дайындық орталығы ретінде қызмет етеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Корольдік ұшқыштар корпусының 28-эскадрильясы 1915 жылғы 7 қарашада RAF Госпортта құрылды. Бастапқыда ол әртүрлі ұшақтармен жабдықталған оқу эскадрильясы болды, алайда 1916 жылғы маусымда ол бірнеше Royal Aircraft Factory B.E.12 ұшағына ие болды, бірақ сол жылғы шілдеде бұл міндеттен босатылды. 9 маусымда эскадрильяның бір бөлігі жаңа 56-эскадрильяның ядросын құру үшін бөлінді. 1917 жылғы шілдеде 28-эскадрилья Уилтширдегі Ятсбериге истребительге ауысу үшін көшірілді, қыркүйек айынан бастап Sopwith Camel ұшақтарын алды. Эскадрилья 1917 жылғы 8 қазанда Францияға көшірілді және өзінің алғашқы операциялық ұшуын 20 қазанда Пасшендейл шайқасы кезінде жасады, онда эскадрильяның 19 ұшағы 70-эскадрильяның Camel ұшақтары Германиядағы Румбеке әуежайына шабуыл жасаған кезде қорғауды қамтамасыз етті. 28-эскадрилья үш неміс ұшағын атып түсірді. 26 қазанда Капоретто шайқасында Италияға қарсы австро-германдық шабуылдың нәтижесінде британ үкіметі итальяндықтарға көмек ретінде әскер мен ұшақтарды жіберуге келісті, ал 28-эскадрилья Италияға жіберілген эскадрильялардың бірі болды. Эскадрилья 12 қарашада пойызбен Миланға жетті, ал ұшақтары 14 қарашаға дейін ашылып, қайта құрастырылды. Эскадрильяның ұшақтары майдан үстіндегі армиялық аңшылық тобына сүйемелдеу миссияларын, сондай-ақ ұзақ мерзімді стратегиялық барлау және бомбалау рейдтерін жүзеге асырды. 1918 жылғы ақпаннан бастап эскадрилья өз міндеттеріне жау әуежайларына шабуылдарды қосты, ал наурыз айында ұзақ мерзімді барлау үшін эскадрильяға Bristol F.2 истребительдерінің эскадрильясы қосылды, бірақ олар жақын арада 34-эскадрильяға берілді. 1918 жылғы 1 сәуірде эскадрилья жаңадан құрылған Корольдік әуе күштерінің құрамына кірді. 1918 жылғы 15 маусымда Австрия-Мажарстан Италия майданында ірі шабуылға шықты. Британдық әскерлер ұстаған майданның бөлігінде (Азияго платосында) ауа райының нашарлығына байланысты әуе күштерін пайдалану мүмкін болмады, RAF эскадрильяларының күштері австро-венгерлік күштер Пиаве өзенін кесіп өткен Пиаве майданындағы итальяндықтарға көмектесуге бағытталды. Барлық қолдағы британдық ұшақтар австро-венгерлік күштерге, әсіресе Пиаве өзенінен өту орындарына қарсы қолданылды, ал шабуыл тоқтатылғаннан кейін, шегініп келе жатқан австро-венгерлік әскерлерге қарсы қолданылды. 1918 жылғы 27 қазанда итальяндықтар Витторио-Венето шайқасында соғыстың соңғы, сәтті шабуылын бастады. RAF эскадрильялары, соның ішінде 28-эскадрильясы, 4 қарашада Вилла-Джиустидегі келісімге дейін шегініп келе жатқан австро-венгерлік әскерлерге шабуыл жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында эскадрилья 111 жау ұшағын жойды, тағы 24 ұшақты бақылаусыз қалдырды. Оның қатарында он бір ұшқыш-аса бар, болашақ әуе вице-маршалы Клиффорд Маккей Макьюэн 27 атып түсірілген ұшақпен эскадрильяның ең табысты ұшқышы болды. Басқа асалар Уильям Джордж Баркер (эскадрильямен бірге болған кезде оның 50 атып түсірілген ұшағының 22-сі), Гарольд Б. Хадсон, Джеймс Харт Митчелл, Стэнли Стэнгер, Артур Купер, Перси Уилсон, Томас Фредерик Уильямс және Джозеф Э. Халлонквист.

Соғыс аралығы

1919 жылы ақпанда эскадрилья Ұлыбританияға оралды, бастапқыда Ятсберидегі бұрынғы орнына, содан кейін Глостерширдегі Лейтертонға және 1919 жылдың қазан айында Гэмпширдегі Истлиге. 1920 жылдың 20 қаңтарында Истлиде таратылды. Алайда, 1920 жылдың 1 сәуірінде Солтүстік Үндістандағы RAF Амбалада 114-эскадрильяны қайта жарақтандыру арқылы қайта құрылды, ол Bristol F2b истребительдерімен жабдықталған армиялық әріптестік эскадрильясы болды. Эскадрилья Солтүстік-Батыс шекарасында жұмыс істеді және 1921 жылдың желтоқсанында Кохатқа көшті. Эскадрильяның 12 ұшақтың бекітілген саны болғанымен, эскадрильядағы ұшақтардың нақты саны көбінесе одан әлдеқайда аз болды, 1922 жылдың 30 маусымында эскадрильяда 7 ұшақ бар екені тіркелді. RAF-тің Үндістандағы ұшақтарының техникалық жағдайы да нашар болды, көптеген ұшақтар ескі және тозығы жеткен. 1922 жылдың тамызында Үндістандағы RAF жағдайы туралы есепте әуе вице-маршалы Джон Салмонд Үндістандағы 70 ұшақтың бекітілген санының тек 7-сі ғана жұмыс істеп тұрғанын, ұшақтар қауіпсіздік үшін қажетті жабдықтарсыз ұшқанын және «Үндістандағы Корольдік әуе күштері осы күнге дейін жауынгерлік күш ретінде барлық мақсаттар бойынша жоқ» деген қорытындыға келді. 1923 жылдың сәуірінде эскадрилья Пешаварға көшті, Танк қаласында бөлімшесі болды, ал 1925 жылдың қаңтарында RAF Кветтаға көшті. Әдеттегі міндеттерінен басқа, эскадрилья 1925 жылы Кветтадан Шимлаға эксперименталды әуе почтасын іске қосты. 1927 жылдың қаңтарында эскадрилья Амбалаға оралды, онда келесі 10 жыл бойы орналасты. 1931 жылдың қыркүйегінде эскадрилья Bristol истребительдерін Westland Wapitis-ке ауыстырды. 1935 жылдың 31 мамырында болған жер сілкінісінен кейін Кветтаға көмек рейстерін ұйымдастырды. 1936 жылдың маусымында эскадрилья қайтадан Hawker Audax-пен жабдықталды. 1937 жылдың сәуірінде эскадрилья Вазиристанның Мицза Али Ханның жақтастарының көтерілісіне жауап ретінде Манзайға алға жылжытылды. 1937 жылдың шілдесінде эскадрилья Амбалаға оралды, бірақ Мираншахта бөлімшелерін сақтап қалды. 1939 жылдың наурыз айында Кохатқа көшті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, эскадрилья Кохатта қалды. 1941 жылдың қыркүйегінде Westland Lysander монопланымен жабдықталды. 1942 жылдың қаңтар айының басында Жапонияның Бирмаға басып кіруіне жауап ретінде эскадрильяның екі Lysander-і Андаман аралдарындағы Порт-Блэрге жіберілді, ал эскадрильяның қалған бөлігі Бирмаға көшуге дайындалды. Он тоғыз Lysander 26 қаңтарда Шан мемлекеттеріндегі Лашиоға жетті. Эскадрилья, сондай-ақ жабдықталған 1-эскадрильямен бірге Таунгуға жылжыды, сонымен қатар бомба тасуға арналған тіреулермен жабдықталды, армияға тікелей қолдау көрсету үшін. 1942 жылдың 2 ақпанында екі Lysander генерал-лейтенант Томас Хаттонды, Бирма әскерлерінің бас қолбасшысын және оның көмекшісін алып, Қытай басшысы Чан Кайшимен кездесу үшін Хаттонның жоспарланған саяхатының бірінші бөлігінде Лашиоға аттанды. Алайда екі ұшақ жоғалып кетті, ал Хаттонды тасымалдаған Lysander апатқа ұшырап, өртеніп кетті. Хаттон өртенген ұшақтан құтылуға үлкерді, бірақ ұшқыш, ұшу лейтенанты Э.В. Тейт ауыр жарақат алды және Хаттон оны босата алмады, ал Тейт алты күннен кейін жараларынан қайтыс болды. Эскадрильяның Lysander-лері жапондық әуежайларға, теміржол нысандарына, өзен трафигіне және әскерлерге қарсы бірнеше бомбалау шабуылдарын жүргізді, бірақ шығын көп болды, және эскадрильяға 17 ақпанда Үндістанға қайта оралуға бұйрық берілді, Бирмада үш Lysander-ден тұратын бөлім қалдырылды. Андаман аралдарына жіберілген екі ұшақ 18 ақпанда экипаждарымен бірге жойылды, ал аман қалған екі ұшақ 26 ақпанда Үндістанға эвакуацияланды. 1942 жылдың наурыз айында эскадрилья күшін қайта құру үшін Лахорға көшірілді, бірақ сәуір айында Солтүстік-Шығыс Үндістанның Ранчи қаласына көшірілді. Шілдеде эскадрилья Солтүстік-Батыс шебіндегі операциялар үшін Кохаттағы бұрынғы базасына көшіп барды, Мирамшах пен Датта-Кел арасындағы жолды кесіп тастаған Митза Али Ханның ізбасарларына қарсы Үндістан армиясының жылдам әрекет ететін колоннасының операцияларын қолдады. Датта-Келдің сәтті босатылуынан және көтерілісшілердің таратылуынан кейін эскадрилья тамызда Ранчиге оралды. 1942 жылдың желтоқсан айында ол Hawker Hurricane IIb ұшақтарымен барлау роліне қайта жабдықталды. 1943 жылдың қаңтарына қарай эскадрилья Мунгдау мен Имфалда орналасқан бөлімдермен Бирма үстінде әрекет етті. Маунгдаудағы бөлім 1943 жылдың сәуірінде Раму, Кокс-Базарға, ал мамыр айында Кокс-Базарға көшірілді. Операциялар тактикалық барлауды және жоғары деңгейдегі фотобарлауды, сондай-ақ жапондық өзен трафигіне қарсы шабуылдық патрульдерді қамтыды. 1943 жылы эскадрилья айына кем дегенде 100 операциялық ұшуды жасады, соның ішінде муссон маусымында. 1944 жылдың наурыз айында эскадрилья пулеметпен қаруланған Hurricane IIb-ті пулеметпен қаруланған Hurricane IIc-ке алмастыра бастады, ал эскадрильяның операциялық қарқыны жыл басында артып, наурыз айында күніне 12 рет соғыс қимылына шықты, ал сәуір айында ол Имфал мен Кохима шайқастары кезінде Димапур мен қоршалған Имфал арасындағы поштаны тасымалдаумен өзінің қалыпты міндеттерін толықтырды. 1944 жылдың шілдесінде эскадрилья майдан шебінен шығарылды, сол жылдың желтоқсан айында Бирмадағы операцияларға оралды. 1945 жылдың мамыр айында ол Hurricane IV-ті II-ге қосымша ретінде ала бастады. 1945 жылдың 1 тамызында эскадрилья үш Supermarine Spitfire PR.XI алды, соғыс аяқталғанға дейін олармен бірнеше рет ұшып өтті.

Соғыстан кейінгі кезең (19461967)

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін эскадрилья Алыс Шығыс әуе күштері құрамында барлаушы-ұшқыш бөлім ретінде қызметін жалғастырды. 1945 жылдың қазан айында эскадрилья «Hurricane» ұшақтарын «Spitfire» (Mk VIII және Mk XIV) ұшақтарымен алмастырды, ал жыл соңына қарай «Spitfire XIV» ұшақтарына көшті. 1945 жылдың қараша айында Малайядағы Пенангқа, 1946 жылдың сәуір айында Куала-Лумпурға, содан кейін 1947 жылдың ақпанында Сингапурдағы «RAF Tengah» әуе базасына көшірілді. 1947 жылы эскадрилья «Spitfire FR.18» ұшақтарын алды. 1949 жылдың ақпанында Сингапурдағы «RAF Sembawang» әуе базасына, ал 1949 жылы Гонконгтағы «RAF Kai Tak» әуе базасына көшірілді. Гонконгтың қорғанысын күшейту мақсатында, Қытайдағы азамат соғысының салдарынан эскадрильяның міндеті барлаушы-ұшқыштан таза ұшқышқа өзгертілді. Осыдан кейін эскадрилья «Kai Tak» және «Sek Kong» арасында үнемі ауысып тұрды. 1951 жылдың ақпанында эскадрилья реактивті ұшақтармен қайта жабдықталды, «de Havilland Vampire FB.5» ұшақтары «Spitfire» ұшақтарын ығыстырды, ал 28-эскадрилья «Spitfire» ұшақтарымен жабдықталған RAF-тың соңғы желілік эскадрильясы болды. 1952 жылдың ақпанынан бастап эскадрилья «Vampire FB.9» ұшақтарын ала бастады, олар кондиционермен жабдықталған, бұл Гонконгтың ыстық климатында ұшқыштар үшін жағдайды жеңілдетті. 1956 жылдың ақпанында эскадрилья «Vampire» ұшақтарынан бас тартып, осы типтегі ұшақтарды пайдаланған RAF-тың соңғы желілік эскадрильясы болды, олардың орнына «de Havilland Venom FB.1» ұшақтары келді, ал 1959 жылдың қараша айында олар «Venom FB.4» ұшақтарымен ауыстырылды. 1957 жылдың маусым айында 1957 жылғы қорғаныс сараптамасының нәтижесінде «Sek Kong» армияға берілді, ал 28-эскадрилья «Kai Tak» әуе базасына қайта оралды. 1962 жылдың мамыр айынан бастап «Kai Tak» әуе базасында эскадрилья «Hawker Hunter FGA.9» ұшақтарымен ұшуға көшті, 1967 жылдың 2 қаңтарына дейін олар таратылды.

Вертолеттер (1968 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Эскадрилья 1968 жылдың 1 наурызында Кай Такта, No. 103 эскадрильяның Вестленд Вурлинд HC 10 тікұшақтарымен жұмыс істейтін бөлімшесінен қайта құрылды. 1972 жылдың қаңтарынан бастап эскадрильяға Вестленд Уэссекс HC.2 енгізілді, ал Вурлиндтер 1972 жылдың тамызына дейін пайдаланылды. 1978 жылдың 17 мамырында эскадрилья RAF Сек Конгқа көшірілді және 1996 жылдың 1 қарашасына дейін онда қалды. Эскадрилья сол кезден бастап Кай Такқа қайтып келді, бірақ 1 шілдеде британдықтардың кетуі алдында 1997 жылдың 3 маусымында таратылды. Бұл – Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің аумақтан кеткен соңғы эскадрильясы болды. 1995 жылдың наурыз айында RAF 22 Вестленд Мерлин HC3 тікұшағын тапсырыс берді, ал біріншісі 2001 жылдың 7 наурызында GKNWestland, қазір AgustaWestland компаниясынан жеткізілді. Эскадрилья ресми түрде 2001 жылдың 17 шілдесінде RAF Бенсонда қайта құрылды, бұл эскадрильяның соңғы тарихында Ұлыбританияда орналасқан алғашқы рет болды. Мерлинмен алғашқы операциялық міндеті Босния және Герцеговинаның Баня-Лука қаласындағы SFOR күштерін қолдау болды. Ұшақтар мен қызметкерлер 2003 жылдың 1 сәуірінде, Мерлиннің бастапқы операциялық қабілеттілігі жарияланған күні орналастырылды. 2004 жылдың 31 наурызында бөлімше тоқтатылды, содан кейін эскадрилья Ирактағы операцияларға дайындала бастады. Эскадрильяның «Телик» операциясына қатысуы 2005 жылдың 1 наурызында басталды. Бірнеше ұшақ және 28 (AC) эскадрильясы мен RAF Бенсонның авиаэкипажы, инженерлері және техникалық қызметкерлері, тарихи No. 1419 ұшу бөлімі арқылы, Ирактың Басра әуе базасындағы No. 1310 ұшу бөлімінің Chinook тікұшақтарын алмастырды. 2009 жылы эскадрилья «Телик» операциясынан оралды, ал жыл соңында «Херрик» операциясына 1419 ұшу бөлімі атауын сақтап орналасты. Эскадрилья 2013 жылдың мамыр айында оралды. 2015 жылдың шілдесінде эскадрилья өзінің Мерлин тікұшақтарын 845 теңіз әуе эскадрильясына тапсырды және No. 28 (резерв) эскадрильясы OCU ретінде қайта құрылды, оның міндеті Chinook Mk4 және Puma Mk2 тікұшақ экипаждарын оқыту болды. 2018 жылдың 1 ақпанында RAF барлық (резерв) префикстерін алып тастады, нәтижесінде No. 28 (резерв) эскадрильясы No. 28 эскадрильясы болды. 2020 жылдың наурызында эскадрилья 2001 мен 2014 жылдар аралығында Ауғанстандағы соғыстағы рөлін мойындау үшін эскадрильяның туына шайқасқа қатысқандығын көрсететін белгіні бекіту құқығын алды. 2021 жылдың 28 қазанында No. 28 эскадрильясына No. 28 (Армиялық ынтымақтастық) эскадрильясының тарихи атағы қайта берілді.